I SA/Gd 1369/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 stycznia 2018 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M.K. wystąpił do tutejszego Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że uzyskuje dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 1.200 zł miesięcznie, ma na utrzymaniu troje dzieci, jest właścicielem domu o powierzchni około 220 m2, mieszkania o powierzchni 90 m2, działki (której obszaru nie podał) zabudowanej budynkiem warsztatowym o powierzchni 600 m2 oraz dwóch lokali o powierzchni 61 m2 i 248 m2. Wnioskodawca nie posiada jakichkolwiek oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz wierzytelności, posiada natomiast sprzęt, maszyny, narzędzia oraz środki transportu, wykorzystywane w prowadzonej działalności gospodarczej o wartości przekraczającej 5.000 zł, których nie wyszczególnił. M.K. wskazał, że ponosi niezbędne koszty utrzymania siebie i rodziny, których wysokości nie określił, w tym związane z eksploatacją domu (opłaty za media) oraz koszty leczenia. Wnioskodawca oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym ani z rzecznikiem patentowym. Zarządzeniem z dnia 21 listopada 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wezwał wnioskodawcę do przedłożenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów, jednakże wezwanie to pozostało bez odpowiedzi. W związku z powyższym referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie przedkładając żadnego z wymaganych dokumentów uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej i postanowieniem z dnia 11 stycznia 2018 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia M.K. wniósł sprzeciw wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy. Zdaniem skarżącego, referendarz sądowy bezpodstawnie odmówił mu przyznania prawa pomocy, twierdząc, że nie wykonał on zarządzenia i nie udowodnił, że taka pomoc mu przysługuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "P.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Konsekwencją wynikającą z przytoczonej powyżej regulacji jest to, że orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. W myśl art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Z art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby skarżący sprostał opisywanym wyżej wymaganiom. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości, o jakiej mowa w art. 255 P.p.s.a., i zobowiązano skarżącego do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować jego rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Pomimo zobowiązania wnioskodawca nie przedłożył żadnego z wymaganych dokumentów i oświadczeń, co uniemożliwiło dokonanie pełnej oceny jego aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W tej sytuacji nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa. Zdaniem tutejszego Sądu opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645). A zatem, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Reasumując, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji, Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Nie sposób bowiem przyjąć, że Sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych i fragmentarycznych przedstawionych przez niego danych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. Analizując przesłanki oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy należy zauważyć, że zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie referendarz sądowy musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a więc niemożnością poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w przypadku wniosku o przyznanie z urzędu profesjonalnego pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie należy brać pod uwagę w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem (organami administracji), konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski). W ocenie Sądu, sytuacja procesowa, w jakiej znajduje się skarżący, nie powoduje konieczności przyznania mu pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Analizując akta administracyjne i sądowe należy stwierdzić, że sporządzając pisma procesowe M.K. nie ma problemu z formułowanie logicznych wniosków. Okoliczności te uzasadniają więc pogląd, że przynajmniej na etapie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym skarżący jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu (por. postanowienia NSA: z dnia 15 marca 2010 r. sygn. akt II FZ 62/10, LEX nr 606576 i z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 240/08, LEX nr 479128). Należy także podzielić pogląd prawny wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (LEX nr 493568), w którym stwierdzono, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 6 i art. 140 P.p.s.a. (obowiązek udzielania pouczeń stronie występującej samodzielnie), czy w art. 134 § 1 tej ustawy (niezwiązanie sądu zarzutami i wnioskami skargi). Wobec powyższego, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Tym samym, wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona w środku zaskarżenia bardzo ogólna argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że referendarz sądowy wydając zaskarżone postanowienie naruszył obowiązujące w zakresie prawa pomocy przepisy. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.