II SA/Bd 512/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 marca 2025 r. sprawy ze skargi P. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2024 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając z urzędu na podstawie art. 156 § 1 k.p.a., art. 157 § 1, art. 158 § 1, art. 184 k.p.a. , w związku ze sprzeciwem Prokuratora rejonowego w [...], odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Prezydenta M. B. z [...] września 2020r. nr [...] o uznaniu T. Z. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jak wynika z akt sprawy [...] marca 2024 r. Prokurator Rejonowy w [...], na podstawie art. 184 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 154 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., wniósł sprzeciw od ostatecznej decyzji Prezydenta M. B. z [...] września 2020r., podnosząc wobec tej decyzji zarzuty rażącego naruszenia przepisów: art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 § 1 k.p.a. polegające na naruszeniu fundamentalnych reguł przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego – dowodowego, co doprowadziło do zaniechania ujawnienia prawdy materialnej, co pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. Wobec powyższych zarzutów Prokurator, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 157 § 1 k.p.a. oraz art. 185 § 1 k.p.a. wniósł o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji Prezydenta M. B. z [...] września 2020r. Motywując sprzeciw Prokurator stwierdził, że powyższa decyzja wydana została w związku z uzyskaniem od organu właściwego wierzyciela wniosku o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Prokurator przyznał, że w toku prowadzonego postępowania administracyjnego dłużnik alimentacyjny (T. Z.) uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Zastrzeżenia co do prawidłowości procedowania, jak wyjaśnił Prokurator, dotyczą prawidłowości doręczenia decyzji z [...] września 2020r. W sprzeciwie wyjaśniono, że decyzja ta została zaadresowana do T. Z. na adres: [...] w B.. Przesyłka została zwrócona do organu z adnotacją o dwukrotnym jej awizowaniu i odręczną uwagą "adresat nie mieszka inf lokator". Prokurator zarzucił organowi brak podjęcia czynności zmierzających do zweryfikowania adresu dłużnika, a tym samym ustalenia, gdzie strona zamieszkuje pomimo tego, że strona nie podejmowała korespondencji pod ww. wskazanym adresem. Pominięcie tych okoliczności, w ocenie Prokuratora, stanowi o naruszeniu art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a naruszenie to ma charakter rażący albowiem nie zastosowano tych przepisów w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego. Pismem z [...] kwietnia 2024r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zawiadomiło P. N. oraz T. Z. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta B. z [...] września 2020r. Zawiadomienie zostało skierowane do T. Z. na adres: [...] w B. i zostało skutecznie doręczone (T. Z. osobiście potwierdził odbiór korespondencji [...] kwietnia 2024r.) Następnie, powołaną na wstępie decyzją z [...] maja 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta M. B. o nr [...]. Odbiór decyzji T. Z. potwierdził osobiście [...] maja 2024r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ nadzoru przytoczył stan faktyczny ustalony w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w toku postepowania przed Prezydentem Miasta B. i wyjaśnił, że adres dłużnika alimentacyjnego (ul. [...] w B.) został wskazany przez Komornika Sądowego przy Sadzie rejonowym w B., który potwierdził także przeprowadzenie czynności terenowych w miejscu zamieszkania dłużnika. Prezydent M. B. jako organ I instancji wezwał T. Z. do stawiennictwa w siedzibie organu celem przeprowadzenia wywiadu. Wezwanie zostało odebrane przez sąsiada, który zobowiązał się przekazać je adresatowi – o czym poinformowano T. Z. poprzez pozostawienie stosownego zawiadomienia w jego skrzynce pocztowej . Kolegium uznało, że doszło do skutecznego doręczenia wezwania dłużnikowi w dniu [...] stycznia 2020r. w oparciu o art. 43 k.p.a. Kolegium przyjęło, że także decyzja nr [...] została prawidłowo i skutecznie doręczona T. Z. w trybie art. 43 k.p.a. Kolegium wyjaśniło, że Komornik Sądowy potwierdził okoliczność niepodejmowania korespondencji kierowanej do dłużnika na ww. adres zamieszkania, jednakże jednocześnie nie ustalono, aby dłużnik nie zamieszkiwał pod