II SA/Bd 669/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Mariusz Pawełczak (spr.) Protokolant asystent sędziego Piotr Ziółkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2026 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2025 r. nr [...] w przedmiocie należności pieniężnych z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń melioracji wodnych oddala skargę. 1. Wnioskiem z dnia 28 marca 2024 r. Gminna Spółka Wodna w D. (dalej: "spółka wodna") zwróciła się do Starosty [...] (dalej: "Starosta", "organ I instancji") o ustalenie na jej rzecz od R. M. (dalej: "skarżący") świadczenia finansowego za 2023 r. z tytułu odnoszenia korzyści z urządzeń spółki. 2. Decyzją z dnia 10 lutego 2025 r. Starosta po ponownym rozpatrzeniu sprawy w związku z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "Kolegium", "SKO", "organ odwoławczy") z dnia 4 listopada 2024 r. ustalił wysokość świadczenia pieniężnego jakie skarżący zobowiązany jest ponieść na rzecz spółki wodnej za korzystanie w 2023 r. z urządzeń objętych działalnością spółki poprzez odprowadzanie wód z pól do rowu melioracyjnego R-A w D. w kwocie 1.064,78 zł. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że skarżący jest właścicielem działki nr [...] położonej w obrębie ewidencyjnym D. o powierzchni 23,0000 ha i odnosi korzyść z powierzchni 21,9090 ha na ww. działce przez odprowadzanie wody z obszaru zmeliorowanego do rowu R-A w D. . W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ uzupełnił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy o informację dotyczącą zakresu przeprowadzonej w 2023 r. konserwacji, listy płac pracowników od miesiąca kwietnia do sierpnia 2023 r. na potwierdzenie poniesionych kosztów, dokumentację fotograficzną rowu R-A, dane z zasobu ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów. Całkowita wartość robót wykonanych przez spółkę wodną w 2023 r. wyniosła 194,661,28 zł. Natomiast wartość robót wykonanych przez spółkę wodną w 2023 r. ze składek członków spółki wodnej wyniosła 101,433,10 zł, którą to podzielono przez łączną powierzchnię zmeliorowanych gruntów rolnych 2087 ha, co cało 48,60 zł za 1 ha. Powyższą wartość pomnożono przez powierzchnię z jakiej strona odnosi korzyść, co dało kwotę 1.064,78 zł (21,9090 ha x 48,60 zł). Przy wyliczaniu zobowiązania brano pod uwagę wyłącznie składki członkowskie przeznaczone na cele statutowe. 3. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zakwestionował wykonywanie konserwacji i czyszczenia rowów, studni i przepustów. Ponadto zarzucił spółce wodnej zaniedbania, fałszowanie dokumentów oraz działanie na szkodę rolników. 4. Rozpoznając sprawę w postepowaniu odwoławczym SKO decyzją z dnia 26 czerwca 2025 r. utrzymało w mocy zaskarżone orzeczenie. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium przedstawiło dotychczasowy stan faktyczny sprawy oraz przytoczyło brzmienie art. art. 454 i art. 196 ust. 1, ust. 14 i ust. 15 ustawy z dnia 20 lipca 2017r. Prawo wodne (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 1087 - dalej: "p.w.") oraz § 9 rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów i ustalenia obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 1165). Organ odwoławczy wyjaśnił, iż ustawodawca wyposażył spółki wodne w prawo obciążania kosztami działalności spółki nie tylko jej członków, lecz również inne osoby, przy zachowaniu innych ustawowych przesłanek. W stosunku do osób niebędących członkami spółki przesłanką tą jest "odnoszenie korzyści" z urządzeń spółki. Następnie powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych SKO stwierdziło, że z uwagi na brak definicji ustawowej pojęcia "odnoszenia korzyści" należy je interpretować z uwzględnieniem cywilistycznego pojęcia bezpodstawnego wzbogacenia, stosownie do przytoczonego przez Kolegium art. 405 Kodeksu cywilnego. Według SKO w tym kontekście chodzi o korzyść, jaką właściciel działki odnosi z realizacji zadań przez spółkę wodną, polegających na wybudowaniu lub utrzymywaniu urządzeń, w tym urządzeń melioracji wodnych. Dalej Kolegium wskazało, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący