II SA/Bd 63/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 maja 2012r. sprawy ze skargi J.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2011r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza , że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza na rzecz radcy prawego J.N. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją nr [...] z dnia [...] działający z upoważnienia Burmistrza K. Dyrektor Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. odmówił przyznania J. J. jednorazowej pomocy w formie z zasiłku celowego w związku ze szkodami spowodowanymi przez przymrozki wiosenne w 2011 r. w drzewach i krzewach owocowych stwierdzając, iż jakkolwiek powołana przez Wojewodę Komisja ustaliła wynoszące średnio powyżej 30% średniej rocznej produkcji rolnej szkody, to negatywną przesłanką uwzględnienia wniosku w powyższym zakresie jest fakt niepodlegania wyżej wymienionego ani żadnej osoby w jego rodzinie wymaganemu rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2011 r. huraganu, deszczu nawalnego lub przymrozków wiosennych (Dz. U. z 2011 r., Nr 167, poz. 996) ubezpieczeniu społecznemu rolników. W odwołaniu od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. J. J. podniósł, że jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne stanowiące jego jedyne źródło utrzymania oraz, iż ubezpieczony jest w KRUS, o czym świadczy przyznanie mu renty inwalidzkiej, z której pobierany jest podatek na ubezpieczenie zdrowotne. Nadto jako rolnik jest płatnikiem podatku gruntowego oraz otrzymuje dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika, że organ I instancji prawidłowo zastosował art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i nie dopuścił się błędnej wykładni § 2 rozporządzenia z dnia 26 lipca 2011 r., gdyż w toku uzupełniającego postępowania wyjaśniającego organ ten uzyskał z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w B. informację, iż J. J. jest uprawniony od [...] do stałej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, a jego żona D. nie figuruje w kartotece rentowej KRUS i jest uprawniona do emerytury z ZUS. Tym samym, jak wskazało SKO, odwołujący się prowadząc, mimo otrzymywanej renty, gospodarstwo rolne nie jest rolnikiem w rozumieniu powołanego przepisu rozporządzenia objętym ubezpieczeniem społecznym rolników, jak również nikt w jego rodzinie nie spełnia tego warunku. J. J. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji lub o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie mu wnioskowanego jednorazowego zasiłku celowego. Skarżący zarzucił, że organ II instancji dokonał błędnej wykładni przepisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2011 r. Nr 167, poz. 996) oraz art. 6, 7 ust. 1 i 2 w związku z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Uzasadniając powyższy zarzut skarżący wskazał, że ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników, obok ubezpieczenia emerytalno- rentowego, przewiduje także inne formy ubezpieczenia, to jest ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie, przy czym ubezpieczeniu chorobowemu, w myśl art. 7 ust. 1 podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny. Każdy zaś kto opłaca składki tytułem któregokolwiek z wymienionych kategorii ubezpieczeń podlega ubezpieczeniu społecznemu. Jak zaznaczył skarżący podobnie zdefiniowano pojęcie ubezpieczonego w art. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zatem podleganie ubezpieczeniu społecznemu nie oznacza jedynie osoby, która opłaca składki tytułem ubezpieczenia rentowo- emerytalnego, a dla prawidłowej interpretacji przepisów aktu prawnego należy posługiwać się system prawa w danej dziedzinie, którą w niniejszej sprawie stanowią ustawy i przepisy wykonywasz z zakresu ubezpieczeń społecznych w ogólności, to jest ubezpieczeń w KRUS i ZUS. W ocenie skarżącego spełnia on kryteria niezbędne do otrzymania wnioskowanego świadczenia, bowiem mimo pozostawania na renecie rolniczej opłaca składkę na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 33 zł miesięcznie oraz posiada i prowadzi od kilkudziesięciu lat gospodarstwo rolne o powierzchni ponad 12 ha. O tym, że jest rolnikiem świadczy także okoliczność, iż korzysta z dopłat określonych w ustawie z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, przewidzianych wyłącznie dla rolników. Do skargi J. J. załączył kserokopie decyzji KRUS, decyzji ARiMR, oraz rozliczenia rocznego podatku przez organ rentowy za 2010 