tym adresem. Powyższe, w ocenie Kolegium nie daje podstaw do uznania, że w sprawie zakończonej wydaniem zaskarżonej decyzji zostały rażąco naruszone przepisy postępowania administracyjnego – tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a., względnie art. 80 k.p.a. Kolegium nie stwierdziło nadto występowania w niniejszej sprawie innych przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Kolegium wskazało także, że nawet w wypadku ustalenia, że T. Z. nie zamieszkiwał pod adresem: B., ul. [...] (a nie tylko nie odbierał korespondencji pod tym adresem), to w takich okolicznościach zachodziłaby ewentualnie podstawa do uznania, że T. Z. bez własnej winy nie brał udziału w postepowaniu – co stanowi przesłankę wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. – a nie przesłankę nieważnościową. Z powyższym rozstrzygnięciem Kolegium nie zgodził się Prokurator Rejonowy w [...], który w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wniósł o jego uchylenie oraz o zobowiązanie do wydania decyzji stwierdzającej nieważność ostatecznej decyzji Prezydenta M. B. z [...] września 2020r. Zaskarżonej decyzji zarzucił: - naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. przez wadliwe przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do uznania, że decyzja z [...] września 2020r. nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa, - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to przepisów art. 7 w zw. z art. 136 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie fundamentalnych reguł przeprowadzenia postepowania wyjaśniającego – dowodowego, co doprowadziło do zaniechania ujawnienia prawdy materialnej, co pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. W uzasadnieniu skargi jej autor przytoczył argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu sprzeciwu. Prokurator Rejonowy w [...] wniósł nadto o ustanowienie dla T. Z. kuratora dla osoby nieznanej z miejsca zamieszkania. Uzasadniając ten wniosek do skargi jej autor dołączył notatke urzędową sporządzoną przez Komendę Powiatową Policji w [...] [...] maja 2024r., z której wynika, ze na tę datę w informatycznym systemie PESEL nie ujawniono aktualnego miejsca zamieszkania oraz pobytu T. Z.. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w motywach zaskarżonej decyzji. Wobec osobistego odbioru przez T. Z. odpisu skargi oraz odpisu odpowiedzi na skargę w dniu [...] czerwca 2024r. (adresowanych do niego na adres: B., ul. [...]) Sąd nie ustanowił dla strony kuratora. T. Z. nie zajął stanowiska procesowego w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm. - dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny ocenia czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem rozważań Sądu strona skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] maja 2024 r. o odmowie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Prezydenta M. B. z [...] września 2020r. nr [...] o uznaniu T. Z. za dłużnika alimentacyjnego. Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji, przede wszystkim zaznaczyć trzeba, iż wydana ona została w postępowaniu nadzorczym prowadzonym, w trybie stwierdzenia nieważności. Tego rodzaju postępowanie ma charakter nadzwyczajny i jest postępowaniem odrębnym od innych postępowań, albowiem ukierunkowanym wyłącznie na kontrolę decyzji w aspekcie wystąpienia przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Oznacza to, że organ rozpatrując sprawę w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nie rozstrzyga jej ponownie merytorycznie, lecz orzeka tylko w kwestii wadliwości kontrolowanego aktu administracyjnego. Działa więc jako organ kasacyjny i w oparciu o zamknięty materiał dowodowy (tj. ten materiał, który posłużył do wydania badanego orzeczenia), weryfikuje kwestionowany akt administracyjny. Celem tego postępowania jest wyłącznie ocena, czy decyzja objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności dotknięta jest jedną z wad kwalifikowanych, o których stanowi art. 156 § 1 k.p.a. Katalog tych wad ma charakter zamknięty, co przekłada się niewątpliwie na zakres procedowania przez organ administracyjny. Mianowicie, w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji organ nie gromadzi materiału dowodowego, a co za tym idzie nie przeprowadza żadnych nowych dowodów, jak ma to miejsce w zwykłym postępowaniu administracyjnym. Jego rola ogranicza się wyłącznie