II SA/Bd 830/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. Ś. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 sierpnia 2016 r. o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Ś. na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M. Ś. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2016r. w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę zespołu elektrowni wiatrowych wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem dnia [...] sierpnia 2016r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Bydgoszczy odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. Jako podstawę prawną wskazał art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.). Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz trójką małoletnich dzieci. Dochód tegoż gospodarstwa wynosi łącznie [...] zł netto miesięcznie z tytułu umowy o pracę oraz z prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha. Oprócz wskazanej nieruchomości rolnej wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni [...] m2, zabudowań gospodarskich oraz wielu maszyn rolniczych. Poza tym oświadczył, że posiada oszczędności w wysokości [...] zł. Podał, że ponosi zobowiązania i stałe wydatki m.in.: spłata rat kredytów na zakup ziemi oraz klęskowy w łącznej kwocie [...]zł plus odsetki, czynsz dzierżawny, ubezpieczenia. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem strona złożyła sprzeciw, w którym wniosła o zmianę postanowienia referendarza w całości i zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym (a o takie wnosi strona skarżąca) może być przyznane osobie fizycznej gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak, pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Gospodarstwo domowe wnioskodawcy tworzy pięcioosobowa rodzina: skarżący wraz z żoną oraz troje małoletnich dzieci. Z przedstawianych oświadczeń wynika, że dochód tegoż gospodarstwa wynosi łącznie [...] zł netto miesięcznie z tytułu umowy o pracę oraz z prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha. Oprócz wskazanej nieruchomości rolnej wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni [...] m2, zabudowań gospodarskich oraz wielu maszyn rolniczych. Poza tym oświadczył, że posiada oszczędności w wysokości [...] zł. Podał, że ponosi zobowiązania i stałe wydatki m.in.: spłata rat kredytów na zakup ziemi oraz klęskowy w łącznej kwocie [...]zł plus odsetki, czynsz dzierżawny, ubezpieczenia. W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy zasadnie ocenił kondycję finansową skarżącego słusznie przyjmując, że opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, czy też nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania. Nie zmieniają tej oceny podniesione w sprzeciwie okoliczności. Sąd stwierdza, że zapłata wpisu w sprawie niniejszej w wysokości [...] zł leży w zasięgu jego możliwości finansowych. Przypomnieć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób ubogich, charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Dlatego też przyznanie pomocy w zakresie częściowym, o co ubiega się skarżący, jest ograniczone wyłącznie do przypadków, gdy zapłata wymaganych kosztów groziłaby zachwianiem zaspokojenia niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Jak podnosi się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005r., sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Skarżący natomiast nie wykazał zaistnienia takich okoliczności. Przeciwnie, przedstawione w sprawie okoliczności nie wskazują na konieczność zakwalifikowania skarżącego do osób wymagających pomocy Państwa w zakresie ponoszenia kosztów sądowych, albowiem jego sytuacja finansowa, pozwala zdaniem Sądu, na zaspokojenie bieżących wydatków. Odnosząc się natomiast do zobowiązań i wydatków stałych, na które powoływał się skarżący przypomnieć trzeba, iż przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi (por. postanowienie NSA z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13, w którym stwierdzono, że skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych). Nie bez znaczenia dla oceny wniosku pozostaje okoliczność posiadania przez skarżącego znacznego majątku nieruchomego. Sąd podziela pogląd ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. Sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie kosztów sądowych. Istotne jest, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. (postanowienie NSA z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt I OZ 781/14). Oznacza to, że Sąd nie może nie uwzględnić okoliczności, iż skarżący posiada dom o powierzchni [...] m2, [...] ha nieruchomości rolnych, a także liczne maszyny rolnicze, samochód osobowy oraz znaczne oszczędności. Na tle przedstawionej sytuacji majątkowej, Sąd uznaje za prawidłowe stanowisko referendarza sądowego, że okoliczności przedstawione przez skarżącego nie są wystarczające dla przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przedstawionych powyżej przyczyn na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie.