II SA/Bd 1321/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski sędzia Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi A. L. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania administracyjnego dotyczącego potwierdzenia statusu działacza opozycji oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z [...] września 2021r. Nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy postanowienie własne z [...] września 2021r. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następujących okolicznościach sprawy. Decyzją z [...] lutego 2016 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, po rozpoznaniu wniosku A. L. (dalej "Skarżącego"), odmówił potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Decyzją z [...] kwietnia 2016r, nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy ww. decyzję własną. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ przytaczając treść przepisów art. 2, 3 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych stwierdził, że materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie potwierdza antykomunistycznej działalności strony lub doznania represji określonych w ww. ustawie. Organ wyjaśnił, że Instytut Pamięci Narodowej także nie odnalazł żadnych dowodów potwierdzających prowadzenie działalności lub podleganie represjom w rozumieniu przepisów art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy. Podniesiona przez Skarżącego okoliczność osadzenia w zakładzie karnym nie spełniała zaś, w ocenie tego organu, dyspozycji art. 3 pkt 1 lit. a ustawy, gdyż skazanie i uwięzienie nie było spowodowane działalnością na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, lecz dezercją z wojska i próbą nielegalnego przekroczenia granicy. Organ podkreślił też, że sam Skarżący nie podnosił, że prowadzi jakąkolwiek działalność opozycyjną. Skarga wywiedziona na powyższe rozstrzygnięcie została oddalona wyrokiem tut. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydanym 28 czerwca 2016r. w sprawie II SA/Bd 431/16. Pismem z [...] listopada 2016 r. Skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z [...] lutego 2016 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., powołując się na nowy dowód tj. Zarządzenie wykonania kary, sygnowane literą "P", który zdaniem Skarżącego wskazuje, że sąd komunistyczny skazał go wyrokiem z [...] października 1970 r. z przyczyn politycznych w związku z jego działalnością antypaństwową i antykomunistyczną. Postanowieniem z [...] lutego 2017 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił wznowienia postępowania administracyjnego, a następnie rozpoznając ponownie sprawę na żądanie Skarżącego utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie własne (postanowienie [...] marca 2017r.). Skarga wywiedziona na to rozstrzygnięcie została oddalona wyrokiem WSA w Bydgoszczy z 20 lutego 2018r. w sprawie o sygn. akt II SA/Bd 586/17. W dniu [...] sierpnia 2021r. A. L. wniósł do Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych ponowny wniosek o przyznanie mu statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Postanowieniem z [...] września 2021r. nr [...] Szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił Skarżącemu wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych – na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 16 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu organ powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że do niesprecyzowanych przez ustawodawcę "innych uzasadnionych przyczyn", będących podstawą odmowy wszczęcia postępowania należy zaliczyć sytuację, kiedy w tej samej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie. Ponadto organ podkreślił, że w Kodeksie postępowania administracyjnego ustawodawca przewidział instytucje wzruszania decyzji ostatecznych, jednakże strona nie powołała się na żaden z trybów nadzwyczajnych, a złożony wniosek jest taki sam jak ten, który spowodował wszczęcie postępowania zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej. W związku z wniesionym przez Skarżącego zażaleniem, wydane zostało zaskarżone postanowienie opisane na wstępie - wskazując, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest zasadny, bowiem już w 2016r. badał zarówno okoliczność prowadzenia przez Skarżącego działalności w opozycji antykomunistycznej, jak również okoliczność podlegania represjom z powodów politycznych. Organ wyjaśnił też, że zgodnie z brzmieniem art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Tak więc obok przesłanki podmiotowej, podstawą wydania postanowienia w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania są również inne uzasadnione przyczyny. Przy ponownym rozstrzygnięciu organ wziął pod uwagę orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że art. 61a § 1 k.p.a. stanowi podstawę prawną do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego m.in. w sytuacji, gdy kierowane do organu administracji publicznej żądanie dotyczy sprawy już wcześniej rozstrzygniętej (tożsamość sprawy). Podkreślił przy tym, że decyzja organu administracji państwowej, rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej rozstrzygniętą inną decyzji ostateczną tego organu, a nie stanowiąca o uchyleniu tej pierwotnej decyzji na podstawie odpowiednich przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jest dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Ewentualne ponowne rozstrzygnięcie przez organ sprawy załatwionej wcześniej decyzją ostateczną, możliwe jest tylko po uchyleniu pierwotnej decyzji w ustalonym przez prawo trybie. Przyjąć zatem należy, że dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę merytorycznie w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii staje się niedopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości tej decyzji. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. L. wniósł o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia ("zastosowanie art. 145 pkt 1 p.p.s.a.) i podniósł, że zarówno sąd, jak i organ (odmawiając zaliczenia go do osób represjonowanych z przyczyn politycznych) nie uwzględnił ustaw, artykułów oraz konwencji międzynarodowych – art. 91 Konstytucji RP, Konwencji Praw Człowieka i ustawy o IPN (art. 4). Wyraził przy tym przekonanie, że sama ucieczka z wojska okupacyjnego powinna być oceniona jako polityczna. