I SA/Gd 197/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z.B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 lipca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 lipca 2017 r. Postanowieniem z dnia 19 lipca 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu Z.B. przyznania prawa pomocy w tej sprawie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, że wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 7 marca 2017 r., którego braki formalne zostały uzupełnione w dniu 6 kwietnia 2017 r., skarżący zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu od skargi w kwocie 100 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący podał, że prowadzi sam gospodarstwo domowe. Skarżący nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, posiada samochód osobowy marki Peugeot 407 z 2005 r., na rachunku bankowym posiada środki w kwocie około 1.500 zł na spłatę raty kredytu mieszkaniowego zaciągniętego wspólnie z małżonką, którego miesięczna rata wynosi 2.037 zł. Skarżący utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.000 zł brutto miesięcznie. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego. W aktach podatkowych sprawy dołączonych do sprawy o sygn. akt I SA/Gd 76/17 znajdują się bowiem dokumenty, które wskazują, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim, w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, małżonkowie zamieszkują wspólnie w G. przy ul. [...]. W związku z powyższym zarządzeniem z dnia 13 kwietnia 2017 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., skarżący został wezwany (przez pełnomocnika) do przedłożenia w terminie 14 dni szeregu dokumentów. Referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania. O ile skarżący udokumentował źródło i wysokość osiąganych przez siebie dochodów miesięcznych, wykazał brak oszczędności na swoim rachunku bankowym, określił i udokumentował kwotę średnich miesięcznych stałych wydatków małżonków na opłaty za energię elektryczną i gaz oraz spłatę kredytu, to na podstawie nadesłanych dokumentów referendarz sądowy nie zdołał ustalić w sposób pełny jego możliwości finansowych. Skarżący bowiem w sposób wybiórczy odpowiedział na zarządzenie z dnia 13 kwietnia 2017 r., uchylając się od przedłożenia wszystkich wymienionych w wezwaniu dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej małżonki, w szczególności tych poświadczających wysokość i źródła jej dochodów oraz posiadanych przez nią składników majątku, w tym nieruchomości, czy środków na rachunkach bankowych. Referendarz sądowy nie dał wiary, że skarżący prowadzi sam gospodarstwo domowe. Jak ustalono skarżący zamieszkuje wspólnie z małżonką w G. przy ul. [...]. Wbrew twierdzeniom skarżącego nie ponosi on kosztów utrzymania zajmowanej nieruchomości, jak również nie partycypuje w spłacie kredytu mieszkaniowego zaciągniętego wspólnie z małżonką, którego miesięczna rata wynosi 2.037 zł. Z adnotacji sporządzonych na fakturach za media jasno wynika, że zostały one opłacone przez małżonkę, zaś z historii wspólnego konta małżonków prowadzonego do obsługi kredytu wynika, że raty uiszczane są w całości ze środków przekazywanych przez małżonkę skarżącego, która na ten cel przeznacza kwotę 2.550 zł miesięcznie ze swojego rachunku bankowego. Referendarz sadowy wyjaśnił, że w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków (przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem), a nie do ich wzajemnych obowiązków. Względem siebie małżonkowie mają obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Dokonując oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy brana jest również pod uwagę sytuacja finansowa i stan majątku współmałżonka, i to niezależnie od ustroju majątkowego istniejącego w małżeństwie. Skoro sytuacja finansowa małżonki skarżącego pozostaje niejasna z powodów, o których mowa powyżej, to nie można przyjąć, że skarżący nie może skorzystać z pomocy finansowej małżonki a udzielona mu pomoc nie wywoła uszczerbku w koniecznym utrzymaniu małżonków. Wskazać przy tym należy, że za taką formę pomocy można uznać nie tylko przekazanie skarżącemu środków pieniężnych czy to tytułem pożyczki, czy darowizny, ale także czasowe przejęcie przez małżonkę w całości ciężaru utrzymania rodziny i umożliwienie w ten sposób skarżącemu zabezpieczenie środków z jego dochodów na koszty sądowe. Wątpliwości referendarza sądowego budzi także stan majątkowy skarżącego podany przez niego w oświadczeniu na urzędowym formularzu PPF. Z akt podatkowych dołączonych do sprawy o sygn. akt I SA/Gd 76/17 wynika bowiem, że skarżący na mocy umowy sprzedaży z dnia 14 czerwca 2013 r. nabył lokal mieszkalny o powierzchni 82,07 m2, dwa garaże i piwnicę wraz z udziałem w częściach wspólnych budynku i w gruncie, na którym został on posadowiony, których zakup sfinansował kredytem bankowym zaciągniętym wspólnie z małżonką. Zakupiona nieruchomość położona jest w B. przy ul. [...]. Okoliczność, czy skarżący nadal jest właścicielem przedmiotowego mieszkania a jeżeli nie, to kiedy i na podstawie jakiej umowy (darowizny, sprzedaży) zbył ten lokal referendarz sądowy próbował ustalić w sprawach o sygn. akt I SA/Gd 1173-1174/16, w których skarżący również ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wezwanie m.in. w tej kwestii zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 16 czerwca 2017 r. i do chwili obecnej pozostało bez odpowiedzi. W związku z powyższym referendarz sądowy uznał, że sam skarżący, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. To wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Skarżący tego nie uczynił, w związku z czym referendarz sądowy na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wniósł sprzeciw od powyższego orzeczenia, w którym zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. W samym sprzeciwie nie zawarto żadnych konkretnych argumentów podważających ustalenia referendarza sądowego i wysnute na ich podstawie wnioski, ograniczając się wyłącznie do ogólnikowego stwierdzenia, że cyt. "skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części". Skarżący nie odniósł się natomiast w żaden sposób do argumentów zawartych w zaskarżonym postanowieniu, z których wynika, że skarżący pominął istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojej małżonki powołując się na umowę majątkową małżeńską, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Opisane stanowisko zawiera szereg orzeczeń sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Podana przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczność samotnego prowadzenia gospodarstwa domowego nie została potwierdzona, skarżący zamieszkuje bowiem ze swoją żoną pod jednym adresem. W złożonym sprzeciwie skarżący nie odniósł się też do opisanych w zaskarżonym postanowieniu wątpliwości co do jego stanu majątkowego – w złożonym formularzu PPF skarżący oświadczył, że nie posiada nieruchomości, podczas gdy na podstawie akt sprawy I SA/Gd 76/17 referendarz sądowy ustalił, że na mocy umowy sprzedaży z dnia 14 czerwca 2013 r. skarżący nabył wraz z małżonką lokal mieszkalny położony w B. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości danych dotyczących jego sytuacji majątkowej. Należy zatem uznać, że referendarz sądowy zasadnie przyjął, iż strona skarżąca nie wykazała, aby uiszczenie kosztów postępowania wykraczało poza jej możliwości płatnicze, a tym samym, aby odmowa zwolnienia od tego obowiązku ograniczała stronie prawo do sądu. Dlatego też nie znajdowało uzasadnienia zastosowanie odstępstwa od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.