II SA/Bd 78/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. S. (dalej określana jako Skarżąca) od decyzji Burmistrza M. z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...], na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływana jako uśr) oraz art. 138 S 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej powoływana jako kpa) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że wyniku rozpoznania wniosku złożonego przez Skarżącą o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad chorym mężem Burmistrz M. zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu podjętej decyzji organ I instancji wskazał m.in. na przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1b uśr, zgodnie z którymi świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Burmistrz stwierdził, że w związku z licznymi schorzeniami mąż Skarżącej potrzebuje pomocy żony w codziennych czynnościach, ponieważ jest osobą leżącą. Jednocześnie organ wskazał, że złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne nie zostało poprzedzone rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ podkreślił, mąż Skarżącej wcześniej nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a Skarżąca nic udowodniła podejmowania pracy zarobkowej. W związku z tym nie zostały spełnione warunki związane z brakiem rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad mężem. W odwołaniu od ww. decyzji Skarżąca wniosła o jej uchylenie i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała, że decyzja narusza:. 1. przepisy prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynika sprawy poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr w postaci zaniechania wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad mężem, podczas, gdy taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje; 2. przepisy postępowania administracyjnego, mające wpływ na wynik sprawy w postaci: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 S 1, art. 7 w zw. z art. 80 kpa poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie wskazało, że organ I instancji wezwaniem z [...] .10.2021 r. zwrócił się do Skarżącej o uzupełnienie złożonego wniosku o dokumenty niezbędne do weryfikacji uprawnień do przyznania świadczenia, tj. dokumenty niezbędne do potwierdzenia faktu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poprzez wskazanie w oświadczeniu posiadającym pouczenie "jestem świadomy odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń", czy Skarżąca w związku z posiadanym przez męża orzeczeniem zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz czy mąż wcześniej posiadał orzeczenia o niepełnosprawności, załączając kopie pozostałych orzeczeń o stopniu niepełnosprawności. W wezwaniu wskazano także o uwzględnienie w oświadczeniu informacji dotyczącej sytuacji, gdyby Skarżąca nie pracowała. W sprawie istotne jest, że Skarżąca działa poprzez pełnomocnika, radcę prawnego [...]. W odpowiedzi na wezwanie organu I instancji - w dniu [...] .11.2021 r. do MOPS w M. wpłynęło pismo wnioskodawczyni - w odpowiedzi na wezwanie organu, w którym pełnomocnik wyjaśnił, że mąż Skarżącej nie posiada innych orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności, a wnioskodawczyni posiada bardzo ubogą historię zatrudnienia sięgającą jedynie prac dorywczych. Skarżąca obecnie ma 57 lat. Jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego, mąż Skarżącej jest osobą niepełnosprawną, leżącą, choruje na nadciśnienie, niewydolność serca, przepuklinę, duszności, ma dużą nadwagę. Skarżąca opiekuje się mężem: przygotowuje posiłki, przygotowuje i podaje leki, robi zakupy, sprząta, pierze, prasuje, pomaga mężowi ubrać się, pomaga mężowi umyć się, pomaga dotrzeć do toalety za pomocą wózka inwalidzkiego, załatwia sprawy urzędowe, organizuje wizyty lekarskie. Mając na uwadze tak ukształtowany stan faktyczny sprawy, organ I instancji stwierdził, że w sprawie nie został spełniony warunek ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikający z art. 17 ust. 1 uśr w postaci braku związku pomiędzy sprawowaną opieką nad mężem a niepodejmowaniem zatrudnienia. Organ odwoławczy zauważył, że poza przedmiotem sporu w niniejszej sprawie pozostaje wykładnia przepisu art. 17 ust. 1b uśr. Wykładni cyt. przepisu należy dokonywać w kontekście rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego z 21 .10.2014 r., sygn.. K 38/13, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 konstytucji RP. Kolegium podkreśliło, że wyrok ten rodzi obowiązek prokonstytucyjnej wykładni tej regulacji, tak aby rezultat tej wykładni nic był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, nawet takiego, który nie wywołał bezpośredniego sutku w zakresie powszechnego obowiązywania analizowanej normy prawnej (por. wyrok NSA z 4.1 1.2016 r., I OSK 1578/16). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych skutkiem ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest brak możliwości stosowania art. 17 ust. 1b uśr w zakwestionowanym przez Trybunał zakresie, począwszy od dnia jego ogłoszenia, bowiem od tej chwili został ukształtowany nowy stan prawny (por. np. wyrok WSA w Szczecinie z 14.09.2017 r., Il SA/Sz 761/17, wyrok WSA we Wrocławiu z 24.10.2017 r., IV SA/Wr 282/17). Kolegium podzieliło stanowisko Burmistrza, że Skarżąca nie spełnia wszystkich warunków ustawowych uprawniających do przyznania wnioskowanego świadczenia. Z przepisów ustawy o świadczenia rodzinnych wynika bowiem, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Przy czym, co należy wyraźnie podkreślić, świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 uśr to sytuacja, w której wnioskodawca z własnej woli zaprzestaje wykonywania czynności zarobkowych wymienionych w art. 3 pkt 22 tej ustawy. Jednocześnie zakończenie stosunku prawnego zatrudnienia lub innego stanu pracy zarobkowej powinno być podyktowane zamiarem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, związaną z ubiegającym się o świadczen.ie, węzłem obowiązku alimentacyjnego. W przedmiotowej sprawie Skarżąca pomimo wezwania organu pierwszej instancji nic złożyła oświadczyła pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, zamiast tego pełnomocnik nadesłał pismo, w którym wskazał, że Skarżąca posiada bardzo ubogą historię zatrudnienia, sięgającą