II SA/Bd 392/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia [...] Sędziowie: Sędzia [...] Sędzia [...] Protokolant [...] po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu [...] lipca 2008 r. sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na zakup opału 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z [...] marca 2008r., nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie polega wykonaniu. Wójt Gminy Ś., decyzją z [...].03.2008 r., na podstawie art. 39 a contrario i art.106 ustawy o pomocy społecznej z 12 marca 2004r. (Dz. U. Nr 64 poz.593 ze zmianami), odmówił skarżącej przyznania zasiłku celowego na zakup opału. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że skarżąca pismem z [...].01.2008 r. wyraziła zgodę na objęcie jej programem "Gałęzie wytniemy, opał zdobędziemy", poczym złożyła kolejny wniosek: "o zapomogę na opał". Jednocześnie do akt postępowania strona doręczyła odpis asygnaty wystawionej przez Nadleśnictwo [...], potwierdzającej fakt dokonania przez stronę zakupu opału. Z wyjaśnień uzyskanych ze strony Nadleśnictwa wynika, iż opłata za opał została rzeczywiście już dokonana przez stronę. W ocenie organu, zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 13.07.2007 r. w sprawie o sygn. akt: II SA/Gd/412/07 (niepubl. Lex nr 294551), w pierwszej kolejności należało dokonać oceny, czy w okolicznościach sprawy o przyznanie zasiłku celowego przyznanie wnioskowanej pomocy zmierzałoby do zaspokojenia niezbędnych potrzeb wnioskodawcy. Organ doszedł do konkluzji, że pozyskanie opału przez stronę nie jest jej potrzebą niezbędną, skoro zrezygnowała ona z nieodpłatnego nabycia opału, uznając ów sposób za zbyt pracochłonny. Dodatkowo podkreślił też, że wnioskodawczyni w istocie nabyła już wspomniany opał. W złożonym przez stronę odwołaniu, zwróciła ona uwagę na okoliczność, że wniosek o dochodzony zasiłek złożyła w listopadzie 2007 r., a wycinkę drzewa, gminny ośrodek pomocy społecznej zaoferował jej w styczniu 2008 r., natomiast w lutym uzyskała od tego ośrodka informacje, że "jest to wycinka patyków na cztery osoby i co cztery metry" i dlatego też odmówiła takiej formy pomocy i ponownie wniosła o dochodzone świadczenie. Strona wyjaśniła też, że jej rodzina uzyskuje dochód netto w kwocie [...] zł., na co składają się następujące dochody: - [...] zł. brutto zarobków męża, - [...] zł. brutto zarobków strony, - [...] zł. zasiłku. Podała też, że ponosi wydatki z tytułu opłat na siedmioosobową rodzinę w kwocie [...] zł., przedstawiając poszczególne ich składniki. Strona zaznaczyła też, że zmuszona była pożyczyć od znajomych na zakup opału około [...] zł., którą musi zwrócić, lecz nie ma z czego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., decyzją z [...] kwietnia 2008 r., Nr [...], na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2, art.17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U Nr 79 z 2001 r. poz.856), art. 39 ust,1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U Nr 64 z 2004 r. poz.593 z późn. zm), oraz art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U Nr 98 z 2000 r. poz. 1 071 z późn.zm, dalej: kpa), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji, organ II instancji stwierdził, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 w/w ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy ma charakter uznaniowy, i ustawodawca pozostawił organowi wydającemu decyzję ocenę stanu faktycznego sprawy co do okoliczności uzasadniających przyznanie zasiłku oraz środków pieniężnych na pomoc społeczną, przy czym pomoc społeczna nie przejmuje obowiązku zabezpieczenia wszystkich potrzeb osób - rodzin zgłaszających się o pomoc. Organ II instancji ustalił, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem i dziećmi, a jej siedmioosobowa rodzina osiąga