nie jest członkiem spółki wodnej. Ze względu na usytuowanie oraz charakter terenu jako obszaru zdrenowanego objętego zasobem ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów, część działki nr [...] stanowi nieruchomość, w stosunku do której właściciel korzysta z urządzeń objętych działalnością spółki wodnej. Tym samym skarżący odnosi korzyści z realizacji zadań przez spółkę polegających na utrzymywaniu urządzeń. Wykorzystując istniejące urządzenia melioracyjne skarżący nie był zmuszony do wykonania własnych urządzeń retencyjnych, a jedynie korzysta z już istniejących poprzez odwodnienie przyległych do nich gruntów rolnych. Zdaniem Kolegium istnieją więc podstawy prawne do obciążenia właściciela gruntu na której położone są urządzenia melioracji wodnych świadczeniem pieniężnym na rzecz spółki wodnej. Zgodnie z informacją Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w I. z dnia 27 czerwca 2024 r. na ww. działce występuje obszar zdrenowany o powierzchni 21,9090 ha. Kolegium podkreśliło, że zgodnie z wytycznymi zawartymi w uprzednio wydanej przez SKO decyzji, Starosta w ponownie przeprowadzonym postępowaniu uzupełnił dotychczas zgromadzony materiał dowodowy o informację dotyczącą zakresu przeprowadzonej w 2023 r. konserwacji, listy płac pracowników od miesiąca kwietnia do sierpnia 2023 r. na potwierdzenie poniesionych kosztów, dokumentację fotograficzną rowu R-A, dane z zasobu ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów. Na całym rowie R-A D. była prowadzona konserwacja polegająca na wykaszaniu traw, oczyszczeniu przepustów, wygrabieniu porostów, usunięciu zakrzaczenia. Rów został oczyszczony z wyciętych roślin zielonych i z roślin pływających. Na bieżąco były usuwane awarie zgłaszane przez członków spółki. W oparciu o powyższe organ ustalił, iż urządzenia w tym rów R-A działały prawidłowo. Skarżący nie zgłaszał żadnych awarii ani uwag dotyczących prawidłowego funkcjonowania urządzeń melioracyjnych na działce nr [...]. Wartość robót wykonanych przez spółkę wodną w 2023 r. pokrytych ze składek członkowskich wyniosła 101.433,10 zł przy powierzchni zmeliorowanych gruntów 2087 ha. Powyższe pozwoliło na ustalenie, iż wartość robót w przeliczeniu na 1 ha gruntów wynosi 48,60 zł, a w konsekwencji na ustalenie skarżącemu wysokości zobowiązania względem Spółki w wysokości 1.064, 78 zł tj. poprzez pomnożenie powierzchni 21,9090 ha odpowiadającej powierzchni zdrenowanych gruntów działki nr [...] przez kwotę 48,60 zł. 5. W skardze skierowanej do tut. Sądu skarżący zakwestionował wykonanie prac, zarzucił Spółce zaniedbania, fałszowanie dokumentów oraz działanie na szkodę rolników. 6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje: 7. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi. 8. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy prawo wodne. Zgodnie z art. 454 p.w. jeżeli osoby fizyczne lub prawne niebędące członkami spółki wodnej oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej lub przyczyniają się do zanieczyszczenia wody, dla której ochrony spółka wodna została utworzona, są obowiązane do ponoszenia świadczeń na rzecz tej spółki (ust. 1). Świadczenia, o których mowa w ust. 1, mogą mieć charakter należności pieniężnych lub obowiązków o charakterze niepieniężnym (ust. 2). Wysokość i rodzaj świadczeń, o których mowa w ust. 1, oraz terminy ich spełnienia ustala, w drodze decyzji, starosta (ust. 3). Zgodnie natomiast z art. 441 ustawy prawo wodne spółki wodne są tworzone w szczególności do wykonywania, utrzymywania oraz eksploatacji urządzeń, w tym urządzeń wodnych, służących do: 1) zapewnienia wody dla ludności, w tym uzdatniania i dostarczania wody; 2) ochrony wód przed zanieczyszczeniem, w tym odprowadzania i oczyszczania ścieków; 3) melioracji wodnych oraz prowadzenia racjonalnej gospodarki na zmeliorowanych gruntach; 4) ochrony przed powodzią; 5) odwadniania gruntów zabudowanych lub zurbanizowanych. Spółki wodne zrzeszają osoby fizyczne lub prawne na zasadzie dobrowolności i mają na celu zaspokajanie wskazanych przepisami ustawy potrzeb zrzeszonych w nich osób w