I SA/Gd 1386/14

Dnia 7 lipca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" sp. z o.o. z siedzibą w G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od lipca 2011 r. do lipca 2012 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 22 grudnia 2014 r. (doręczonym w dniu 7 stycznia 2015 r.) odrzucił skargę "A" Sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej w skrócie zwana Spółką). Od powyższego rozstrzygnięcia skarżąca Spółka wniosła skargę kasacyjną. Wnioskiem z dnia 20 lutego 2015 r., złożonym na formularzu, Spółka zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 11 maja 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżąca Spółka w ustawowym terminie wniosła sprzeciw. W treści sprzeciwu zostało wskazane, że referendarz dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego przedstawionego przez stronę. Wskazane zostało, ze zajęciu podlegają oba rachunki bankowe, co wynika z przedłożonych do wniosku załączników. W tej sytuacji błędny jest wniosek, że Spółka może dysponować dowolnie środkami z prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto, zdaniem Spółki, błędne jest zawarte w postanowienie stwierdzenie, że postępowanie upadłościowe jest postępowaniem zmierzającym do zawarcia układu, a nie postępowaniem likwidacyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 t.j.) – zwanej w dalszej części "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom (w tym podmiotom innym niż osoby fizyczne), którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). W odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, ustawodawca wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy – mimo zaistnienia przesłanek ustawowych – od uznania sądów. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi również do konstatacji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09). Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie NSA z 24 czerwca 2015 r., II GZ 293/15, niepubl.). Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, a także postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08 oraz z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Dodania wymaga przy tym, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd bierze pod uwagę zarówno sytuację materialną strony, jak również wysokość kosztów postępowania, które strona byłaby zobowiązana ponieść. W przedmiotowej sprawie strona wnosi o zwolnienie od obowiązku ponoszenia wpisu od skargi kasacyjnej, który to wpis wynosi 1.285 zł. W ocenie Sądu sytuacja majątkowa skarżącej Spółki nie jest na tyle wyjątkowa, aby uzasadniała ona zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wbrew twierdzeniom podnoszonym przez Spółkę, pomimo zajęcia rachunków bankowych, skarżąca dysponowała środkami pieniężnymi, które mogły zostać przeznaczone na poczet należnego wpisu od skargi kasacyjnej. Zwrócenia uwagi wymaga bowiem, że w okresie pomiędzy otrzymaniem odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi a dniem wniesienia skargi kasacyjnej, z rachunku bankowego Spółki dokonano wypłat w łącznej wysokości 14.000 zł; były to wypłaty zrealizowane za pomocą karty bankomatowej w dniach 23 i 24 stycznia 2015 roku. Zatem w momencie, w którym Spółka znała już pisemne motywy rozstrzygnięcia Sądu w przedmiocie odrzucenia skargi i miała możliwość podjęcia decyzji co do wniesienia skargi kasacyjnej, skarżąca dysponowała środkami pieniężnymi w wysokości kilkukrotnie przekraczającej należny wpis. Mając zatem na względzie niekorzystny wynik postępowania sądowego skarżąca Spółka winna była liczyć się z możliwością wniesienia środka zaskarżania a tym samym powinna w swoim majątku poczynić stosowne oszczędności w związku z koniecznością poniesienia opłat sądowych. Podkreślić przy tym trzeba, że skarżąca miała taką możliwość, dysponując odpowiednimi środkami pieniężnymi dostępnymi z rachunku bankowego, na co wskazują znajdujące się w aktach sprawy wyciągi. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącej Spółki z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości finansowych spółki wynika, że nie dysponuje ona dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącej Spółki z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 a contrario p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.