II SA/Bd 93/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Anna Klotz Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 maja 2011 r. sprawy ze skargi S. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...]2010 r., nr [...] Kierownik Miejskiego-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] działając z upoważnienia Burmistrza [...] odmówił przyznania S. O. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad chorą matką K. O. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, iż powodem odmowy przyznania świadczenia było to, że K. O. jest mężatka. W odwołaniu od powyższej decyzji S. O. wskazał, iż jego ojciec nie jest wstanie zapewnić pomocy swojej żonie K. O., gdyż przewlekle choruje i sam potrzebuje pomocy. Skarżący podniósł, iż jego rodzice od kilkunastu lat są na rencie i wymagają stałej pomocy opiekuńczej. Ojciec ma umiarkowany stopień niepełnosprawności, a matka znaczny stopień niepełnosprawności. Dodał, iż zmuszony jest do całodobowej opieki nad rodzicami. Zaangażowanie opiekom nad rodzicami powoduje, iż nie jest on w stanie wykonywać wszystkich prac w gospodarstwie rolnym i zmuszony jest korzystać z pomocy żony i brata. Decyzją z dnia [...]2010 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium podniosło, iż wbrew twierdzeniom organu I instancji pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie przesądza o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Warunkiem uzyskania w takiej sytuacji wnioskowanego świadczenia jest legitymowanie się także przez drugiego rodzica orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w innym bowiem stanie faktycznym to na drugim małżonku spoczywać będzie obowiązek sprawowania opieki nad chorym współmałżonkiem. W niniejszej zaś sprawie powyższy warunek nie został spełniony gdyż małżonek K. O. jest osobą ze stwierdzonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, iż w przypadku wnioskodawcy nie może mówić o pozostawaniu w zatrudnieniu zdefiniowanym w art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 Nr 139,poz 992 ze zm.) i rezygnacji z zatrudnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] na powyższą decyzję S. O. wskazał, iż mąż K. O. nie może sprawować nad nią opieki gdyż sam jest niepełnosprawny, w związku z tym obowiązek ten spoczywa na skarżącym. Wywiódł, iż to, że pracuje w gospodarstwie rolnym nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia bowiem w świetle treści ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. prowadzenie rolniczej działalności gospodarczej nie mieści się w pojęciu zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; z późn. zm.), Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania, przy czym zgodnie z przepisem art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm., dalej zwaną: p.p.s.a.), zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję należało stwierdzić, iż nie doszło do naruszenia prawa w wyżej wskazany sposób, co w konsekwencji przesądza o niezasadności skargi. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228 poz. 2255; ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce lub ojcu (pkt 1), innym osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny (pkt 2), a także opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 3), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki między innymi nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ze względu na to, że "innymi osobami", o których mowa w pkt 2 są według art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego krewni w linii prostej, to jest zstępni – dzieci, wnuki, prawnuki i wstępni – rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, a także rodzeństwo, skarżący jako syn K. O., legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, należy do kręgu osób zobowiązanych do jej alimentowania. Badając czy spełnione zostały wymogi do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy mieć również na uwadze przepis art. 17 ust. 5 omawianej ustawy, określający negatywne przesłanki do przyznania tegoż świadczenia. W myśl przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba potrzebująca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Powyższa regulacja, jak zauważył NSA w wyroku z dnia 26 kwietnia 2010 r., I OSK 61/10 związana była z faktem, że obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka, zgodnie z art. 133 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.) zwana dalej: k.r.o., istnieje do czasu, w którym dziecko jest już w stanie utrzymać się samodzielnie (chyba, że pozostaje w niedostatku). Obowiązek natomiast alimentacyjny między małżonkami a nawet obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka (art. 130 k.r.o.). Z tego powodu ustawodawca ustalił, iż zawarcie związku małżeńskiego przez osobę wymagająca opieki powodowało, że rodzice dziecka, tracąc - z tą chwilą - obowiązek alimentacyjny względem niego, tracili jednocześnie prawo do pobierania na nie świadczenia pielęgnacyjnego. Obowiązek opieki nad taką osobą przechodził bowiem na współmałżonka, który - z mocy art. 27 k.r.o. - miał od tego momentu m.in. obowiązek zaspakajania potrzeb nowopowstałej rodziny (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07, OTK-A 2008/6/107) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż w art. 17 ust. 1 cyt. wyżej ustawy zaszło pominięcie legislacyjne, zawężające w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż ustawodawca pominął możliwość nabycia prawa do świadczenia przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone jest obowiązkiem alimentacyjnym. Przypisując ogromne znaczenie usankcjonowanemu prawnie obowiązkowi alimentacyjnemu, Trybunał uznał, iż skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno - ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Ponadto wskazując na wyrok z dnia 15 listopada 2006r., sygn. akt P 23/05, Trybunał zwrócił uwagę, iż świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej i faktycznej, ale również zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w formach zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych. Na skutek więc właśnie tego wyroku, przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 233, poz. 1456) znowelizowano przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nadając