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie wywodząc, że ubezpieczenie zdrowotne nie należy do ubezpieczeń społecznych, w związku z czym opłacanie składki zdrowotnej nie powoduje objęcia skarżącego ubezpieczeniem społecznym rolników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonych aktów pod względem zgodności z prawem, to jest bada czy kwestionowany akt nie narusza przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania administracyjnego, zaś uwzględnia skargę eliminując tenże akt z obrotu prawnego tylko wówczas, gdy stwierdzi, że narusza on prawo w stopniu wpływającym na wynik sprawy. Wydając orzeczenie o charakterze kasacyjnym sąd nie jest kompetentny do orzekania o prawach lub obowiązkach stron postępowania, a tym samym o przyznaniu lub odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Nadto w trakcie orzekania sąd nie jest związany granicami skargi, to jest powoływaną w niej podstawą prawną, zarzutami i wnioskami. W świetle powyższych kryteriów wniesioną skargę należało uznać za uzasadnioną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodziny rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2011 r. huraganu, deszczu nawalnego lub przymrozków wiosennych (Dz. U. z 2011 r., Nr 167, poz. 996). Zgodnie z § 2 pkt 1, 2b i 3a powołanego rozporządzenia pomocy udziela się rodzinie rolniczej, jeżeli łącznie spełnione są następujące przesłanki: co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników, szkody spowodowane były przez przymrozki wiosenne w drzewach lub krzewach owocowych i zostały oszacowane przez komisję, o której mowa w przepisach w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, powołaną przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkód oraz szkody wynoszą średnio powyżej 30% średniej rocznej produkcji rolnej z trzech lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły szkody, albo z trzech lat w okresie pięcioletnim poprzedzającym rok, w którym wystąpiły szkody z pominięciem roku o najwyższej i najniższej wielkości produkcji w gospodarstwie rolnym w rozumieniu przepisów o podatku rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. W niniejszej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych oraz uzasadnień wydanych decyzji, skarżący spełnił drugą i trzecią spośród wymienionych przesłanek, bowiem szkody powstałe w drzewach - krzewach owocowych zostały oszacowane przez właściwą komisję i wynosiły one w granicach 90% średniej rocznej produkcji. Według orzekających organów przyznanie skarżącym wnioskowanego świadczenia uniemożliwiła jednak okoliczności, że nie jest on rolnikiem objętym ubezpieczeniem społecznym rolników, jak również tego rodzaju ubezpieczeniu nie podlega żadna osoba w jego rodzinie (nie spełnia pierwszej przesłanki). W świetle zawartych w aktach informacji, że skarżący będąc rencistą nadal prowadzi działalność rolniczą opłacając podatek rolny i jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 12,2800 ha (fizycznych), niewątpliwie spełniał kryteria rolnika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, do których odsyła wskazane wyżej rozporządzenie, bowiem zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.), rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna zamieszkująca i między innymi prowadząca na terytorium RP osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych. Oceny natomiast wymaga, czy organy prawidłowo przyjęły, iż skarżący nie jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników, o którym mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia i wobec tego nie spełnia warunków do przyznania świadczenia. Jak wynika z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rachunków w ramach tego ubezpieczenia, na co słusznie wskazał skarżący, wyodrębnienia się, obok ubezpieczenia emerytalno - rentowego, ubezpieczenia wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie. O ile we wcześniejszych rozporządzeniach regulujących kwestię udzielania rodzinom rolniczym pomocy w związku ze szkodami spowodowanymi w gospodarstwach rolnych różnorodnymi klęskami, żywiołowymi stawiano jako warunek objęcie rolnika ubezpieczeniem społecznym z mocy ustawy, a następnie - ubezpieczeniem w pełnym zakresie (vide rozporządzenia Rady Ministrów z 29 sierpnia 2006 r. - Dz. U. z 2006 r., Nr 155, poz. 1109 i z dnia 26 września 2008 r. - Dz. U. z 2008 r., Nr 173, poz. 1070) to w rozporządzeniu z dnia 13 lipca 2010 r. (Dz. U. z 2010 r., Nr 132, poz. 889), jak i obowiązującymi podczas