miesięczny dochód w wysokości [...] zł, na który składa się: wynagrodzenie skarżącej, wynagrodzenie p. K., praca dorywcza p. R., stypendium, zasiek rodzinny z dodatkami, zasiłek pielęgnacyjny. W ocenie organu rodzina strony przekracza kryterium dochodowe określone w w/w ustawie, które na jedną osobę wynosi 351,00 zł, albowiem po pomnożeniu tej kwoty przez członków rodziny (7) zostaje uzyskana kwota 2457,00 zł., która jest niższa niż łączny dochód rodziny strony, co oznacza, że rodzina skarżącej nie nabyła uprawnień do wnioskowanego świadczenia. Organ odwoławczy dodał, że Wójt Gminy Ś. nie pozostawił rodziny strony bez pomocy finansowej, bowiem przyznał stypendium szkolne dla syna S., bezpłatne obiady dla K. i S. oraz zasiłek celowy w styczniu na zakup żywności i podkreślił, że na terenie Ś. jest wiele osób-rodzin nieposiadających jakiegokolwiek źródła dochodu, stąd organ winien gospodarować środkami tak, by żadna z osób-rodzin nie została pozbawiona pomocy finansowej na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. W skardze złożonej do Sądu, skarżąca nie zakwestionowała ustalonego przez organ dochodu rodziny na [...] zł., lecz zarzuciła, że organ II instancji nie wziął pod uwagę wyszczególnionych w odwołaniu wielkości i charakteru wydatków, które musi ponosić na rzecz rodziny, w szczególności na dzieci, które to wydatki uniemożliwiają odłożenie pieniędzy na zakup opału. Skarżąca wyjaśniła również, że przyznana na jej rodzinę ilość patyków była niewystarczająca i dlatego odmówiła jej zbioru. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Ponadto wyjaśnił, że orzekając w przedmiotowej sprawie posiłkował się przepisem art. 11 ust. 2 w/w ustawy, cytując jego następujący fragment: "brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa przyjęcia pracy przez osobę bezrobotną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia". Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, jednak z innych przyczyn, niż podniesione przez skarżącą. Z art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz.1269 z późn. zm.) wynika, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej dokonywaną pod względem oceny zgodności z prawem jej rozstrzygnięć, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art.145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.) - dalej p.p.s.a, zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję należało stwierdzić, że nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi, zgodnie z art.134 § 1 P.p.s.a. Sąd zwrócił uwagę na uchybienie, które nie było objęte zarzutami strony skarżącej, a sprowadzało się do naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, 9, 77 § 1, 80, oraz 107 § 3 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z przepisów w/w ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w trzech niezależnych sytuacjach. Pierwsza z nich dotyczy możliwości przyznania go w trybie art. 39 tej ustawy, który to przepis określa cel przyznania tego świadczenia, stanowiąc, że chodzi o zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej (art. 39 § 1), a w szczególności pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 § 2), przy czym przyznanie świadczenia uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 w/w ustawy. Drugą możliwość przyznania tego świadczenia przewiduje art. 40 w/w ustawy, stanowiąc, że zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego (art. 40 § 1), a w tym powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (art. 40 § 2). Przepis art. 41 tej ustawy mówi natomiast o trzeciej możliwości uzyskania zasiłku celowego, stanowiąc, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: -specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (art. 41 pkt 1), - zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową (art. 41 pkt 2). Organy obu