jedynie prac dorywczych. Tak więc, jak wynika z akt sprawy, Skarżąca nigdy nie była osobą aktywną zawodowo. Organ I instancji ustalił, że złożenie wniosku o przyznanie wnioskowanego świadczenia nie zostało poprzedzone rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Znaczny stopień niepełnosprawności męża Skarżącej datuje się od [...] .07.2021 r., a Skarżąca nie podejmowała wcześniej pracy zarobkowej. Reasumując, w ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a wykonywaną przez nią opieką nad mężem. W orzecznictwie sadów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, takich jak np. brak pracy, wychowywanie dzieci, czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. W świetle powyższego nie każda zatem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, a jedynie takie, których celem jest sprawowanie opieki (por. wyroki NSA: z 5.06.2007 r., I OSK 1411/06; z 27.07.2011 r., I OSK 558/1 1; z 12.07.2012 r., I OSK 101/12). Z powyższych powodów Kolegium uznało, że decyzję organu pierwszej instancji należy utrzymać w mocy. Skargę na ww. decyzję złożyła Skarżąca, zarzucając jej: a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr: - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez Skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje; b) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 S 1, art. 7 w zw. z art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącej nad ojcem, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony. Wskazując na powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o uchylenie decyzji organu I instancji. Równocześnie Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z trudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, ) opiekunowi faktycznemu dziecka, ) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, ) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu prawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W przedmiotowej sprawie bezsporne było to, że Skarżąca należy do kręgu osób, którym może być przyznane ww. świadczenie. Nie ulega również wątpliwości to, że osoba wymagająca opieki (mąż Skarżącej) jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Powodem odmowy przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia było natomiast to, że nie wykazała ona, że nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem. W związku z powyższym organ I instancji pismem z [...] .10.2021 r. wezwał pełnomocnika Skarżącej (radcę prawnego) do potwierdzenia rezygnacji przez Skarżącą z zatrudnienia lub inne pracy zarobkowej lub niepodejmowania zatrudnienia w oświadczeniu posiadającym pouczenie "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń", czy Skarżąca w związku z posiadanym przez męża orzeczeniem zrezygnowała z zatrudnienia lub inne pracy zarobkowej. W odpowiedzi na powyższe profesjonalny pełnomocnik Skarżącej przedłożyła pismo z [...].10.2021 r., w którym wskazała ona, że Skarżąca posiada bardzo ubogą historię zatrudnienia sięgającą jedynie prac dorywczych i nie podejmuje ona z zatrudnienia z iwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem. Następnie pismem z [...] .11.2021 r. organ pouczył pełnomocnika Skarżącej w trybie art. 79a kpa o tym, że nie został spełniony m.in. warunek rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długoterminowej opieki nad mężem. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić trzeba, że organ, nie dysponując żadnymi dowodami potwierdzającymi fakt rezygnacji/niepodejmowania przez Skarżącą zatrudnienia, w prawidłowy sposób orzekł, biorąc pod uwagę cytowaną treść art. 17 ust. 1 uśr. Warunkiem sine qua non wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem wykazanie ww. okoliczności. Organ pouczył o powyższym Skarżącą (reprezentowaną, co należy podkreślić, przez profesjonalnego pełnomocnika), jednak nie przedłożyła ona ani oświadczenia (złożonego z adnotacją "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń"), ani jakiegokolwiek innego dowodu ww. okoliczności. Nie uczyniła tego Skarżąca również po otrzymaniu pisma z [...] .11.2021 r., z treści którego wprost wynika, że ww. okoliczności nie zostały wykazane. Co więcej, również treść skargi złożonej do tut. Sądu w żaden sposób nie wskazuje jakichkolwiek dowodów/okoliczności potwierdzających to, że Skarżąca zrezygnowała/nie podejmuje zatrudnienia. Zarzuty skargi skupiają się na zupełnie innych okolicznościach, które nie były, co należy podkreślić, kwestionowane przez organy obu instancji. Stanowiło to podstawę to tego, że zarządzeniem z 26.04.2022 r. Sąd zwrócił się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. o rozważenie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego w stosunku do pełnomocnika Skarżącej radcy prawnego [...] w związku z tym, że uzasadnienie skargi w żaden sposób nie o nosiło się do treści zaskarżonej nią decyzji, czym naraziła Skarżącą na niekorzystne dl niej rozstrzygnięcie w niniejszej sprawy. Reasumując, organ rozpatrzył całość materiału dowodowego, dokonując analizy wszelkich istotnych okoliczności faktycznych występujących w sprawie, a następnie do tak ustalonego stanu faktycznego zastosował prawidłową normę prawa materialnego. Organ z poszanowaniem zasady dwuinstancyjności postępowania w toku postępowania odwoławczego dokonał samodzielnej oceny prawnej jak i dowodowej sprawy w jej całokształcie, a motywy swojego działania zawarł w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Tak jak tego wymaga art. 107 S 3 kpa, wskazał fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym d wodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, wyjaśnił również podstawy prawne decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W ocenie Sądu motywy oraz tok rozumowania organu, przedstawiające ocenę i proces konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego w danej sprawie, zostały przedstawione w uzasadnieniu decyzji w sposób spójny, logiczny i wyczerpujący. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić trzeba, że zarzuty skargi były bezzasadne i skarga w oparciu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o p stępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329) podlegała oddaleniu. Na podstawie art. 119 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.