II SA/Bd 379/11

Dnia 25 maja 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant: Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 25 maja 2011 roku sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę II SA/Bd 379/11 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...]2011 r., nr [...] Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Burmistrza [...], odmówi przyznania P. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad ojcem K. G. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, iż powodem odmowy przyznania świadczenia było to, że K. G. jest w związku małżeńskim. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, iż jego rodzice to osoby legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagają pomocy opiekuńczej, który to obowiązek spada na skarżącego jako syna. Podniósł on również, iż obecnie nie pracuje. Prowadzi za to wspólnie z żoną indywidualne gospodarstwo rolne, przejęte po rodzicach. Decyzją z dnia [...]2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż skarżący nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia i niepodejmowania tegoż zatrudnienia w związku z koniecznością zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje osobie pracującej w rolnictwie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] na powyższą decyzję skarżący ponownie zwrócił uwagę, iż zarówno jego ojciec jak i matka są osobami niepełnosprawnymi w znacznym stopniu i nie są oni w stanie opiekować się sobą na wzajem. W związku z powyższym skarżący sprawuje nad nimi opiekę. Dodał, iż utrzymuje się z pracy na roli, która nie koliduje z opieką nad niepełnosprawnymi rodzicami. Wywiódł przy tym, iż praca rolnika w świetle przepisów ustawy o świadczenia rodzinnych nie jest uznawana za zatrudnienie, w związku z czym spełnia on kryteria do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczył również, iż organ wypłacający to świadczenie nie będzie musiał opłacać za niego składek na ubezpieczenie, ponieważ skarżący jest ubezpieczony w KRUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; z późn. zm.), Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania, przy czym zgodnie z przepisem art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm., dalej zwaną: p.p.s.a.), zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję należało stwierdzić, iż nie doszło do naruszenia prawa w wyżej wskazany sposób, co w konsekwencji przesądza o niezasadności skargi. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228 poz. 2255; ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce lub ojcu (pkt 1), innym osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny (pkt 2), a także opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 3), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki między innymi nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ze względu na to, że "innymi osobami", o których mowa w pkt 2 są według art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego krewni w linii prostej, to jest zstępni – dzieci, wnuki, prawnuki i wstępni – rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, a także rodzeństwo, skarżący jako syn K. G., legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, należy do kręgu osób zobowiązanych do jego alimentowania. Badając czy spełnione zostały wymogi do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy mieć również na uwadze przepis art. 17 ust. 5 omawianej ustawy, określający negatywne przesłanki do przyznania tegoż świadczenia. W myśl przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba potrzebująca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Powyższa regulacja, jak zauważył NSA w wyroku z dnia 26 kwietnia 2010 r., I OSK 61/10 związana była z faktem, że obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka, zgodnie z art. 133 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.) zwana dalej: k.r.o., istnieje do czasu, w którym dziecko jest już w stanie utrzymać się samodzielnie (chyba, że pozostaje w niedostatku). Obowiązek natomiast alimentacyjny między małżonkami a nawet obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka (art. 130 k.r.o.). Z tego powodu ustawodawca ustalił, iż zawarcie związku małżeńskiego przez osobę wymagająca opieki powodowało, że rodzice dziecka, tracąc - z tą chwilą - obowiązek alimentacyjny względem niego, tracili jednocześnie prawo do pobierania na nie świadczenia pielęgnacyjnego. Obowiązek opieki nad taką osobą przechodził bowiem na współmałżonka, który - z mocy art. 27 k.r.o. - miał od tego momentu m.in. obowiązek zaspakajania potrzeb nowopowstałej rodziny (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07, OTK-A 2008/6/107) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż w art. 17 ust. 1 cyt. wyżej ustawy zaszło pominięcie legislacyjne, zawężające w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż ustawodawca pominął możliwość nabycia prawa do świadczenia przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone jest obowiązkiem alimentacyjnym. Przypisując ogromne znaczenie usankcjonowanemu prawnie obowiązkowi alimentacyjnemu, Trybunał uznał, iż skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno - ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Ponadto wskazując na wyrok z dnia 15 listopada 2006r., sygn. akt P 23/05, Trybunał zwrócił uwagę, iż świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej i faktycznej, ale również zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w formach zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych. Na skutek więc właśnie tego wyroku, przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 233, poz. 1456) znowelizowano przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nadając mu obecne brzmienie. Jednakże pomimo dokonywanych nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, jej przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a", nie został zmieniony (uchylony). Należy zwrócić uwagę na to, że dokonywanie wykładni normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" w związku z art. 17 ust. 1 tej ustawy, winno odbywać się więc w kontekście wywodów zawartych w cytowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, odnoszących się do nakazu właściwego odczytywania i stosowania treści art. 17 ust. 1 ustawy. Z brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 tej ustawy wynika, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Literalna wykładnia tej normy prawa może być podstawą do stwierdzenia, iż w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która zawarła związek małżeński i w nim pozostaje, wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która tę opiekę sprawuje, rezygnując z pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a tej ustawy musi być, zdaniem Sądu, odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują inne osoby zobowiązane do alimentacji w przypadku, gdy drugi małżonek, nie może takiej opieki świadczyć z uwagi na własny stan zdrowia. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust 1 u.ś.r., w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 k.r.o., traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim Słusznie więc, organ II instancji zwrócił uwagę na fakt, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, iż przy stosowaniu wyżej wymienionego przepisu trzeba odwołać się do wykładni celowościowej. Należy mieć na uwadze, iż wprowadzając omawianą negatywną przesłankę przyznania świadczenia, ustawodawca miał na względzie wynikający z treści art. 23 i 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek współdziałania małżonków dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, jak również obowiązek wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych takich jak choroba, czy niepełnosprawność. Istnieją jednakże takie sytuacje, gdy stan zdrowia obojga małżonków powoduje, że nie mogą być oni dla siebie wzajemnie wsparciem i konieczna jest pomoc pozostali członków rodziny. W takim przypadku, zdaniem Sądu, fakt pozostawania w małżeństwie nie może stanowić przeszkody do przyznania świadczenia córce lub synowi tychże małżonków sprawującemu nad nimi opiekę, jako zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności krewnym w linii prostej (por. wyroki WSA w Bydgoszczy z dnia 14 września 2010 r. II SA/Bd 683/10, WSA w Rzeszowie z dnia 10 czerwca 2010r. II SA/Rz 272/10, WSA w Olsztynie z 11 marca 2009 r. II SA/Ol 61/09, NSA w Warszawie z dnia 7 grudnia 2009 r. OSK 722/09). W niniejszej sprawie kwestią bezsporną jest to, iż oboje z rodziców skarżącego legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż przepis art. 17 ust. 5 pkt 2a, stanowiący negatywną przesłankę do przyznania świadczenia, nie będzie miał zastosowania w sytuacji, gdy oboje małżonkowie są osobami niepełnosprawnymi w znacznym stopniu. W konsekwencji brak uprawnienia skarżącego do dochłodzonego przez niego świadczenia nie wynika z powyższego przepisu, lecz z uwagi na inne okoliczności, a mianowicie z tego powodu, iż skarżący prowadzi gospodarstwo rolne, podlegając obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników. Skarżący powołuje się w skardze na okoliczność, że spełnia przesłanki do przyznania świadczenia, albowiem świadczona przez niego praca w gospodarstwie rolnym, nie kwalifikuje go do osób zarobkujących, zatrudnionych lub wykonujących inne prace. W istocie, stosownie do art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W tym kontekście należy jednak podstawić zasadnicze pytanie. Czy skorzystanie przez skarżącego z zakwalifikowania go przez ustawodawcę do kategorii osób nie wykonujących pracy zarobkowej, oznacza, że spełnia on przesłankę zawartą w art. 17 ust. 1 w/w ustawy, stanowiącą, iż warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć negatywnie. Skarżący bowiem nie zrezygnował z jakiejkolwiek pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 3 pkt 22 w/w ustawy, ani też nie jest gotowy do podjęcia tak rozumianej pracy zarobkowej, skoro prowadzi gospodarstwo rolne. W konsekwencji nie można w jego przypadku mówić o rezygnacji z zatrudnienia z powodu opieki nad ojcem, skoro w ogóle nie jest gotowy do podjęcia zatrudnienia. Skarżący nie spełnia bowiem podstawowych kryteriów osoby bezrobotnej. Jak wynika z treści art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 145; z późn. zm.) osobą bezrobotną jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej. Wynika z powyższego, że za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie może być uznany rolnik, który prowadzi gospodarstwo rolne, nawet przy pomocy innych osób, albowiem musi przecież przynajmniej część swojego czasu przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego. Należy odnotować, że takie samo stanowisko zajęto w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 7 lipca 2010 r., sygn. akt: II SA/Bd 463/10 oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11.03.2011 r., sygn. akt I OSK 1987/10. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę jako nieuzasadnioną.