II SA/Bd 319/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Michał Kujawa po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie K. – P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanowił: 1. zwolnić od wpisu sądowego w kwocie powyżej [...] zł, 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W dniu [...] maja 2016 r. (uzupełniony [...] czerwca 2016 r.) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) A. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj.: zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Posiada dom o powierzchni [...] m2. Uzyskuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie z tytułu świadczenia rentowego. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. W formularzu zawarła wykaz miesięcznych zobowiązań i stałych wydatków w wysokości ok. [...] zł (m.in. raty dwóch kredytów, media, lekarstwa). Jak wynika z zeznań podatkowych PIT-37 za 2014 r. oraz 2015 r. skarżąca uzyskała dochód odpowiednio w wysokości [...] zł oraz [...] zł. Legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2010 r. o lekkim stopniu niepełnosprawności. Ponadto do wniosku załączyła kserokopie faktur, rachunków i wyciągów z banku. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje: Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa ( art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej p.p.s.a.). Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej strony skarżącej należało uznać, iż wnioskodawczyni wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. Wpływ na takie rozstrzygnięcie miało to, iż skarżąca obecnie utrzymuje się z dochodu w wysokości [...] zł miesięcznie ponosząc wydatki w wysokości ok. [...] zł (w tym rat dwóch kredytów). Zatem odnosząc się do powyższego należy stwierdzić, że nie miałaby z czego pokryć pełnych kosztów postępowania tj. całej kwoty wpisu ustalonego w wysokości [...] zł i dlatego orzekający przychylił się w znacznej części do wniosku skarżącej zwalniając ją od uiszczenia wpisu od kwoty powyżej [...] zł. Warto również zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Należy wskazać, że istotne przy tym jest, że dla oceny możliwości finansowych strony skarżącej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy zasadnicze znaczenie mają jedynie wydatki niezbędne (konieczne), tj. związane z bieżącym zaspokojeniem potrzeb egzystencjalnych (mieszkanie, wyżywienie itp.). Wydatków takich nie stanowią natomiast spłacane raty dwóch kredytów w łącznej wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Spłata kredytu ponadto nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu), niezależnie jakiemu celowi służą, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r. I GZ 587/14; z 19 listopada 2014 r. I OZ 1036/14; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze nie sposób uznać wnioskującej o przyznanie prawa pomocy za osobę ubogą tym bardziej, że dysponuje ona dochodem, który wynosi [...] zł zaś np. minimalne wynagrodzenie za pracę w 2016 r. wynosi 1.850,00 zł miesięcznie (vide: § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1385)) zaś kwota najniższej emerytury i renty wynoszą 882,56 zł miesięcznie od 1 marca 2016 r. Jednakże istotne w przedmiotowej sprawie jest również i to, że wnioskodawczyni wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zaś przepis wyraźnie wskazuje, że w tym stanie rzeczy powinna wykazać, że nie posiada jakichkolwiek środków pieniężnych. Tymczasem uzyskuje miesięcznie dochód w wysokości wskazanej powyżej – tym samym nie spełnia wymagań zawartych w ww. przepisie. Jednocześnie zwolnienie strony skarżącej od wpisu sądowego w kwocie powyżej [...] zł pozwoli jej kontynuować postępowanie sądowoadministracyjne, gdyż skarżąca nie mając środków na ich pokrycie zostałaby pozbawiona prawa do sądu, które jest zagwarantowane przez Konstytucję RP. Poza tym ustanowienie pełnomocnika z urzędu na obecnym etapie nie jest obowiązkowe i konieczne, ponieważ jak wynika z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Jednocześnie orzekający podziela w tym względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008r., sygn. akt I FZ 154/08. Sąd ten wyraził pogląd, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 p.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08, wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski. Mając na uwadze powyższe ustalenia postanowiono zwolnić skarżącą od wpisu sądowego w kwocie powyżej [...] zł oraz oddalić wniosek w pozostałym zakresie.