wydawania zaskarżonej decyzji rozporządzeniu z dnia 26 lipca 2011 r. jest mowa ogólnie o objęciu ubezpieczeniu społecznym rolników, co oznacza - bez potrzeby odwoływania się, jak to uczyniono w skardze, do ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - że prawodawca złagodził dotychczasowy wymóg nie określając rodzaju ubezpieczenia społecznego rolników, jakiemu winien podlegać rolnik ubiegający się o świadczenie. Nie ma jednak racji skarżący utożsamiając z ubezpieczeniem chorobowym regulowanym ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników ubezpieczenie zdrowotne, z tytułu którego opłaca składki w kwocie 33 zł miesięcznie. O ile bowiem ubezpieczenie chorobowe stwarza uprawnienie do otrzymywania zasiłku chorobowego (art. 9 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników), to ubezpieczenie zdrowotne będące odrębnym od społecznego ubezpieczenia (w tym ubezpieczenia społecznego rolników) umożliwia korzystanie ze świadczeń opieki zdrowotnej określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 ze zm.). W myśl art. 66 tej ustawy między innymi emeryci i renciści rolni (pkt 16), jak i czynni rolnicy (pkt 1b) podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, zaś spełnienie powyższego obowiązku następuje poprzez zgłoszenie danej osoby przez KRUS do Narodowego Funduszu Zdrowia (art. 67 ust. 1 i art. 75 ust. 1) i pobieranie przez tenże KRUS jeśli chodzi o emerytów - rencistów z przyznanego im świadczenia emerytalno -rentowego składki wraz z jej odprowadzeniem do wskazanego funduszu. Składka ta podlega odliczeniu do podatku dochodowego od osób fizycznych na zasadach określonych w ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Natomiast w świetle art. 7 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników skarżący jako rencista rolny mógłby podlegać ubezpieczeniu chorobowemu na złożony przez siebie wniosek. Mimo iż, skarżący nie opłaca żadnych składek z tytułu ubezpieczenia społecznego, w ocenie Sądu z punktu widzenia wykładni celowościowej i systemowej mających zastosowanie w sprawie przepisów błędne jest stanowisko orzekających w sprawie organów, że jednorazowe świadczenie przewidziane rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2011 r. (Dz. U. Nr 167, poz. 996) nie może być mu przyznane. Zgodnie z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego, przy czym zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. Z kolei art. 67 ust. 2 Konstytucji zapewnia prawo do zabezpieczenia społecznego osobom bezrobotnym, również odsyłając do ustaw. Wynika stąd, że na ustawodawcę nałożony został obowiązek stworzenia sytemu zabezpieczania społecznego zapewniającego przyznawanie będącym w potrzebie obywatelom ze środków publicznych odpowiednich świadczeń. Do ustaw zapewniających zabezpieczenie społeczne należą w szczególności ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników. Założeniem systemu zabezpieczenia społecznego, na który składają się między innymi wymienione ustawy jest spójność i wzajemne uzupełnianie się instytucji zabezpieczenia społecznego, których wspólnym celem przecież jest zagwarantowanie utrzymania w razie starości, utraty zdolności do zapewnienia sobie warunków egzystencji w związku ze stanem zdrowia, czy w razie bezrobocia. W ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, do której odwołuje się § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 lipca 2011 r., określono zakres podmiotowy i przedmiotowy ubezpieczenia rolników. Zgodnie z art. 1 ust. 1 wymienionej ustawy ubezpieczenie społeczne obejmuje, na zasadach określonych w ustawie, rolników i pracujących z nimi domowników, którzy posiadają obywatelstwo polskie (pkt 1) lub spełniają warunki określone w punktach 2 i 3. W świetle art. 7 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników rolnik posiadający gospodarstwo o pow. użytków rolnych powyżej 1ha przeliczeniowego lub dział specjalny i domownik takiego rolnika podlegają z mocy ustawy ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu, o ile nie podlegają innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie mając ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Innego natomiast rolnika lud domownika, którego działalność rolnicza stanowi stałe źródło utrzymania obejmuje się powyższymi ubezpieczeniami na wniosek (art. 7 ust. 2). Art. 16 ust. 1 wskazanej ustawy zawiera regulację dotyczącą ubezpieczenia emerytalno - rentowego rolnika i domownika z mocy ustawy, a ust. 2 - tego rodzaju