do oceny, czy w świetle zgromadzonego w postępowaniu zwykłym materiału dowodowego i obowiązujących w dacie podjęcia decyzji przepisów prawa, jest ona dotknięta wadami kwalifikowanymi skutkującymi jej nieważność. Wobec tego przedmiotem rozważanego postępowania nie jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która została już rozstrzygnięta kontrolowaną decyzją. Należy bowiem odróżnić wady kwalifikowane przewidziane w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. od wad, które mogłyby co najwyżej skutkować uchyleniem decyzji w toku postępowania zwykłego, ale już z pewnością nie stwierdzeniem jej nieważności w ramach postępowania nadzwyczajnego. Już z charakteru postępowania nieważnościowego za chybione należało uznać zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez Kolegium przepisów regulujących zasady gromadzenia materiału dowodowego (art. 7, art. 136 k.p.a.). Przechodząc jednak dalej do oceny zasadności zarzutów skargi należy wyjaśnić, że wśród przesłanek enumeratywnie zawartych w art. 156 § 1 k.p.a., w pkt 2 wymienione jest rażące naruszenie prawa, które w orzecznictwie określa się jako oczywiste i bezsporne naruszenie przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Dla dokonania oceny, czy zachodzi przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, rozstrzygający jest stan prawa, który obowiązywał w dniu wydania tej decyzji. Rażące naruszenie prawa określane jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jako oczywiste i bezsporne naruszenie przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa. Ponadto o tym, czy naruszenie prawa jest "rażące", decyduje ocena skutków społeczno-gospodarczych jakie dane naruszenie za sobą pociąga (zob. np. wyrok NSA z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1614/09, Lex nr 746680; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 499/10, Lex nr 666071). W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie należało podzielić stanowisko organu, że w okolicznościach faktycznych nie zaistniały podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta B. o uznaniu T. Z. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1993 ze zm.). powoływanej dalej jako: "ustawa" w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych, organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Powyższa regulacja oznacza, że wystąpienie którejkolwiek z ww. przesłanek pozytywnych stanowi podstawę wszczęcia postępowania w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jednocześnie zgodnie z art. 5 ust. 3a ustawy decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art 5 ust. 3 ustawy, a decyzja w tym przedmiocie może zostać wydana, jeżeli nie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 5 ust. 3a. Jak wynika z akt sprawy Komornik Sądowy przy Sadzie rejonowym w B. przekazał Prezydentowi Miasta B. informacje o bezskuteczności egzekucji alimentów – prowadzonej przeciwko T. Z.. W piśmie z [...] października 2019r. (stanowiącym zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji) wskazano adres zamieszkania T. Z.: B., ul. [...]. Na powyższy adres Prezydenta M. B., pismem z [...] stycznia 2020r., wezwał dłużnika do stawiennictwa celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego. Wezwanie to zostało odebrane w trybie art. 43 k.p.a. Następnie zawiadomieniem z [...] czerwca 2020r. Prezydent M. B. wszczął postępowanie w sprawie uznania T. Z. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zawiadomienie to zostało wysłane także na adres: B., ul. [...] i odebrane w trybie art 43 k.p.a. W ocenie Sądu, prawidłowo Kolegium stwierdziło, że decyzja z [...] września 2020r. nie jest obarczona kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jak wynika z akt sprawy T. Z. nie dopełnił wymogów wynikających z art. 5 ust. 3 ustawy w postaci umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz złożenia stosownego oświadczenia o sytuacji majątkowej, a zatem wyczerpane zostały pozytywne przesłanki uzasadniające wydanie decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego. Okoliczności tej Prokurator Rejonowy w [...] nie kwestionuje. Ponadto, nie zaistniała przesłanka wynikająca z art. 5 ust. 3a ustawy, gdyż jak wynika z pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. T. Z. przez okres 6 miesięcy nie wywiązywał się ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Spełnione zatem