instancji poprzestały na zbadaniu przesłanek do uzyskania przez stronę dochodzonego świadczenia w zwykłym, podstawowym trybie, w oparciu o art. 39 w/w ustawy, przy czym odmówiły świadczenia z zupełnie różnych przyczyn. Organ pierwszoinstancyjny uznał, że pozyskanie opału przez stronę nie jest jej potrzebą niezbędną, skoro zrezygnowała ona z nieodpłatnego jego i nabyła już opał. Organ odwoławczy uznał zaś, że podstawę odmowy świadczenia stanowi fakt przekroczenia kryterium dochodowego. Oba organy ograniczyły się, zatem jedynie do analizy istnienia przesłanek uzyskania świadczenia przez stronę w oparciu o art. 39 w/w ustawy, pomijając pozostałe w/w możliwości przyznania świadczenia. Oczywistym jest, że z materiału dowodowego przedmiotowej sprawy wynika, że organy były zwolnione z rozpatrywania możliwości przyznania dochodzonego świadczenia na podstawie art. 40 z uwagi na to, że nie miało miejsca jakiekolwiek zdarzenie losowe, w rozumieniu tego przepisu. Skoro jednak organy odmówiły świadczenia w zwykłym trybie, na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, przy czy organ odwoławczy odmowę uzasadnił niespełnieniem kryterium dochodowego, to w tej sytuacji ciążył na nim obowiązek dokonania analizy istnienia przesłanek przyznania świadczenia w oparciu o art. 41 tej ustawy. Obowiązek taki wynika z zasad ogólnych postępowania administracyjnego (zasady prawdy materialnej i zasady udzielania przez organ informacji faktycznej i prawnej), wyrażonych w art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i 80 kpa, które zobowiązują organ do strzeżenia praworządności, dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przy uwzględnieniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej uprawnień. Podobne stanowisko już od dawna wyraża orzecznictwo sądów administracyjnych i jest ono aktualnie podtrzymywane (por. – wyrok NSA z 22.04.1998 r., sygn. akt I SA2198/97 (nie publ.); - wyrok NSA z 10.06.1998 r., sygn. akt I SA227/98, (nie publ.); - wyrok NSA, OZ w Rzeszowie z 6.01.1999 r., sygn. akt SA/Rz 569/97, publ. Lex nr 36369; - wyrok WSA w Warszawie z 24.01.2006 r., sygn. akt I SA/Wa 917/05, publ. Lex nr 194444). Wskazany obowiązek nabiera jeszcze bardziej istotnego znaczenia skoro strona w odwołaniu powoływała się nie tylko na fakt uzyskiwania dochodów spełniających kryterium dochodowe, lecz na dodatkowe dwie inne okoliczności, mające świadczyć o wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, a mianowicie, iż jakkolwiek jej dochód netto na siedmioosobową rodzinę wynosi [...] zł., to same opłaty które ponosi wynoszą [...] zł., oraz iż zmuszona była pożyczyć od znajomych na zakup opału kwotę [...] zł., którą musi zwrócić, lecz nie ma z czego. Tymczasem nie poczyniono jakichkolwiek ustaleń w zakresie istnienia szczególnych przesłanek do przyznania zasiłku celowego w oparciu o przepis art. 41 w/w ustawy, co stanowi uchybienie przytoczonym wyżej przepisom postępowania, które niewątpliwie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również zwrócić uwagę na inne uchybienia procesowe, organów obu instancji, naruszające powyższe zasady postępowania administracyjnego, a mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ pierwszoinstancyjny przed wydaniem swej decyzji dysponował informacją strony, z której wynikało, że przyczyną wycofania się jej z programu "Gałęzie wytniemy, opał zdobędziemy", był fakt, iż w jej ocenie wycinka patyczków zamiast drzewa, nie była wystarczająca na zaspokojenie potrzeb opałowych (dowód: k. 17 akt organu I instancji), oraz, że w związku z zakupem opału musiała zaciągnąć pożyczkę u osób trzecich (dowód: k. 19 akt j/w). Tymczasem w ustaleniach faktycznych decyzji pierwszoinstancyjnej stwierdzono, że strona "zrezygnowała z nieodpłatnego nabycia opału, uznając ów sposób za zbyt pracochłonny". W