ubezpieczenia na wniosek, przy czym wyłącza się ich stosowanie w przypadku podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu lub posiadanego prawa do emerytury lub renty lub ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (ust. 3). Z kolei art. 18 ustawy wyszczególniono świadczenia z ubezpieczenia emerytalno - rentowego a wśród nich emeryturę rolniczą i rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy. Renta rolnicza, którą otrzymuje skarżący, przysługuje w myśl art. 21 ust. 1 ustawy ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki: - podlegał ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu przez wymagany okres, o którym mowa w ust. 2, - jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, - całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu lub w okresach, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 1 i 2 lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Z wymienionych unormowań, zdaniem Sądu, wynika, że ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. zakresem podmiotowym obejmuje nie tylko osoby, które podlegają ubezpieczeniom określonym w art. 7 i 16 ustawy, ale również świadczeniobiorców, wobec których ubezpieczenie realizuje Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Zatem każda osoba, której KRUS wypłaca którekolwiek ze świadczeń przewidzianych w art. 18 ustawy, jest objęta ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników, do którego to pojęcia odwołuje się § 2 ust. 1 rozporządzenia jako przesłanki uprawniającej rodzinę rolniczą do uzyskania pomocy społecznej. Tym samym skoro skarżący pobiera rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie, to jako rolnik w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników posiadający gospodarstwo o pow. ponad 12 ha podlega przepisom tej ustawy, a jedynie ze względu na osiągniecie celu ubezpieczenia społecznego - posiadanie uprawnienia do renty, nie jest objęty ubezpieczeniem z mocy ustawy. Z uwagi na to, iż uzyskanie zabezpieczenia w formie renty rolniczej czyni zbędnym podleganie obowiązkowi ubezpieczenia społecznego rolników z mocy ustawy, to skarżący nie może ponosić na tle ustawy o pomocy społecznej i rozporządzenia z 2011 r. należących do systemu zabezpieczenia społecznego negatywnych skutków braku podlegania takiemu obowiązkowi i niekorzystania z systemu ubezpieczenia społecznego, na rzecz którego opłacał w pełnym zakresie składki przez wiele lat. Nie ma więc znaczenia w niniejszej sprawie fakt, że skarżący ubiegający się o pomoc w związku z wystąpieniem szkód spowodowanych przymrozkami wiosennymi w 2011 r. nie opłacając składek z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników figuruje jedynie w kartotece rentowej KRUS (por. wyrok NSA z dnia 10 lutego 2011 r. I OSK 1753/10 - baza orzeczeń NSA, wyroki WSA w Poznaniu z dnia 9 lutego 2012 r. IV SA/Po 13/12 i z dnia 7 kwietnia 2011 r. IV SA/Po 184/11- baza orzeczeń NSA, wyrok WSA w Krakowie z 6 grudnia 2011 r. III SA/Kr 297/11- baza orzeczeń NSA). Podkreślić w tym miejscu należy, iż celem rozporządzenia z 2011 r. było udzielenie pomocy konkretnej grupie społecznej z powodu zaistnienia szkód związanych z wystąpieniem niekorzystnych warunków pogodowych, a sytuacja prowadzącego gospodarstwo rolne (dział specjalny) skarżącego niczym nie różni się od sytuacji innych rolników, których również dotknęły przymrozki. Z prawnego punktu widzenia skarżący otrzymując rentę z KRUS należy do tego samego systemu ubezpieczeń społecznych, nie opłacając - z mocy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - składek. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ odwoławczy winien uwzględnić zaprezentowaną wyżej wykładnię § 2 pkt 1 rozporządzenia, nie ograniczając jej tylko do konieczności opłacania składek do KRUS, lecz mając na uwadze, że system ubezpieczenia społecznego rolników obejmuje również osoby otrzymujące rentę rolniczą. Dodatkowo zwrócić trzeba uwagę, że orzekające w sprawie organy, wobec stwierdzenia braku podstaw do udzielania skarżącemu pomocy na mocy rozporządzenia z dnia 26 lipca 2011 r., winny rozważyć przyznanie mu pomocy w oparciu o art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który to przepis nie wymaga uwzględnienia kryterium dochodowego przewidzianego w art. 8 tej ustawy, czego jednak nie uczyniły. W tym stanie rzeczy na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji, a w przedmiocie wykonalności wyroku rozstrzygnięto na podstawie art. 152 cyt. ustawy.