II SA/Bd 926/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Zakrzewska-Wiśniewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta[...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia 29 maja 2013 r. odmówił przyznania skarżącej E. G. dodatku mieszkaniowego na częściowe pokrycie wydatków za zajmowany lokal przy ul. [...]. Prezydent ustalił, że w źródłem utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego (skarżącej i jej męża) są zasiłki z Urzędu Pracy w łącznej wysokości 4590,40 zł za trzy miesiące. Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia majątkowego wynika, że jest ona wraz z mężem właścicielką spółdzielczego własnościowego mieszkania położonego w Bydgoszczy przy ul. [...], którego szacunkowa wartość wynosi 100.000 zł. Mieszkanie to zostało zakupione przez skarżącą i jej męża od rodziców skarżącej. Rodzice nadal zamieszkują w tym lokalu, co nie zmienia faktu, że skarżąca i jej mąż są właścicielami mieszkania. Wobec tego zdaniem organu z danych zawartych we wniosku oraz deklaracji o dochodach w zestawieniu z danymi zawartymi w oświadczeniu majątkowym wynika, że wykazane dochody nie są odzwierciedleniem rzeczywistej sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego i pozostają ze sobą w rażącej dysproporcji. W takiej sytuacji ustawodawca nakazuje zgodnie z art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734; z późn. zm.) wydanie decyzji odmawiającej przyznania dodatku mieszkaniowego. Odwołując się skarżąca podniosła, że obecnie jedynym dochodem jej i męża jest otrzymywany przez skarżącą zasiłek dla bezrobotnych, który będzie wypłacany do października 2013 r. Mąż stracił zasiłek w kwietniu 2013 r. Mimo poszukiwań nie udało im się znaleźć pracy (skarżąc utraciła pracę w sierpniu 2012 r., a jej mąż w styczniu 2013 r.). Ich wspólnym majątkiem jest mieszkanie przy ul. [...], które zakupili od rodziców z zapewnieniem, że będą oni tam mieszkać i dysponować mieszkaniem do swojej śmierci. Rodzice mieszkają w tym lokalu od 1971 r. do chwili obecnej, sami opłacają gaz, prąd i ubezpieczenie za mieszkanie. Rodzice są starszymi, schorowanymi osobami: ojciec ma 79 lat a matka 74 lata, niedawno oboje przeszli poważne operacje, a matka od 4 lat choruje na Alzheimera. Oboje są uznani za osoby niezdolne do samodzielnej egzystencji. Skarżąca podkreśliła, że codziennie opiekuje się rodzicami, jednak nie może się do nich przeprowadzić ze względu na małą powierzchnię metraż mieszkania. Oboje rodzicie muszą mieć przy tym oddzielne pokoje, gdyż matka ze względu na chorobę musi mieć specjalnie zabezpieczone łóżko (moczenie się). W tej sytuacji sprzedaż mieszkania jest niemożliwa. Skarżąca podkreśliła, że zamieszkuje w mieszkaniu przy ul. [...] od 25 lat, a będąc właścicielem mieszkania przy ul. [...] j nie otrzymuje z tego tytułu żadnych korzyści. Po rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium uznało, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi sytuacja wskazana w art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych tj. istnieje rażąca dysproporcja między niskimi dochodami wskazanymi w złożonej deklaracji a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. Zdaniem Kolegium wystarczy sprzedaż mieszkania przy ul. [...], aby skarżąca mogła pokrywać swoje opłaty mieszkaniowe przez kilka lat. Okoliczność, że w tym lokalu zamieszkują rodzice skarżącej zdaniem Kolegium nie zmienia sytuacji. Mieszkanie należy do zasobów rodziny, która tworzy jedno gospodarstwo domowe. Gospodarstwo domowe powinno wykorzystywać wszystkie swoje środki do zaspokojenia m.in. potrzeb mieszkaniowych związanych z płaceniem czynszu i innych opłat. Kolegium stwierdziło, że miejsce zamieszkania jest w naszych warunkach klimatycznych najwyższym trwałym dobrem materialnym i utrzymanie go poprzez regularne opłacanie czynszu ma pierwszorzędne znaczenie. Inne trwałe dobra materialne (np. drugie mieszkanie czy drogi auto) o wysokiej cenie nie są niezbędne dla osób, których nie stać na utrzymanie lokalu i muszą być (oraz chcą być) w tym zakresie wspomagane przez państwo za pośrednictwem samorządu. W takiej sytuacji przyznanie dodatku mieszkaniowego byłoby bezzasadne. Kolegium wskazało ponadto, że być może jakimś rozwiązaniem byłaby zamiana mieszkania z rodzicami, jednakże Kolegium zdaje sobie sprawę, iż jest to trudna sprawa. W skardze do sądu administracyjnego E. G. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium, podtrzymując swoją argumentację zawartą w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie należy dostrzec, że w świetle okoliczności ustalonych przez organy obydwu instancji w kontrolowanej sprawie zostały spełnione przez skarżącą kryteria przyznania dodatku mieszkaniowego określone w przepisach art. 2 - 6 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Podstawę odmowy przyznania skarżącej dodatku mieszkaniowego stanowił art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, zgodnie z którym organ odmawia przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustali, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, o której mowa w ust. 1, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego) wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. Organ przyjął istnienie dysproporcji pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji przez wnioskodawczynię, a jej rzeczywistym stanem majątkowym. Motywując odmowę akcentowano - poza celami ustawy - tę część regulacji art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy, która wskazuje, że strona jest w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego, wykorzystując własne środki i posiadanie zasoby majątkowe tj. poprzez sprzedaż posiadanego mieszkania, zamieszkałego przez rodziców. Wskazać w tym miejscu należy, że głównym celem przyznawania dodatku mieszkaniowego jest zrekompensowanie osobom uzyskującym niskie dochody, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania mieszkania, skutków większego obciążenia ich budżetów domowych, wynikających ze zwiększonych wydatków na mieszkanie i podwyżki czynszów. Świadczenie to ma zatem pomóc osobie znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej, a spełniającej wymogi ustawy w pokryciu kosztów utrzymania lokalu, w którym osoba ta zamieszkuje. Dodatek mieszkaniowy nie może służyć do pokrywania kosztów utrzymania lokalu, jeżeli wnioskodawca jest w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowanym lokalem. Trzeba także podkreślić, że dodatki mieszkaniowe są świadczeniami powszechnymi należnymi osobom spełniającym kryteria ustawowe. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma więc stwierdzenie, czy dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej przez skarżącą deklaracji, a faktycznym jej stanem majątkowym, wskazującym, że jest ona w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe - ma charakter "rażący". Rażąca dysproporcja, o jakiej mowa w art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, oznacza oczywistą i łatwą zauważalną różnicę między sytuacją majątkową ustaloną przez pracownika socjalnego podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, a deklarowanymi przez stronę dochodami. Ustalenia poczynione w tym zakresie przez organ powinny wskazywać na sytuację, która mogłaby sugerować istnienie jeszcze innych niż wykazane w złożonej deklaracji przez wnioskodawcę źródeł dochodu (por. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 805/07, wyrok NSA z dnia 16 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 1510/07). Wskazać należy, że nieposiadanie dochodów, a posiadanie majątku, nie oznacza automatycznie wystąpienia rażącej dysproporcji w rozumieniu art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy. Celem nadrzędnym jest wyeliminowanie przypadków, w których dodatek mieszkaniowy wypłacany byłby na rzecz osób, których stan majątkowy pozwala na uiszczanie opłat związanych z zajmowanym mieszkaniem, a które wykazują dochody, lub ich brak, uzasadniające prawo do tego świadczenia. Chodzi zatem o osoby, które dysponują dochodami nie dającymi się udowodnić w drodze dopuszczonych przez prawo, a więc przede wszystkim o osoby osiągające je nielegalnie lub je ukrywające (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 29 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Op 100/12). Sam fakt posiadania przez skarżącą wskazanego majątku nie może skutkować wydaniem decyzji odmawiającej jej przyznania zasiłku. Warto w tym miejscu przytoczyć pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 sierpnia 2006 r., sygn. akt I OSK 1198/05, według którego dodatek mieszkaniowy może nawet zostać przyznany osobom uznawanym w opinii publicznej za majętne (właścicielom domów czy odrębnych lokali mieszkalnych), jeżeli wykażą one, że ich sytuacja dochodowa odpowiada ustawowym kryteriom, gdyż decydujące znaczenie ma nie tyle sam stan majątkowy, ale uzyskiwany dochód przez gospodarstwo domowe w rozumieniu art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, w tym również dochód uzyskiwany z posiadanych dóbr materialnych. Z sytuacją analogiczną mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Fakt posiadania przez wnioskodawcę pewnych dóbr majątkowych nie dowodzi automatycznie, że strona czerpie korzyści z innych źródeł, które nie są ujawnione w deklaracji. Organ, oceniając rzeczywiste możliwości finansowe skarżącej nie wziął pod uwagę wynikającego z treści akt administracyjnych faktu, iż mieszkanie przy ul. [...] zostało nabyte w w roku 2001 (k. 6 akt administracyjnych) tj. w okresie przed utratą pracy przez skarżącą i jej męża. Nie wziął także pod uwagę argumentacji skarżącej, iż mieszkanie to zamieszkują niepełnosprawni rodzice skarżącej, którzy sami pokrywają wydatki z tytułu mieszkania. Okoliczność ta świadczyłaby natomiast o tym, iż pomimo posiadanego majątku skarżąca nie ma ukrytych dochodów, które zamiast na pokrywanie własnych potrzeb mieszkaniowych przeznacza na utrzymywanie majątku. Z drugiej zaś strony organ nie uwzględnił twierdzenia skarżącej, że nie uzyskuje żadnych dochodów z posiadanego mieszkania przy ul. [...]. Trzeba mieć także na uwadze, iż na skarżącej, jako krewnej w linii prostej zgodnie z 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny względem rodziców. Przez obowiązek alimentacyjny dostarczania środków utrzymania, przewidziany w art. 128 i 133 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rozumieć należy zaś obowiązek zaspakajania usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej potrzebującej alimentacji; obowiązek ten może polegać również na dostarczeniu osobie znajdującej się w niedostatku mieszkania, opieki lekarskiej i domowej (wyrok Sądu Najwyżego z dnia 6 maja 1967r. sygn. akt III CR 422/66, publ. w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 6157). Konieczność wypełnienia tak rozumianego obowiązku wyłączałby sugerowaną przez Kolegium możliwość spieniężenia mieszkania celem zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych skarżącej. Reasumując, w niniejszej sprawie organ nie rozpatrując w sposób wyczerpujący zgromadzonego materiału dowodowego ani nie gromadząc materiału dowodowego na poparcie swojego stanowiska, z uchybieniem art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego uznał, że zachodził podstawa do przyjęcia rażącej dysproporcji w rozumieniu art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych – co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku. W ponownym postępowaniu organ winien rozstrzygnąć sprawę mając na uwadze powyższe stanowisko Sądu. O niewykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono w myśl art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.