zostały przesłanki uzasadniające uznanie go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Tej okoliczności autor skargi także nie kwestionuje. Odnosząc się natomiast do kwestii prawidłowości doręczenia przez Prezydenta M. B. decyzji z [...] września 2020r. wskazać należy, że z informacji [...] Sądowego nie wynika, aby na dzień wydania decyzji T. Z. nie przebywał pod adresem wskazanym w zaświadczeniu o bezskuteczności egzekucji i aby adres ten był nieaktualny. Z akt sprawy wynika jedynie, że T. Z. nie podejmuje korespondencji kierowanej do niego pod ww. adres. Autor skargi nie zarzuca organowi I instancji błędne zastosowanie art. 43 k.p.a. W ocenie Sądu, bezspornym jest zatem, że Prezydent M. B. wydając decyzję o uznaniu T. Z. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie miał wiedzy o innym jego adresie zamieszkania lub miejscu pobytu. Słusznie zatem przyjęło Kolegium, że decyzja z [...] września 2020r. została doręczona dłużnikowi na aktualny adres jakim dysponował organ I instancji w dniu wydania decyzji. Z tego względu zarzut naruszenia przez organ I instancji art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez wysłanie decyzji na nieprawidłowy adres jest chybiony. Dodatkowo podnieść należy, że przypisanie decyzji wady nieważności w przypadku naruszenia przepisów proceduralnych dopuszczalne jest wyłącznie, gdy naruszenie tych przepisów ma charakter rażący i pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy (por. wyrok NSA z 13.01.2016 r., II GSK 847/14, LEX nr 2033823). Co do zasady – nie jest wyłączona możliwość stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa procesowego, to jednak naruszenie takie musi prowadzić do podjęcia wadliwego rozstrzygnięcia z tego właśnie powodu, innymi słowy – musi przekładać się bezpośrednio na treść decyzji i w niej tkwić. Warto przytoczyć tu stanowisko NSA zaprezentowane w wyroku z 28.09.2021r. (sygn. akt III OSK 568/21, LEX nr 3232787), zgodnie z którym: "Podstawą stwierdzenia nieważności decyzji może być rażące naruszenie każdego przepisu prawa, w tym również procesowego. Jednakże wada wskazująca na nieważność decyzji musi tkwić w samej decyzji, a to znaczy, iż z reguły jest następstwem rażącego naruszenia prawa materialnego. Podkreślić więc należy, że nie będzie zatem uzasadniać stwierdzenia nieważności decyzji naruszenie przepisów postępowania nawet o charakterze rażącym, jeżeli sama treść decyzji odpowiada prawu". W odniesieniu do tych przepisów można zatem mówić o rażącym ich naruszeniu wówczas, gdy w sposób niebudzący wątpliwości, a więc oczywisty, nie zastosowano ich w trakcie prowadzonego postępowania lub zastosowano je nieprawidłowo. Może to obejmować także naruszenia przepisów regulujących postępowanie dowodowe, jednakże – na co zwróciło słusznie uwagę Kolegium - nie odnosi się jednak do tych z nich, które mogą stanowić przesłankę wznowieniową. Naruszenie przez organ przepisów regulujących kwestie doręczeń mogłoby być rozpatrywane zatem wyłącznie w postępowaniu wznowieniowym celem ustalenia ziszczenia się przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Przesłanka wznowieniowa nie może jednak jednocześnie stanowić przesłanki rażącego naruszenia prawa, gdyż system nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego oparty jest zasadniczo na zasadzie niekonkurencyjności. Także wniesienie sprzeciwu prokuratorskiego opartego na zarzucie naruszenia art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. wymagałoby zgody strony (art. 184 § 4 k.p.a.). Reasumując - w ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy prawidłowo Kolegium stwierdziło, że brak jest podstaw do przyjęcia, że decyzja Prezydenta M. B. z [...] września 2020r. jest obarczona kwalifikowaną wadą prawną i rażąco narusza prawo. Kolegium w sposób zgodny z zasadami ogólnymi procedury administracyjnej oceniło materiał dowodowy, nie naruszając przy tym przepisów dotyczących nadzwyczajnego postępowania administracyjnego, ani przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W wyniku dokonanej kontroli, Sąd doszedł zatem do wniosku, że w zaistniałym stanie faktycznym nie nastąpiło naruszenie przepisów prawa procesowego, a zatem wszystkie podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne. Sąd nie doszukał się także innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności sprawy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.