zakresie gospodarowania wodami. Spółka wodna jest przy tym podmiotem odrębnym od jej członków (art. 441 ust. 1 i art. 451 ustawy prawo wodne). Zaakcentowania wymaga, że spółka wodna musi pozyskiwać środki finansowe na realizacje zadań dla których została powołana, dlatego członkowie spółki wodnej są zobowiązani do wnoszenia składek członkowskich i ponoszenia na jej rzecz innych określonych w statucie świadczeń, adekwatnych do celów tej spółki. Wysokość składek członkowskich i innych świadczeń na rzecz spółki wodnej powinna być proporcjonalna do korzyści odnoszonych przez członków spółki wodnej w związku z działalnością tej spółki (art. 452 i art. 453 p.w.). 9. Przenosząc powyższe ogólne uwagi na grunt niniejszej sprawy w pierwszej kolejności wskazania wymaga, że sprawa nie dotyczy ustalenia wysokości składki dla skarżącego, który nie jest członkiem Spółki, lecz ustalenia wysokości świadczenia za korzyści jakie odnosi skarżący korzystając z urządzenia wodnego utrzymywanego przez Spółkę. W przypadku osób nie będących członkami spółki przesłanką przyznania na rzecz spółki wodnej świadczenia celem pokrycia kosztów realizacji jej zadań jest "odnoszenie korzyści z urządzeń spółki". Jest to pojęcie nieostre, które nie zostało zdefiniowane w ustawie. Przepis art. 454 ust. 1 p.w. nie precyzuje bliżej kryteriów obciążenia właściciela działki świadczeniem na rzecz spółki wodnej, poza sformułowaniem ogólnej przesłanki "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki". Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wobec braku definicji ustawowej, pojęcie "odnoszenia korzyści" należy interpretować z uwzględnieniem cywilistycznego pojęcia bezpodstawnego wzbogacenia. Zgodnie z art. 405 Kodeksu cywilnego, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Odpowiedzialność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia obciąża wzbogaconego niezależnie od tego, w wyniku jakiego zdarzenia uzyskał korzyść majątkową. Może ona powstać w wyniku działania wzbogaconego, jak i nawet wbrew jego woli, z jego dobrą lub złą wiarą. Może być także rezultatem czynności zubożonego, osób trzecich, a nawet sił przyrody. Korzyść musi mieć wartość majątkową, możliwą tym samym do określenia w pieniądzu (np. zaoszczędzenie niezbędnych wydatków, nieodpłatne skorzystanie z cudzych usług lub rzecz, uzyskanie określonej sumy pieniężnej). Jest to więc wartość zwiększająca majątek wzbogaconego bezpośrednio lub, jak to ma miejsce w razie oszczędzania koniecznego wydatku, w sposób pośredni. Korzyść majątkowa musi być uzyskana kosztem innej osoby. Nie oznacza to, że określona wartość musi wyjść z jej majątku. Oznacza to istnienie równoległego powiązania pomiędzy wzbogaceniem po jednej stronie, a zubożeniem - po drugiej, chociaż nie muszą to być zawsze wartości jednakowe. Podkreśla się także, że korzyść, w rozumieniu nadawanym w polskim języku powszechnym oznacza pożytek, zysk, uzyskany zależnie lub niezależnie od woli podmiotu, który uzyskuje przysporzenie. Korzyść można odnieść "niechcący", tj. niezależnie o własnej woli lub własnego działania (por. wyrok WSA w Poznaniu z 12 grudnia 2007 r., III SA/Po 498/07; wyroki WSA w Lublinie z 10 listopada 2011 r., II SA/Lu 516/11; z 11 października 2012 r., II SA/Lu 624/12; z 23 czerwca 2015 r., II SA/Lu 983/14; Wyrok WSA w Poznaniu z 25.08.2022 r., III SA/Po 150/22, J. Szachułowicz, Prawo wodne. Komentarz, Warszawa 2010, s. 421). Interpretując użyte w art. 454 ust. 1 p.w. pojęcie "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki wodnej" można stwierdzić, że chodzi o korzyść z realizacji zadań przez spółkę wodną polegających na utrzymywaniu urządzeń, w tym urządzeń melioracji wodnych. Nie ulega zatem żadnych wątpliwości istnienie podstaw prawnych do obciążenia skarżącego świadczeniem pieniężnym na rzecz spółki wodnej, odpowiadającym wysokości kosztów, jakie spółka poniosła tytułem wykonania prac konserwacyjnych związanych z utrzymaniem urządzenia wodnego w stanie zapewniającym spełnianie jego funkcji melioracyjnych. Co istotne jednak, jak podkreśla się w orzecznictwie, wysokość świadczenia ma uwzględniać