mu obecne brzmienie. Jednakże pomimo dokonywanych nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, jej przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a", nie został zmieniony (uchylony). Należy zwrócic uwagę na to, że dokonywanie wykładni normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" w związku z art. 17 ust. 1 tej ustawy, winno odbywać się więc w kontekście wywodów zawartych w cytowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, odnoszących się do nakazu właściwego odczytywania i stosowania treści art. 17 ust. 1 ustawy. Z brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 tej ustawy wynika, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Literalna wykładnia tej normy prawa może być podstawą do stwierdzenia, iż w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która zawarła związek małżeński i w nim pozostaje, wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która tę opiekę sprawuje, rezygnując z pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a tej ustawy musi być, zdaniem Sądu, odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują inne osoby zobowiązane do alimentacji w przypadku, gdy drugi małżonek, nie może takiej opieki świadczyć z uwagi na własny stan zdrowia. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust 1 u.ś.r., w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 k.r.o., traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim Słusznie więc, organ II instancji zwrócił uwagę na fakt, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, iż przy stosowaniu wyżej wymienionego przepisu trzeba odwołać się do wykładni celowościowej. Należy mieć na uwadze, iż wprowadzając omawianą negatywną przesłankę przyznania świadczenia, ustawodawca miał na względzie wynikający z treści art. 23 i 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek współdziałania małżonków dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, jak również obowiązek wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych takich jak choroba, czy niepełnosprawność. Istnieją jednakże takie sytuacje, gdy stan zdrowia obojga małżonków powoduje, że nie mogą być oni dla siebie wzajemnie wsparciem i konieczna jest pomoc pozostali członków rodziny. W takim przypadku, zdaniem Sądu, fakt pozostawania w małżeństwie nie może stanowić przeszkody do przyznania świadczenia córce lub synowi tychże małżonków sprawującemu nad nimi opiekę, jako zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności krewnym w linii prostej (por. wyroki WSA w Bydgoszczy z dnia 14 września 2010 r. II SA/Bd 683/10, WSA w Rzeszowie z dnia 10 czerwca 2010r. II SA/Rz 272/10, WSA w Olsztynie z 11 marca 2009 r. II SA/Ol 61/09, NSA w Warszawie z dnia 7 grudnia 2009 r. OSK 722/09). W niniejszej sprawie kwestią bezsporną jest to, iż oboje z rodziców skarżącego legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności. Należy mieć jednakże na uwadze, że orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż przepis art. 17 ust. 5 pkt 2a, stanowiący negatywną przesłankę do przyznania świadczenia, nie będzie miał zastosowania w sytuacji, gdy oboje małżonkowie są osobami niepełnosprawnymi w znacznym stopniu. Tymczasem z akt administracyjnych sprawy wynika, iż ojciec skarżącego orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Inowrocławiu zaliczony został do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym, które nie wymagają stałej ani długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Okoliczność ta mogłaby więc mieć znaczenie dla sprawy, w kontekście dokonania ustaleń, czy i w jakim stopniu ojciec skarżonego faktycznie jest w stanie sprawować opiekę nad swą żoną lub też czy jego zasoby finansowe (lub wspólne małżeńskie), pokryłyby koszta sprawowania takiej opieki, skoro małżonek matki skarżącego jest zobowiązany do alimentacji żony w bliższej kolejności niż skarżący (art. 23 oraz 27 w związku z art. 129 i art. 133 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Ustaleń takich jednakże organy nie były obowiązane czynić, albowiem z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika brak przesłanek do przyznania dochodzonego świadczenia z innych przyczyn, niż te, które można byłoby wywodzić z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" w/w ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący powołuje się w skardze na okoliczność, że spełnia przesłanki do przyznania świadczenia, albowiem świadczona przez niego praca w gospodarstwie rolnym, nie kwalifikuje go do osób zarobkujących, zatrudnionych lub wykonujących inne prace. W istocie, stosownie do art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W tym kontekście należy jednak podstawić zasadnicze pytanie. Czy skorzystanie przez skarżącego z zakwalifikowania go przez ustawodawcę do kategorii osób nie wykonujących pracy zarobkowej, oznacza, że spełnia on przesłankę zawartą w art. 17 ust. 1 w/w ustawy, stanowiącą, iż warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Na tak postawione pytanie należy odpowiedziec negatywnie. Skarżący bowiem nie zrezygnował z jakiejkolwiek pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 3 pkt 22 w/w ustawy, ani też nie jest gotowy do podjęcia tak rozumianej pracy zarobkowej, skoro prowadzi gospodarstwo rolne. W konsekwencji nie można w jego przypadku mówić o rezygnacji z zatrudnienia z powodu opieki nad matką, skoro w ogóle nie jest gotowy do podjęcia zatrudnienia. Skarżący nie spełnia bowiem podstawowych kryteriów osoby bezrobotnej. Jak wynika z treści art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 145; z późn. zm.) osobą bezrobotną jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej. Wynika z powyższego, że za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie może być uznany rolnik, który prowadzi gospodarstwo rolne, nawet przy pomocy innych osób, albowiem musi przecież przynajmniej część swojego czasu przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego. Należy odnotować, że takie samo stanowisko zajęto w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 7 lipca 2010 r., sygn. akt: II SA/Bd 463/10 oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11.03.2011 r., sygn. akt I OSK 1987/10. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę jako nieuzasadnioną.