I SA/Gd 1052/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 30 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. C. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF i dołączonym do skargi, skarżąca A. C. zwróciła się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w powołanym przepisie. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. W konsekwencji uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, na utrzymaniu małżonków pozostają dwie małoletnie córki (13 i 15 lat), w jej małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżąca jest współwłaścicielką w ½ części (wraz z małżonkiem) mieszkania o powierzchni około 40 m2, którego wartość oszacowała na kwotę około 150.000 zł. Małżonek jest właścicielem mieszkania o powierzchni około 70 m2 i wartości około 350.000-400.000 zł. Innego majątku ani skarżąca ani jej małżonek nie posiadają. Małżonkowie posiadają zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów, których miesięczna spłata wynosi około 4.000 zł i w których regulowaniu pomagają im członkowie rodziny. Źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny jest wynagrodzenie skarżącej w kwocie 390 zł, osiągane przez nią dochody z najmu w wysokości 425 zł, przyznane jej świadczenie wychowawcze na dziecko w kwocie 500 zł oraz osiągane przez jej małżonka dochody z najmu w wysokości 1.850 zł. Dochody małżonków z ww. tytułów łącznie wynoszą 3.165 zł netto miesięcznie. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej i zarządzeniem z dnia 23 sierpnia 2017 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącą (przez pełnomocnika) do przedłożenia w terminie 7 dni: 1/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez małżonków za rok 2016 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez nich za ten rok; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie od 1 maja br., a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia przez każdego z małżonków; 3/ zaświadczenia od pracodawcy wnioskodawczyni o wysokości jej miesięcznego wynagrodzenia netto (wraz ze wszystkimi dodatkami, z uwzględnieniem zajęcia egzekucyjnego) oraz średnich miesięcznych zarobków za okres od 1 maja br.; 4/ dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych dochodów osiąganych przez każdego z małżonków z tytułu najmu; 5/ decyzji przyznającej wnioskodawczyni świadczenie wychowawcze tzw. 500 plus; 6/ oświadczenia, czy małżonek wnioskodawczyni jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, a jeżeli tak przedłożenia dokumentu potwierdzającego te okoliczność (zaświadczenia z urzędu pracy, decyzji); 7/ oświadczenia małżonka wnioskodawczyni, czy nadal pełni funkcję Prezesa Zarządu "A" Sp. z o.o. z siedzibą [...] oraz Prokurenta w "B" Sp. z o.o. z siedzibą [...], a w przypadku odpowiedzi twierdzącej złożenia oświadczeń przez ww. spółki, czy wypłacają małżonkowi wynagrodzenie z tytułu pełnienia przez niego tych funkcji; jeśli tak – podania jego miesięcznej wysokości netto oraz średnich miesięcznych zarobków za okres od 1 maja br.; 8/ oświadczenia, czy małżonkowie ponoszą koszty związane z eksploatacją zajmowanego mieszkania, a jeżeli tak – podania wysokości opłat z tego tytułu uiszczonych w okresie od 1 maja br., przedłożenia dokumentów potwierdzających te kwoty oraz jasnego wskazania, z jakich środków są one ponoszone; w przypadku, gdy małżonkowie nie ponoszą ww. wydatków – podania przez kogo są one ponoszone; 9/ oświadczenia wnioskodawczyni w przedmiocie pomocy udzielanej małżonkom przez członków rodziny – wskazania jej rodzaju, wysokości (w przypadku pomocy finansowej) oraz częstotliwości wraz z dowodami potwierdzającymi te okoliczności (oświadczenia osób udzielających pomocy); 10/ dokumentów potwierdzających aktualny stan zadłużenia małżonków z tytułu zaciągniętych kredytów oraz wysokość ich miesięcznych rat wraz ze wskazaniem, z jakich środków małżonkowie dokonują ich spłaty w kwocie przekraczającej wysokość ich miesięcznych dochodów (po uwzględnieniu wydatków przeznaczanych na wyżywienie, zakup środków czystości, odzieży, koszty związane ze szkołą dzieci, dojazdy do pracy itp.); 11/ dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej względem majątku małżonków, zastosowanych środków egzekucyjnych oraz aktualnej wysokości zadłużenia, w tym z tytułu zobowiązań podatkowych. Skarżąca została poinformowana, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania jej prawa pomocy. Dnia 13 września 2017 r. pełnomocnik skarżącej nadesłała: (-) kopię umowy majątkowej małżeńskiej zawartej w dniu 7 maja 2009 r.; (-) kopię zeznania podatkowego skarżącej złożonego za rok 2016, w którym zadeklarowała dochody ze stosunku pracy i działalności wykonywanej osobiści w łącznej kwocie 4.740,34 zł; (-) zaświadczenie o zarobkach z dnia 8 września 2017 r. wraz z kartą wynagrodzeń za okres od stycznia do września 2017 r., z których wynika, że skarżąca