jedynie koszty ściśle związane z wykonywaniem przez spółkę zadań statutowych. Wymaga to przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego (por. wyrok NSA z 18 sierpnia 2017 r., II OSK 2914/15; wyroki WSA w Lublinie z 23 czerwca 2015 r. w sprawach II SA/Lu 980/14, 981/14 i 983/14 oraz z 25 czerwca 2015 r., II SA/Lu 982/14). Sąd zwraca uwagę, że wydając decyzję z dnia 10 lutego 2025 r. Starosta orzekał po raz drugi, bowiem decyzją z dnia 4 listopada 2024 r. SKO uchyliło poprzednią decyzję Starosty z dnia 21 sierpnia 2024 r. Mając na uwadze wytyczne zawarte w decyzji organu odwoławczego Starosta ponownie rozpoznając wniosek spółki wodnej uzupełnił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy o informację dotyczącą zakresu przeprowadzonej w 2023 r. konserwacji, listy płac pracowników od miesiąca kwietnia do sierpnia 2023 r. na potwierdzenie poniesionych kosztów, dokumentację fotograficzną rowu R-A, dane z zasobu ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów. W konsekwencji stwierdzić należy, że organy przeprowadziły stosowne postępowanie dowodowe w toku, którego ustalono, że skarżący jest właścicielem działki o nr [...] położonej w obrębie ewidencyjnym D. o powierzchni 23 ha. Faktyczna powierzchnia działki jest większa od powierzchni objętej oddziaływaniem urządzeń melioracyjnych. Na podstawie informacji udzielonych przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w I. ustalono, że na działce należącej do skarżącego występuje obszar zmeliorowany o łącznej powierzchni 21,909 ha. W związku z powyższym organ zasadnie przy ustalaniu wysokości świadczenia przyjął powierzchnię działki, na którą korzystnie oddziałują urządzenia melioracji wodnej zgodnie z art. 196 p.w. Jak wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych pisma spółki wodnej z dnia 2 grudnia 2024 r. (k. 14) oraz dołączonej do niego dokumentacji zdjęciowej na całym rowie R-A D. była prowadzona konserwacja polegająca na wykaszaniu traw, oczyszczeniu przepustów, wygrabieniu porostów, usunięciu zakrzaczenia. Rów został oczyszczony z wyciętych roślin zielonych i z roślin pływających. Na bieżąco były usuwane awarie zgłaszane przez członków spółki. Rów R-A działały prawidłowo. Skarżący nie zgłaszał żadnych awarii ani uwag dotyczących funkcjonowania urządzeń melioracyjnych. Ponadto właściciele działek sąsiadujących z polami skarżącego nie wnosili zastrzeżeń do pracy spółki wodnej. Do określenia wysokości świadczenia organ ustalił jakie były bezpośrednie koszty poniesione przez spółkę na 1 ha zmeliorowanego gruntu, a następnie odniósł je do powierzchni działki skarżącego, na którą korzystnie oddziałują urządzenia melioracji wodnych, za których utrzymanie, eksploatację i konserwację odpowiada spółka wodna. Organ wyjaśnił, że wyliczenia powyższych danych dokonano w następujący sposób: - powierzchnia gruntów zmeliorowanych w 2023 r. wyniosła 2087 ha; - powierzchnia działki skarżącego figurująca w ewidencji urządzeń melioracji wodnych 21,909 ha; - całkowita wartość robót wykonanych przez spółkę wodną w 2023 r. wyniosła 194.661,28 zł; - wartość robót wykonanych przez spółkę wodną w 2023 r. ze składek członkowskich wyniosła 101.433,10 zł; - koszty poniesione przez spółkę na 1 ha zmeliorowanego gruntu 48,60 zł (wartość robót wykonanych przez spółkę wodną w 2023 r. ze składek członkowskich wyniosła podzielona przez powierzchnie zmeliorowanych gruntów, tj. 101.433,10 : 2087 = 48,60 zł); - wysokość świadczenia pieniężnego dla skarżącego z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń spółki wodnej za 2023 r. wynosi: (48,60 zł zł. x 21,909 ha) 1.064,78 zł. Sąd uznał zasadność i poprawność przyjętej metodologii wyliczenia i wynikającej z niej kwoty świadczenia dla skarżącego. W oparciu o wyżej przedstawione i omówione dowody, Sąd stwierdził niezasadność zarzutów skargi, które sprowadzały się tylko do ogólnikowego zakwestionowania wykonanych prac, zaniedbań, czy też fałszowania dokumentacji przez spółkę wodną. 10. Mając powyższe na względzie, uznając wniesioną skargę za niezasadną, Sąd orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.