ocenie Sądu takie ustalenia nie odpowiadają przytoczonym wyżej zasadom postępowania, albowiem mają charakter niekompletny, wybiórczy i dowolny. W aktach sprawy brak jest, bowiem dowodu, by przyczyną rezygnacji skarżącej ze zbioru patyków była jedynie pracochłonność tego typu czynności, ani też na dowód świadczący o powyższym, nie powołał się organ. Jak już to przytoczono, skarżąca tłumaczyła swą decyzję przede wszystkim nieefektywnością takiej pomocy. Ponadto organ dokonując ustalenia, że strona nabyła już wspomniany opał, przemilczał podaną przez nią okoliczność, iż by zakupić opał, pożyczyła pieniądze. Organ I instancji pominął też zupełnie zagadnienie czy rodzina skarżącej spełnia kryterium dochodowe. Z kolei organ odwoławczy przeszedł do porządku nad powyższymi uchybieniami, a nadto nie ustosunkował się do okoliczności, że skarżąca w odwołaniu, jako kwotę dochodu netto rodziny, podała sumę [...] zł., która spełnia kryterium dochodowe określone w art. 8 w/w ustawy, a wskazując w swej decyzji dochód rodziny strony na kwotę [...] zł., nie wyjaśnił jakie kwoty składają się na obliczoną sumę. Ponadto wreszcie należy wyjaśnić, że powoływanie się przez organ odwoławczy dopiero na etapie odpowiedzi na skargę na fakt zastosowania przepisu art. 11 ust. 2 w/w ustawy, jest bezskuteczne, albowiem stosowanie przez organ administracji aktu normatywnego i poinformowanie o tym strony, może mieć miejsce jedynie na etapie postępowania administracyjnego, a nie już po jego zakończeniu. Należy też dodać, że powyższy przepis ma charakter uznaniowy i dlatego zastosowanie go powinno być poprzedzone rzetelnymi i wyczerpującymi ustaleniami faktycznymi, na podstawie, których organ może dopiero dokonać uzasadnienia swego stanowiska, co do zaistnienia przesłanek zastosowania tego przepisu, co nie miało miejsca. Osobnego zaznaczenia wymaga, że pominięcie (z obrazą wskazanych już przepisów art. 7, 9, 77 § 1, 80, oraz 107 § 3 kpa.) przez organy obu instancji podanego przez stronę faktu zaciągnięcia pożyczki na zakup opału, ma istotne znaczenie dla sprawy nie tylko w aspekcie stwierdzenia powyższych uchybień procesowych, ale i w aspekcie braku rozstrzygnięcia przez organy zasadniczego dla sprawy, zagadnienia o charakterze materialonprawnym, polegającego mianowicie na przesądzeniu, czy spłata zadłużenia powstałego z konieczności zakupu opału, może być uznana za niezbędną potrzebę bytową, uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena spłaty zadłużenia powstałego z konieczności zrealizowania celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, z punktu widzenia możliwości przyznania wskazanego zasiłku, pozostaje sporna. W jego wcześniejszym orzecznictwie, zajmowano stanowisko negatywne w tym przedmiocie (por.: - wyrok NSA z 12.12.1996 r., sygn. akt I SA 1138/96; - wyrok NSA z 18.02.1998 r., sygn. akt I SA 1174/07; - wyrok NSA z 19.04.200 r., sygn. akt I SA 2129/99). Stanowisko to uzasadniano okolicznością, że konieczność spłaty zaciągniętego kredytu nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej, z tego względu, że: - po pierwsze, strona tym bardziej, gdy posiada stały dochód, jest zobowiązana do systematycznego uiszczania opłat za lokal mieszkalny, czy też rat kredytowych, do czego sama się zobowiązała w umowie i zawierając tę umowę powinna była więc przewidzieć, że na niej ciąży obowiązek spłaty zaciągniętego kredytu, a po drugie, dlatego, iż udzielenie zasiłku celowego na pokrycie zadłużenia z tytułu zaciągniętego kredytu, byłoby w istocie rzeczy udzieleniem pomocy wierzycielowi skarżącego, a więc podmiotowi, do którego na pewno nie jest adresowana ustawa o pomocy społecznej (por. - wyrok NSA z 18.02.1998 r., sygn. akt I SA 1174/07; oraz - wyrok NSA z 19.04.200 r., sygn. akt I SA 2129/99). W nowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pojawiło