jest zatrudniona w "B" Sp. z o.o. [...] na umowę na czas nieokreślony za wynagrodzeniem 420,18 zł netto (500 zł brutto) miesięcznie; (-) kopię zawiadomienia z dnia 9 grudnia 2016 r. o zajęciu wynagrodzenia skarżącej do kwoty 391.696,38 zł; (-) kopię zawiadomienia z dnia 3 lipca 2017 r., skierowanego przez [...] do obojga małżonków o wysokości rat, które wynoszą 132,28 CHF oraz saldzie zadłużenia, który wynosił 19.241.28 CHF; (-) dokumentu potwierdzającego, że świadczenie 500+ zostało skarżącej przyznane do dnia 30 września br.; (-) oświadczenia skarżącej o nieposiadaniu rachunków bankowych. Referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała zasadności wniesionego żądania. Skarżąca bowiem w sposób wybiórczy odpowiedziała na zarządzenie z dnia 23 sierpnia 2017 r., uchylając się od przedłożenia wielu wymienionych w wezwaniu dokumentów, które mają kluczowe znaczenie dla oceny, czy skarżąca w ogóle jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, a jeśli tak, to w jakiej wysokości. Co istotne skarżąca nie wywiązała się z nałażonego na nią obowiązku, mimo iż została poinformowana o skutkach jego niewykonania. Wprawdzie skarżąca udokumentowała źródło i wysokość osiąganych przez siebie dochodów z wynagrodzenia za pracę oraz świadczenia wychowawczego na dziecko, stan posiadanych zaległości podatkowych oraz zastosowany środek egzekucyjny, saldo kredytu zaciągniętego wspólnie z małżonkiem i wysokość jego miesięcznej spłaty, to na podstawie nadesłanych dokumentów wciąż nie sposób ustalić w sposób pełny jej możliwości finansowych. Dokumenty te nie usuwają wszystkich niejasności dotyczących jej sytuacji finansowej. Zdaniem referendarza sądowego świadomym zamiarem skarżącej było zobrazowanie swojej sytuacji majątkowej w taki sposób, aby orzekający uznał, że nie ma ona możliwości uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie ani w całości ani też w części. Skarżąca powołując się na umowę majątkową małżeńską uchyliła się od przedstawienia wszystkich wymaganych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej jej małżonka, w szczególności tych poświadczających wysokość i źródła wszystkich jego dochodów zarówno tych osiągniętych w roku 2016 jak i bieżących, posiadanych przez niego środków na rachunkach bankowych, stanu zobowiązań podatkowych i kredytowych, wysokości spłacanych rat kredytów. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W postanowieniu z dnia 12 stycznia 2016 r., sygn. akt II FZ 996/15 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu między innymi o stosowanie art. 27 K.r.o. Wyjaśnić należy skarżącej, że w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków (przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem), a nie do ich wzajemnych obowiązków. Względem siebie małżonkowie mają obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8 oraz z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, dokonując oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy brana jest również pod uwagę sytuacja finansowa i stan majątku współmałżonka, i to niezależnie od ustroju majątkowego istniejącego w małżeństwie. Skoro sytuacja finansowa małżonka skarżącej pozostaje niejasna z powodów, o których mowa powyżej, to nie można przyjąć, że skarżąca nie może skorzystać z pomocy finansowej małżonka a udzielona jej pomoc nie wywoła uszczerbku w koniecznym utrzymaniu małżonków i ich dzieci. Wskazać przy tym należy, że za taką formę pomocy można uznać nie tylko przekazanie skarżącej środków pieniężnych, ale także czasowe przejęcie przez małżonka w całości ciężaru utrzymania rodziny i umożliwienie w ten sposób skarżącej zabezpieczenie środków z jej dochodów na koszty sądowe. Wątpliwości referendarza sądowego budzi także sytuacja finansowa samej skarżącej, która nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego wysokość dochodów, które osiąga z najmu. Skarżąca zignorowała też tę część wezwania, która zobowiązywała ją do złożenia oświadczenia w przedmiocie kosztów związanych z zajmowanym mieszkaniem i źródła ich finansowania oraz pomocy udzielanej małżonkom przez członków rodziny w spłacie ich zobowiązań kredytowych. Wyjaśnić należy skarżącej, że prawidłowa ocena sytuacji finansowej wnioskodawcy możliwa jest jedynie wówczas, gdy udokumentuje on nie tylko swoje dochody i oszczędności (bądź ich brak), ale także gdy przedstawi wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie swoje i rodziny. W niniejszej sprawie okoliczności te nie zostały przez skarżącą udokumentowane. Referendarz sądowy zwraca także uwagę, że zgodnie z oświadczeniem skarżącej nie posiada ona rachunków bankowych. Jednocześnie skarżąca nie wyjaśniła, na czyje konto przekazywane jest świadczenie 500 plus, które wypłacane jest wyłącznie na rachunek bankowy wskazany we wniosku przez osobę uprawnioną do jego pobierania. Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.