II SA/Bd 914/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwieński Sędziowie: Sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 września 2011 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r., nr[...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia 16 maja 2011 r., nr [...], upoważniony przez Wójta Gminy Ś. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (GOPS) w Ś., działając na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a), art. 20 ust. 2, art. 23 ust. 2-4, art. 26 ust. 1-2 i art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "u.ś.r.", oraz § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005 r., Nr 105, poz. 881 ze zm.), odmówił R. B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieką nad ojcem, wnioskowanego na F. K. W uzasadnieniu w/w rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że wymagający opieki F. K. pozostaje w związku małżeńskim, w związku z czym z uwagi na treść przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, należało w rozpatrywanym przypadku odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. R. B. odwołała się od w/w decyzji Kierownika GOPS w Ś. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. podnosząc, iż oboje rodzice, pozostający w związku małżeńskim, legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagają całodobowej opieki z jej strony. Decyzją z dnia 28 czerwca 2011 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., działając na podstawie art. 17 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", po rozpatrzeniu odwołania R. B. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika GOPS w Ś. Organ odwoławczy wyjaśnił, że co prawda uzasadnienie decyzji organu I instancji jest błędne, ponieważ przy wydawaniu tego rozstrzygnięcia nie uwzględniono zaakceptowanej przez orzecznictwo prokonstytucyjnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., w myśl której istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego także w przypadku pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim, to jednak decyzja ta jest zgodna z prawem biorąc pod uwagę fakt, iż wnioskodawczyni jest rolnikiem podlegającym z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników i w związku z tym nie spełnia wskazanej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego polegającej na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W opinii Kolegium określony w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymóg rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej obejmuje dwa niezależne od siebie stany faktyczne, tj. gdy osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także gdy osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W pierwszym przypadku chodzi o sytuację, kiedy osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, by opiekować się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w drugim zaś, kiedy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoba zainteresowana uzyskaniem świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej (np. rozwiązuje stosunek pracy, rezygnuje z prowadzonej działalności gospodarczej). W ocenie Kolegium żadna ze wskazanych wyżej sytuacji nie zachodzi w rozpatrywanym przypadku. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w S. z dnia 4 maja 2011 r. wynika bowiem, że od dnia 27 marca 2011 r. R. B. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik. Zdaniem organu odwoławczego sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ z uwagi na pracę w gospodarstwie rolnym nie można mówić o zaistnieniu przesłanki rezygnacji z pracy zarobkowej. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy R. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Skarżąca podniosła, że podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w związku z ustawowym obowiązkiem, jednakże fakt ten nie wyłącza jej z grona osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z definicją zawartą w ustawie o świadczeniach rodzinnych praca w gospodarstwie rolnym nie jest uważana za zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Wskazała, iż należące do niej gospodarstwo jest niewielkie (1,419 ha przeliczeniowego) i pracuje w nim wyłącznie jej mąż, nie osiągając jednakże znaczących dochodów z działalności rolniczej. Wyjaśniła również, że była zarejestrowana jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w T., lecz w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem wyrejestrowała się w dniu 28 marca 2011 r. W marcu 2011 r. przedłożono jej w Powiatowym Urzędzie Pracy ofertę pracy, jednakże odmówiła jej przyjęcia z uwagi na sprawowaną opiekę. Fakt ten potwierdza załączone do skargi zaświadczenie. Skarżąca podkreśliła ponadto, iż wcześniej cały czas pracowała zawodowo i gdyby nie pojawiła się konieczność sprawowania opieki nad chorym ojcem również podjęłaby pracę poza gospodarstwem rolnym, ponieważ dochód uzyskiwany z gospodarstwa nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Kolegium wyjaśniło dodatkowo, że brak podjęcia lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, iż mamy do czynienia z osobą bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub pracy zarobkowej w tych formach, z możliwości tej nie korzysta. Z treści art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. j.: Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 415 ze zm.) wynika, że osobą bezrobotną jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej. Powyższe oznacza, że za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może być uznany rolnik, który musi przecież przynajmniej część czasu przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego. Ponadto Kolegium wskazało, że w wyroku z dnia 11 marca 2011 r. (I OSK 1987/10) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził stanowisko, iż sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są m.in. do sprawowania kontroli nad działalnością administracji publicznej, pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd przy rozpatrywaniu sprawy nie bada zatem ani celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie decyzji będącej przedmiotem sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Badając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem organy orzekające w sprawie błędnie zastosowały przepis prawa materialnego do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, co spowodowało naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a.). Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego B. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji przez nią z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad ojcem F. K. