I SA/Gd 2091/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 5 lutego 2020 r. sprawy ze skargi S.W na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G. z dnia 13 września 2019 r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych oddala skargę. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wszczął wobec płatnika S.W.(dalej jako skarżący) postępowanie egzekucyjne celem wyegzekwowania należnych składek, w wyniku którego powstały koszty egzekucyjne. Pismem z dnia 25 kwietnia 2018 r. skarżący zwrócił się do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako Dyrektor ZUS) z wnioskiem o rozłożenie na raty spłaty wszystkich należnych kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego z majątku zobowiązanego. Dyrektor ZUS ustalił, że na dzień 8 maja 2018 r. skarżący posiadał nieuregulowane koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 668,20 zł. Następnie – w wyniku rozpatrzenia wniosku – ww. organ postanowieniem z dnia 18 czerwca 2018 r. rozłożył na raty zapłatę ww. kosztów egzekucyjnych. Nie zgadzając się z postanowieniem Dyrektora ZUS, skarżący pismem z dnia 29 czerwca 2018 r. złożył na nie zażalenie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, wskazując na błędne wyliczenie wysokości udzielonych rat. Postanowieniem z dnia 13 września 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił postanowienie Dyrektora ZUS i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W ponownie prowadzonym postępowaniu Dyrektor ZUS ustalił aktualną na dzień 10 czerwca 2019 r. wysokość nieuregulowanych przez skarżącego kosztów egzekucyjnych powstałych w toku prowadzonego postępowania na kwotę 561,78 zł i postanowieniem z dnia 24 czerwca 2019 r. nr [...] rozłożył należne koszty egzekucyjne na 6 miesięcznych rat, kształtujących się na poziomie od 92,60 zł do 98,58 zł. Pismem z dnia 8 lipca 2019 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, wskazując, że jego zadłużenie wobec ZUS powstało ponad dziesięć lat temu i uległo przedawnieniu, a wraz z nim przedawniły się przedmiotowe koszty egzekucyjne. Następnie wyraził opinię, że powstałe zadłużenie winno zostać pokryte ze środków pochodzących z funduszu rentowego oraz zauważył, że jeżeli nie spłaci należności głównej to i tak egzekucja wobec niego zostanie wznowiona i powstaną nowe koszty egzekucyjne. Skarżący wskazał również na naruszenie art. 32 § 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowieniem z dnia 13 września 2019 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora ZUS. W uzasadnieniu tego postanowienia organ stwierdził, że stanowiący podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przepis art. 64f ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm. – dalej "u.p.e.a.) oparty jest na zasadzie uznania administracyjnego, stąd rozłożenie na raty zapłaty kosztów egzekucyjnych nie ma charakteru obligatoryjnego. Nadto wskazał, że ustawodawca nie określił, co należy rozumieć pod pojęciem ważnego interesu zobowiązanego, stanowiącego przesłankę do rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu, jednakże zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy przez to rozumieć ochronę wartości powszechnie cenionych, wysoko usytuowanych w ich hierarchii typu: życie, zdrowie ludzkie, ochrona rodziny. Przesłankę tę należy oceniać w oparciu o kryteria zobiektywizowane albowiem z subiektywnego punktu widzenia praktycznie każdy obowiązek zapłaty jest dolegliwy dla zobowiązanego. Organ odwoławczy podkreślił, że dokonywana przez niego kontrola legalności rozstrzygnięć wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że nie może nakazać organowi egzekucyjnemu podjęcia określonego rozstrzygnięcia, jest to bowiem kompetencja tego organu. Rolą organu odwoławczego jest zbadanie, czy wydanie kwestionowanego postanowienia poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, to znaczy czy organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. W ocenie organu odwoławczego organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie i dokonał ich prawidłowej oceny. Następnie organ odwoławczy odwołał się do znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego, z którego wynika, że skarżący jest w wieku 60 lat i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką – H.W. (w wieku 61 lat). Zobowiązany nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, a posiada jedynie ruchomości w postaci samochodów osobowych marki Skoda z 1989 r. i samochodu ciężarowego marki Kamaz z 1990 r. Skarżący uzyskuje w gospodarstwie domowym łączny dochód w kwocie 2.348,98 zł, na który składają się dochody z pracy w wysokości 1.530 zł netto, z tytułu pomocy finansowej z Urzędu Miasta i Gminy S. w wysokości 130 zł, a także z tytuł emerytury małżonki w kwocie 688,98 zł. Zobowiązany oświadczył, że ponosi w gospodarstwie domowym stałe miesięczne wydatki w kwocie 434 zł z tytułu opłat eksploatacyjnych i nie ponosi żadnych innych wydatków. Skarżący nie wykazał w trakcie postępowania, ażeby ciążyły na nim jakiekolwiek inne zobowiązania np. z tytuł kredytów lub pożyczek, ani nie