I SA/Gd 101/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 25 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący K. J. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na fakt, iż oświadczenia zawarte w formularzu PPF okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, na podstawie art. 255 w zw. z art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zarządzeniem referendarza sądowego z 24 marca 2016 r., wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń: 1. odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę dochodów w 2014 i 2015 r. oraz odpisów wszystkich złożonych przez małżonków zeznań podatkowych za rok 2014 i 2015 (tj. PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź też stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wszystkich dochodach uzyskanych przez małżonków za 2014 i 2015 rok; 2. odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za 2015 r. z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę i jego małżonkę działalności gospodarczej; 3. odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę i jego małżonkę działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7 i ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; 4. wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, a także rachunków prowadzonych dla potrzeb wykonywanej przez wnioskodawcę i jego małżonkę działalności gospodarczej, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentu, z którego wynikałby stan "środków w kasie" w okresie ostatnich trzech miesięcy; 5. oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie miejsca zamieszkania, do kogo należy nieruchomość, kto jeszcze w niej zamieszkuje, kto ponosi koszty utrzymania w tym opłaty za media, jakiej wielkości są to wydatki – należy przedstawić kopie rachunków; 6. oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku – wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro oraz pojazdów i maszyn; 7. oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę i jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 8. zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość innych zobowiązań finansowych małżonków (wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów); 9. dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, itp.) 10. potwierdzenia zajęcia ruchomości należących do wnioskodawcy przez prokuratora ze wskazaniem jakiego rodzaju ruchomości to dotyczy. Stosowne wezwanie zostało wnioskodawcy doręczone w dniu 5 kwietnia 2016 r. (dowód: potwierdzenie odbioru podpisane przez małżonkę wnioskodawcy – akta sprawy – k. 58). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał: - zeznanie PIT 36 L za rok 2014 wraz z informacją PIT B; - deklaracje VAT - 7 za miesiące listopad 2015 r. – styczeń 2016 r.; - wydruki z księgi przychodów i rozchodów za okres 1 stycznia 2015 r. – 31 stycznia 2016 r.; - potwierdzenia płatności (świadczenia telekomunikacyjne, paliwo gazowe, energia elektryczna); - zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę z dnia 16 lutego 2016 r.; - zawiadomienie o zajęciu środków transportu z dnia 30 września 2015 r.; - postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym z dnia 26 lipca 2011 r.; - postanowienia w przedmiocie rozłożenia na raty płatności przepadku korzyści majątkowej, grzywny oraz należności sądowych; - umowę ugody określającą zasady spłaty kredytu zawartą z PKO BP S.A. wraz z harmonogramem spłat kredytu; - dokumenty dotyczące kredytu udzielonego wnioskodawcy przez Deutsche Bank Polska S.A. Ponadto wnioskodawca nadesłał oświadczenie, w którym wskazał, że nie jest w stanie podać danych finansowych dotyczących małżonki ponieważ umową z dnia 13 kwietnia 2008 r. pomiędzy małżonkami ustanowiona została rozdzielność majątkowa. Na dowód zawartej umowy wnioskodawca przedstawił kopię sporządzonego aktu notarialnego. Referendarz zważył, co następuje. Prawo pomocy jako instytucja procesowa określona w przepisach dotyczących postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Prawo pomocy jako wyjątek stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma bowiem charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższa regulacja normatywna determinuje przyjęcie, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Z oczywistych względów pozytywne rozstrzygnięcie w ww. zakresie zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez podmiot wnioskujący udowodnione. W ocenie referendarza sądowego wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Należy bowiem zauważyć, że wnioskodawca wbrew obowiązkowi w tej materii nie przedstawił jakichkolwiek informacji i danych majątkowych dotyczących jego małżonki, z którą – jak wynika ze zgromadzonych w sprawie dokumentów – prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim (a w takim skarżący nadal pozostaje) oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Warto podkreślić, że nie ma tutaj znaczenia, że wnioskodawca pozostaje w rozdzielności majątkowej. Pozostawanie przez małżonków w rozdzielności majątkowej czy też separacji faktycznej nie znosi z nich obowiązku wzajemnej pomocy. Konieczność podawania tego typu informacji wynika z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 2082). W istocie więc przy ocenie możliwości finansowych wnioskodawcy poboczną kwestią pozostaje podkreślana przez wnioskodawcę rozdzielność majątkowa istniejąca między małżonkami. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza bowiem realizacji wzajemnych zobowiązań alimentacyjnych między małżonkami, w sytuacji gdy jedno z nich nie jest w stanie pokryć niezbędnych potrzeb (zob. w tej materii: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 września 2014 r., sygn. akt I FZ 339/14; z dnia 27 marca 2014 r., I OZ 211/14; z dnia 31 marca 2015 r., sygn. akt I FZ 50/15; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym wnioskodawca chcąc rzetelnie przedstawić swoją sytuację materialną powinien zadbać również o przedstawienie danych o majątku i dochodach swojej małżonki, która - co referendarz sądowy ustalił na podstawie danych z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej - jest przedsiębiorcą – wspólnikiem w spółce cywilnej [...]. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że analiza przedłożonych dokumentów bankowych, potwierdzeń wpłat za świadczenia telekomunikacyjne, paliwo gazowe i energię elektryczną oraz oświadczenia zawartego w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (rubryka nr 5) prowadzi do wniosku, że wnioskodawca reguluje określone należności, chociaż w formularzu PPF zadeklarował, że nie osiąga jakichkolwiek dochodów. Okoliczność ta w oczywisty sposób kontrastuje ze wskazywaną, bardzo złą sytuacją materialną sugerując, że wnioskodawca musi posiadać nieujawnione w toku niniejszego postępowania źródła pozyskiwania środków pieniężnych. Referendarz sądowy uznał w reasumpcji, że wnioskodawca nie zdołał wykazać w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, czego wymaga treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dlatego też nie znajdowało uzasadnienia zastosowanie odstępstwa od zasady ustanowionej w art. 199 wyżej wskazanej ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.