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Materialno-prawną podstawę w niniejszej sprawie stanowi ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) zwana dalej ustawą, która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1a tej ustawy osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Tak więc w stanie prawnym obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na podstawie powyższych przepisów przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od kryterium: podmiotu uprawnionego, nie podejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami ustawowymi. Analiza akt rozpoznawanej sprawy prowadzi do wniosku, że skarżąca spełnia kryterium podmiotu uprawnionego jako córka. Oboje rodzice skarżącej legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami ustawowymi. W przedmiotowej sprawie ojciec skarżącej znajduje się w sytuacji zdrowotnej , która wymaga z uwagi na znaczny stopień niepełnosprawności stałej opieki innej osoby. Istota sprawy natomiast sprowadza się do oceny, czy skarżąca jako osoba zarejestrowana w KRUS i odprowadzająca z tego tytułu składki na ubezpieczenie społeczne rolników wykazała, że zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. W ocenie Sądu skarżąca spełnia wszystkie wymagane przepisem prawa kryteria do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i mimo przynależności do KRUS wykazała, że zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Skarżąca była zatrudniona w okresie od 1 grudnia 2006 r. do 30 listopada 2009 r. (Świadectwo pracy w aktach administracyjnych z dnia 30 listopada 2009 r.). Od dnia 19 marca 2010 r. do 28 marca 2011 r. była zarejestrowana w UP w T. jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku od dnia 27 marca 2010 r. do 26 marca 2011 r. Prawo do zasiłku skarżąca utraciła od dnia 27 marca 2011 r. z powodu maksymalnego okresu jego pobierania (decyzja Starosty T. z dnia 28 marca 2011 r. w aktach sprawy). Na wniosek zrezygnowała ze statusu osoby bezrobotnej. Na skutek jej pisemnego oświadczenia decyzją z dnia 30 marca 2011 r. Starosta T. orzekł o utracie przez nią statusu osoby bezrobotnej z dniem 29 marca 2011 r. W trakcie władania jeszcze statusem osoby bezrobotnej (do 29 marca 2011 r.) skarżąca od dnia 27 marca 2011 jako rolnik zaczęła już podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników. Okoliczność tą potwierdza Zaświadczenie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Placówki Terenowej w S. z dnia 4 maja 2011r. W dniu rozprawy do protokołu skarżąca oświadczyła, że w marcu miała propozycję pracy, z której zrezygnowała. Wcześniej zawsze pracowała. Należy dać wiarę oświadczeniu skarżącej, ponieważ z akt administracyjnych sprawy wynika, że w dniu 15 marca 2011 r. wniosek o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności złożyła matka skarżącej G. K., która orzeczenie uzyskała w dniu 11 kwietnia 2011 r. Niepełnosprawność obojga rodziców spowodowała przesunięcie obowiązku opieki na osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu, a więc córkę. Wcześniej obowiązek opieki na ojcem skarżącej spoczywał żonie. W ocenie Sądu skarżąca przed ubezpieczeniem się w KRUS wykazała ciągłość zatrudnienia, a rezygnacja ze statusu osoby bezrobotnej świadczy o rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Stosownie do art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W przedmiotowej sprawie skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 3 pkt 22 w/w ustawy. Z uwagi na powyższy stan faktyczny , to że skarżąca jest obecnie rolnikiem i podlega ubezpieczeniu społecznemu z tego tytułu nie może stanowić przeszkody w przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko Sądu w rozpoznawanej sprawie nie pozostaje w sprzeczności z poglądem wyrażonym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 7 lipca 2010 r., sygn. akt: II SA/Bd 463/10 oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1987/10, które zapadły przy odmiennym stanie faktycznym sprawy. Stosowanie przez organy przepisów prawa nie może prowadzić do ich obejścia. W dniu rozprawy do protokołu skarżąca również oświadczyła, że "Zarejestrowałam się w KRUS-ie, bo tak mi kazano w GOPS-ie". Przedstawiła również Sądowi pismo z KRUS z dnia 6 września 2011 r. w S., z którego wynika, ze skoro nie pracuje i nie podlega innemu ubezpieczeniu to brak jest podstaw do jej wyłączenia z KRUS. Przy rozpoznawaniu spraw o świadczenie pielęgnacyjne nie można pomijać celu tej pomocy, który ma służyć niesieniu pomocy osobom niepełnosprawnym. Działanie organu w przedmiotowej sprawie może prowadzić do zatrudniania się wnioskodawcy, a następnie rezygnacji z tego zatrudnienia tylko po to, aby wesprzeć osobę potrzebującą pomocy z orzeczeniem niepełnosprawności. Nie można w każdej sytuacji przyjąć, że sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wychodząc z definicji ustawowej "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" ma rację organ wywodząc, że rezygnacja z tak określonej aktywności zawodowej jest wymogiem przyznania świadczenia, o jakim mowa w art. 17 ust.1 ustawy, co zresztą zostało powyżej już opisane. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w żadnym przepisie nie pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Również nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania tego świadczenia przynależność do KRUS. Wyczerpujący katalog przesłanek wykluczających uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego zawiera art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustawa pośród przesłanek ustawowych przesądzających o braku uprawnienia do świadczenia nie wymienia rolnika, uzyskującego dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego, co w ocenie Sądu oznacza, że osoba taka co do zasady może świadczenie pielęgnacyjne uzyskać. Z powyższych przyczyn nie można podzielić wykładni art. 17 ust.1 zaprezentowanej w zaskarżonej decyzji, która w każdej sytuacji eliminuje skarżącą z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie ze względu na brak spełnienia ustawowych warunków, lecz z uwagi na fakt posiadania gospodarstwa rolnego i ubezpieczenia w KRUS. Taka interpretacja rozszerza także w sposób nieuprawniony katalog przesłanek negatywnych enumeratywnie wymienionych w art. 17 ust.5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Analizując powołane wyżej przepisy należy zatem dojść do przekonania, że uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez rolnika będącego posiadaczem gospodarstwa rolnego, nie jest – w ocenie Sądu – co do zasady wyłączone, chyba że praca w tym gospodarstwie uniemożliwia mu faktyczne sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Koniecznym jest także spełnienie pozostałych przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym rezygnacja lub nie podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 tej ustawy - w celu sprawowania opieki. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ zastosuje się do zaleceń zawartych w uzasadnieniu wyroku. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz art. 152 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji wyroku.