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, że sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. (ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329). W myśl tego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Następnie wyjaśnić należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym w myśl art. 134 p.p.s.a., rozstrzygając w granicach danej sprawy sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, jednakże powyższe regulacje nie pozwalają sądowi administracyjnemu na stosowanie przy orzekaniu zasad współżycia społecznego lub zasad słuszności. Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia. Bezsporne w sprawie pozostaje, że decyzja organu z [...] lutego 2016r. jest ostateczna, bowiem nie została dotychczas wzruszona w żaden sposób, w szczególności przez wznowienie postępowania, ani przez jej uchylenie, zmianę lub stwierdzenie nieważności. Przedmiotem badania przez Sąd było ustalenie czy w okolicznościach niniejszej sprawy zastosowanie miał art. 61a § 1 k.p.a., tzn. czy zaistniały "inne uzasadnione przyczyny" powodujące niemożność ponownego wszczęcia postępowania w przedmiocie potwierdzenia Skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów powołanej wyżej ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (dz. U. z 2021r., poz. 794) - co skutkowało wydaniem przez organ postanowienia o odmowie wszczęcia takiego postępowania. Przepis art. 61a § 1 k.p.a. stanowi, że gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W nauce i w judykaturze zgodnie przyjmuje się, jedną z "uzasadnionych przyczyn" obligujących organ administracji publicznej do wydania postanowienia w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a. jest uprzednie rozstrzygnięcie sprawy decyzją ostateczną (R. Stankiewicz w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, KPA Komentarz, Warszawa 2015, s. 383-384 oraz podana tam literatura; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2014 r., I OSK 493/13, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2013 r., II OSK 1395/12). Odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie, która została już wcześniej rozstrzygnięta decyzją ostateczną, organ administracji publicznej stoi na straży trwałości decyzji wynikającej z art. 16 § 1 k.p.a. oraz pewności obrotu prawnego. Wydanie decyzji w sprawie, która została już w sposób ostateczny rozstrzygnięta, jest przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji, o której stanowi art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Z tego powodu prawidłowe skorzystanie przez organ z regulacji art. 61a § 1 k.p.a. prowadzi do uniknięcia ujemnych konsekwencji łączących się z wystąpieniem negatywnego skutku w postaci wydania decyzji obarczonej wadą nieważności. Koniecznym warunkiem wydania postanowienia w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a., jak i decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. jest stwierdzenie tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego pomiędzy sprawą zakończoną wydaniem ostatecznej decyzji oraz powtórnym wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego. Odnosząc powyższe kwestie do meritum sprawy stwierdzić należy, że w ponownie złożonym wniosku, Skarżący nie wskazał żadnych uzasadniających go okoliczności, a w szczególności innych niż wzięte przez organ pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy na podstawie pierwotnego wniosku. Dlatego też nie ulega wątpliwości Sądu, że drugi wniosek o potwierdzenie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych złożony został przez ten sam podmiot, w tym samym przedmiocie sprawy, w której zastosowanie znajdują te same przepisy prawa, tj. ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Z tych względów organ w obu instancjach prawidłowo zidentyfikował przeszkodę prawną w powtórnym wszczęciu postępowania w tożsamej sprawie. Podkreślenia w sprawie wymaga to, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie prowadzi postępowania wyjaśniającego i nie gromadzi dowodów, na podstawie których ustala się stan faktyczny, nie może też formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania, lecz ogranicza się do stwierdzenia przesłanek formalnych uniemożliwiających merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 sierpnia 2017 r., sygn. akt II OSK 2962/15 i z 20 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1047/16 – dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl – baza CBOSA). W rozpoznawanej sprawie okolicznością, na którą powołuje się Skarżący jest jego dezercja z wojska, która w jego przekonaniu powinna być oceniona jako przejaw jego działalności antykomunistycznej, a w konsekwencji skazanie go za ten czyn powinno zostać potraktowane jako przejaw represji z przyczyn politycznych. Należy zgodzić się z organem, że powyższa okoliczność stanowi oczywistą i "na pierwszy rzut oka" dostrzegalną przyczynę uzasadniającą odmowę wszczęcia postępowania w sprawie z ponownego wniosku o przyznanie statusu osoby represjonowanej. Okoliczności te były bowiem już przedmiotem rozważań organu w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z [...] lutego 2016r. Zarzut pominięcia przepisów prawa międzynarodowego, czy też przepisów Konstytucji RP przy dokonywaniu oceny tych okoliczności przez organ w postępowaniu prowadzonym w 2016r. nie uzasadnia dopuszczalności prowadzenia ponownego postępowania w trybie zwykłym. Podsumowując powyższe Sąd stwierdza, że skoro sprawa z wniosku Skarżącego o potwierdzenie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją z [...] lutego 2016r. to złożenie przez Skarżącego ponownego wniosku w tej samej sprawie musiało spowodować odmowę wszczęcia postępowania, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. W związku z powyższym skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem Sąd podzielił w całości stanowisko Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu, o czym orzeczono w sentencji.