się stanowisko zupełnie odmienne, stwierdzające, że spłata omawianego zadłużenia może być uznana za niezbędną potrzebę bytową, uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego (por.: - wyrok NSA z 21.02.2003 r., sygn. akt I SA 2037/02, publ. Lex nr 149689; - wyrok NSA z 12.02.1999 r., sygn. akt II SA/Łd 1393/98; - wyrok NSA z 12.10.2007 r., sygn. akt I OSK 45/07, publ. Lex nr 328485; - wyrok NSA z 8.05.2008 r., sygn. akt I OSK 1174/07). Stanowisko to ewoluowało w ten sposób, że zauważono najpierw, iż ewentualna spłata wierzyciela uszczupli budżet osoby ubiegającej się o pomoc społeczną (por.: wyrok NSA z 21.02.2003 r., sygn. akt I SA 2037/02, publ. Lex nr 149689), po czym w pozostałych w/w wyrokach, wprost przyjęto, że zasiłek celowy może być przyznany na spłatę zadłużenia. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę opowiada się za przyjęciem drugiego stanowiska. Przepis art. 39 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (art. 39 § 1), a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 § 2). Ustawodawca nie wprowadził definicji pojęcia "niezbędnej potrzeby bytowej" i zawarł otwarty katalog tych potrzeb. W tych warunkach celowym jest postawienie następującej tezy: Spłata zadłużenia powstałego z konieczności zakupu opału, może być uznana za niezbędną potrzebę bytową, uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego. Zaspokojenie wierzyciela nie stanowi wyłącznej jedynie konsekwencji przyznania świadczenia stronie, albowiem to ona w istocie zostaje wsparta, jej wierzyciel zaś kredytował niejako to wsparcie. Co się zaś tyczy pozostałych przytoczonych argumentów orzecznictwa uzasadniających wyłączenie możliwości przyznania powyższego świadczenia na spłatę zadłużenia faktem, że strona powinna systematycznie opłacać należności za lokal, (w tym więc za opał) i nie można usprawiedliwić jej zadłużania się, to w ocenie Sądu, organy mają możliwość odmowy przyznania świadczenia w sytuacji nieracjonalnych, marnotrawnych, czy wręcz nagannych działań beneficjenta, w ramach regulacji art. 11 ust. 1 i 2 tej ustawy, który stanowi, że w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego (art. 11 ust. 1 ), natomiast brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2). Konsekwencją zajętego przez Sąd stanowiska jest otwarcie dla skarżącej możliwości ubiegania się o świadczenie, niezależnie od tego, czy spełnia ona, czy tez nie, kryterium dochodowe. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy administracji winny w pełni uwzględnić zasygnalizowane wyżej uwagi odnoszące się do prawidłowości postępowania. Dotyczy to, jak już to podkreślono, przede wszystkim konieczności poczynienia wyczerpujących i prawidłowych ustaleń faktycznych, co powyżej omówiono, a przede wszystkim odniesienia się do podawanej w odwołaniu kwoty dochodu rodziny, oraz dokonaniu ustaleń, czy można skarżącej przypisać zachowania objęte dyspozycją przepisu art. 11 ust. 1 lub 2 w/w ustawy. W tym celu organy ustalą: - czy strona zasadnie podnosiła, że program "Gałęzie wytniemy, opał zdobędziemy", nie dawał jej realnych możliwości ogrzania mieszkania z uwagi na szczupłość materiału opałowego, a w konsekwencji, czy wycofanie się jej z tego programu było usprawiedliwione, do oceny, czego służyć też będą ustalenia, na okoliczność, czy dysponowała czasem na zbiór gałęzi, czy też musiała go poświęcić na inne efektywniejsze działania na rzecz zaspokojenia innych potrzeb bytowych rodziny. Konieczne jest też dokonanie oceny przez organy, wiarygodności twierdzeń strony o fakcie zaciągnięcia pożyczki i w tym celu należy wezwać ją do przedłożenia na ten fakt dowodu, który stwierdzałby, kiedy od kogo, w jakiej kwocie i na jaki cel zaciągnęła zobowiązanie, z jakim terminem płatności. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.