II SA/Bd 315/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Protokolant Kamila Wesołowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 maja 2013 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję SKO w B. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję B. G. z dnia [...]grudnia 2011r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza G., Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. odmówił M. L. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem S. L. Swoją decyzję organ I instancji uzasadnił treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 Nr 139, poz. 992 ze zm.), która uniemożliwia nabycie prawa do świadczeń pielęgnacyjnego osobie pozostającej w związku małżeńskim. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła wnioskodawczyni wskazując na to, że jej mąż jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby od 2006 r., którą ona sprawuje. Koszty tej opieki są coraz wyższe i chce stworzyć mężowi odpowiednie warunki w ciężkiej chorobie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze B. decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2, art. 17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze. zm.), art. 1 ust. 1-5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że stosownie do treści art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] listopada 2012 r. M. L. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Do wniosku załączyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2006 r., nr akt [...], stwierdzające, że S. L. jest całkowicie niezdolny do samodzielnej egzystencji od dnia [...] października 2006 r., bezterminowo. Stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, co niewątpliwie ma miejsce w niniejszej sprawie. Powyższe zagadnienie było przedmiotem rozważań sądów administracyjnych (IV SA/Wr 657/07 z dnia 29.01.2008 r., II SA/Łd 814/08 z dnia 6.11.2008 r.), w ocenie których obowiązek opieki nad członkiem rodziny nie może być wywodzony jedynie z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 k.r.o., ale również z treści art. 23 i art. 27 k.r.o., w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz, co istotne, do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jaką stanowi choroba czy niepełnosprawność. W świetle powyższych rozważań należy zatem uznać, że również małżonek należy do kręgu osób, obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego Trybunał Konstytucyjny łączy prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślenia przy tym wymaga, że obowiązek opieki nad członkiem rodziny, jakim jest małżonek, znajduje swoje umocowanie w systemie nie tylko norm moralnych, ale i prawnych. Dalej organ wywodził, że z oświadczenia odwołującej z dnia [...] listopada 2012 r., wynika, iż nigdy nie pracowała ona, a ubezpieczenie społeczne ma przy mężu. Z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w I. z dnia [...] października 2012 r. wynika, że strona nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych oraz poszukujących pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, w odróżnieniu od zasiłku pielęgnacyjnego, przyznawane jest opiekunowi osoby niepełnosprawnej, a nie osobie wymagającej opieki. W związku z tym muszą być spełnione dwie przesłanki. Po pierwsze osoba niepełnosprawna musi legitymować się odpowiednim orzeczeniem, co w rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości. Po drugie opiekun osoby niepełnosprawnej musi zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i nie podejmować tego zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Z załączonego do akt sprawy zaświadczenia wynika, że wnioskodawczyni nigdy nie pracowała i nie poszukiwała zatrudnienia, nie figuruje w rejestrze osób poszukujących pracy. Z powyższego wynika, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia i nie podejmowała tego zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia mężowi opieki. Ponadto wnioskując o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnosząca odwołanie musi wykazać związek między zatrudnieniem, które istniało, a rezygnacją z tego zatrudnienia oraz, że nie podejmuje tego zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, co w sposób nie budzący wątpliwości nie występuje w niniejszej sprawie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy od powyższej decyzji złożyła M. L. uzasadniając to tym, że zgodnie z art. 128, art. 13 i art. 27 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny i uspakajania potrzeb rodziny, którą założyli, a szczególnie w wyjątkowych sytuacjach jaką jest choroba czy niepełnosprawność. Nie budzi wątpliwości, że choroba męża to wyjątkowa sytuacja, dlatego też zgodnie z obowiązującym prawem, a przede wszystkim normami moralnymi, opiekuje się nim nie mogąc podjąć pracy zarobkowej. Z dokumentacji wynika, że nigdy nie pracowała i nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych. Fakt ten nie jest do końca zgodny z rzeczywistością, ponieważ przez wiele lat pracowała w pracach polowych, na co nie ma potwierdzenia. Na terenie, gdzie mieszka, jest dużo pracy polowej, ale ze względu na konieczność zapewnienia opieki mężowi musiała z niej zrezygnować, co znacznie uszczupliło budżet domowy. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżona decyzja (postanowienie) może być uchylona tylko wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę, gdyż stwierdził, że zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja pierwszej instancji naruszają przepisy postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności stwierdzić trzeba, że Sąd w pełni podziela pogląd organu II instancji co do tego, że fakt pozostawania w związku małżeńskim nie stanowi przeszkody do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych został już ustalony pogląd, że to, iż dana osoba sprawuje opiekę nad małżonkiem, nie stanowi podstawy do odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego (vide np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 4.06.2012 r., II SA/Łd 398/12, LEX nr 1211772). Słusznie również organ II instancji twierdzi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługiwałoby skarżącej, jeżeli nie podejmowałaby lub rezygnowała ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem. Nieprawidłowo jednak organ równocześnie arbitralnie, bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego w tym zakresie stwierdza, że skarżąca tego warunku nie spełnia, czym niewątpliwie naruszył szereg przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Jedną z naczelnych zasad procedury administracyjnej jest wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy materialnej, zgodnie z którą organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada ta znajduje rozwinięcie w dalszych przepisach, m.in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie, z którym organ administracji publicznej winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy. Zaznaczyć należy, że rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności wymaga, by w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Udowodnienie danej okoliczności, w myśl art. 80 k.p.a., ma nastąpić na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Tymczasem w analizowanej sprawie organ w ogóle nie podjął jakichkolwiek działań mających na celu wyjaśnienie tego, dlaczego skarżąca nie podejmuje zatrudnienia. Organ ustalił, że skarżąca aktualnie nie pracuje, lecz nie wyjaśnił przyczyny tego stanu rzeczy. Należy podkreślić to, że mąż skarżącej ma orzeczony stopień niepełnosprawności już od 2006 r., co może stanowić wyjaśnienie tego, iż nie mogła ona podjąć zatrudnienia od tego czasu, jednak szczegółowe wyjaśnienie tej kwestii będzie należało do organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy, które winno nastąpić z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. Mając powyższe na uwadze, w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 cyt. ustawy Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.