udokumentował ponoszenia żadnych innych wydatków. Dokonując oceny możliwości płatniczych skarżącego poprzez określenie relacji wskazanych wydatków w wysokości 434 zł ponoszonych w jego gospodarstwie domowym do uzyskiwanych dochodów w wysokości 2.348,98 zł, organ odwoławczy stwierdził, że po odjęciu od dochodu wykazywanych wydatków, skarżący posiada realną możliwość wykonywania przyznanego mu przez Dyrektora ZUS układu ratalnego. Po poniesieniu wykazanych kosztów w gospodarstwie domowym skarżącego pozostają bowiem środki w wysokości około 1.914,98 zł, co oznacza, że po spłacie raty skarżący nadal posiada dostateczne środki na poniesienie również innych typowych wydatków gospodarstwa domowego (np. na wyżywienia, zakup odzieży i środków czystości). Odnosząc się do podnoszonego przez skarżącego zarzutu przedawnienia egzekwowanych należności względem ZUS, organ odwoławczy wyjaśnił, że egzekwowane składki stały się wymagalne w 2006 r., zatem 10-letni termin przedawnienia tych należności upływałby w 2016 r., jednakże bieg terminu przedawnienia, zgodnie z przepisem art. 24 § 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. (t.j. Dz. U. z 2019 poz. 300), ulega zawieszeniu od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Za czynność powodującą przerwanie biegu terminu przedawnienia można uznać wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ. Z tych względów organ odwoławczy stwierdził, że bieg terminów przedawnienia należności skarżącego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (w tym naliczonych kosztów egzekucyjnych) uległ zawieszeniu w dniu 28 czerwca 2012 r. w związku z wystawieniem w tym dniu przez Dyrektora ZUS tytułów wykonawczych, które zostały doręczone skarżącemu w trybie doręczenia zastępczego w dniu 16 lipca 2012 r. W konsekwencji nietrafny jest zarzut przedawnienia przedmiotowych kosztów egzekucyjnych. Końcowo organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie o rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych jest postępowaniem o udzielenie ulgi w spłacie, co za tym idzie nie jest ono płaszczyzną do badania prawidłowości sposobu rozdysponowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych środków ze składek wpłacanych przez zobowiązanego, zaś zarzut naruszenia art. 32 § 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 1997 Nr 78, poz. 483) nie został przez skarżącego uzasadniony. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 13 września 2019 r. skarżący ponowił zarzut naruszenia art. 32 § 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez opłacanie przez niego funduszu rentowego, z którego nie będzie korzystał. Skarżący podtrzymał twierdzenie o przedawnieniu w 2016 r. egzekwowanych należności, a nadto wskazał na omyłki pisarskie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia polegające na błędnym przywołaniu jego imienia. W dalszej części skargi skarżący wskazał na zmiany, które zaszły w jego sytuacji życiowej, podając, że od września 2019 r. posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Nadmienił również, że posiada tylko jeden 30-letni samochód (Skodę). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej jako "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W świetle art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przeprowadzając taką kontrolę - stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przenosząc określone w przepisach p.p.s.a kryteria oceny zaskarżonego aktu administracyjnego na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi przepis art. art. 64f u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny, ze względu na ważny interes zobowiązanego, może rozłożyć na raty zapłatę przypadających na jego rzecz kosztów egzekucyjnych. Powołany przepis wskazuje przesłankę, tj. ważny interes zobowiązanego, której zaistnienie daje organowi możliwość podjęcia rozstrzygnięcia w zakresie rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych. Należy podkreślić, że rozstrzygnięcie w tym zakresie podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy użycie w art. 64f u.p.e.a. określenia "może". Konstrukcja uznania administracyjnego oznacza, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny w sprawie istnienia określonej przesłanki może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. Należy jednak mieć na uwadze, że tego rodzaju konstrukcja uznania administracyjnego nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, ale w możliwości negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu zaistnienia ustawowej przesłanki. Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, ustawodawca nie określił, co należy rozumieć pod pojęciem ważnego interesu zobowiązanego, jednakże zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym należy przez to rozumieć ochronę wartości powszechnie cenionych, wysoko usytuowanych w ich hierarchii typu: życie, zdrowie ludzkie, ochrona rodziny. Przyjmuje się, że w ramach ważnego interesu strony mieszczą się np. sytuacje nadzwyczajnej czy losowej utraty możliwości zarobkowania. Przesłankę tę należy oceniać w oparciu o kryteria zobiektywizowane albowiem z subiektywnego punktu widzenia praktycznie każdy obowiązek zapłaty jest dolegliwy dla zobowiązanego do jego wykonania (por. wyrok WSA z dnia 7 czerwca 2006 r., I SA/Bk 150/06, Lex nr 194209, wyrok WSA z dnia 22 marca 2006 r., III SA/Wa 53/06, Lex nr 204717, wyrok WSA z dnia 2 marca 2006 r., III SA/Wa 1709/05, Lex nr 211069, wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2006 r., II FSK 257/05, Lex nr 286924, wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2003 r., SA/Sz 945/01, wyrok NSA z dnia 12 lutego 2003 r., III SA 1838/01, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy mieć na uwadze, że sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona, co oznacza, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, gdyż jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola ta sprowadza się przede wszystkim do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo przeprowadziły postępowanie, a w szczególności, czy zgromadziły wystarczający materiał dowodowy do rozstrzygnięcia sprawy, przeanalizowały wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia o uwzględnieniu lub odmowie uwzględnienia wniosku, czy wyciągnięte wnioski mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym i czy dokonana ocena mieściła się w ustawowych granicach - czy organ egzekucyjny, a także organ wyższego stopnia, prawidłowo zinterpretował pojęcia niezdefiniowane (niedookreślone) na tle stanu faktycznego w konkretnej sprawie - czy wreszcie uzasadnienie rozstrzygnięcia zawiera wszystkie wymagane prawem elementy. Sąd nie może natomiast wartościować wydanego postanowienia pod kątem jego słuszności czy sprawiedliwości i z tego względu orzekać o zasadności skargi. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Organ przeprowadził bowiem postępowanie i dokonał ustaleń co do sytuacji majątkowej skarżącego. Swoje przekonanie o adekwatności do możliwości finansowych skarżącego przyjętego układu ratalnego (wysokości i częstotliwości rat) organ oparł na wysokości dochodów skarżącego w stosunku do wysokości ponoszonych przez niego wydatków. Stwierdzić w tym miejscu należy, że podnoszona w skardze okoliczność zmiany sytuacji finansowej skarżącego pozostaje bez wpływu na ocenę legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zauważyć bowiem należy, iż przed wydaniem zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy zawiadomił skarżącego pismem z dnia 8 sierpnia 2019 r. (doręczonym w dniu 17 sierpnia 2019 r.) o możliwości zapoznania ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się w tym zakresie. Nadto realizując obowiązek zawarty w przepisie art. 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), organ odwoławczy poinformował skarżącego w ww. piśmie, że w dotychczasowym postępowaniu zażaleniowym nie wykazano przesłanek przemawiających za uchyleniem postanowienia organu egzekucyjnego, co może skutkować wydaniem rozstrzygnięcia niezgodnego z żądaniem strony. Skarżący został również pouczony o możliwości przedłożenia dodatkowych dowodów dotyczących sytuacji finansowo-majątkowej i zdrowotnej celem wykazania, że postanowienie organu egzekucyjnego winno zostać uchylone. Skarżący pomimo wystosowanego do niego zawiadomienia nie zapoznał się z zebranym materiałem dowodowym, nie wniósł do niego żadnych uwag, ani nie przedstawił żadnych dowodów mogących wskazywać, ażeby jego sytuacja finansowa była inna aniżeli wynikająca z zebranych już w sprawie materiałów dowodowych. W tej sytuacji w ocenie Sądu kwestionowanie ustaleń dotyczących sytuacji majątkowo-finansowej skarżącego dopiero na etapie wnoszenia skargi nie może mieć wpływu na ustalenia poczynione w zaskarżonym rozstrzygnięciu i podważać jego legalności. Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu przedawnienia, Sąd uznaje go za chybiony, gdyż bieg terminu przedawnienia kosztów egzekucyjnych w niniejszej sprawie uległ zawieszeniu w dniu 28 czerwca 2012 r. w związku z podjęciem przez Dyrektora ZUS w tym dniu czynności, polegających na wystawieniu tytułów wykonawczych, zmierzających do wyegzekwowania należności od skarżącego, doręczonych mu w dniu 16 lipca 2012 r. Powyższe wynika wprost z przepisu art. 24 § 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r., zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Rozpoznając zarzut omyłek pisarskich zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdza, że zostały one sprostowane postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 15 października 2019 r. nr [...] i nie miały wpływu na zaskarżone rozstrzygnięcie. Końcowo Sąd za nietrafny uznaje również zarzut naruszenia art. 32 § 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez obowiązek ponoszenia świadczeń na rzecz funduszu rentowego oraz sposób ich rozliczania. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę przedmiotem zaskarżonego postanowienia z dnia 13.09.2019 r. było udzielenie ulgi w spłacie kosztów egzekucyjnych, a co za tym idzie nie może ono być płaszczyzną do badania powyższej kwestii, tj. dyskryminacji, której skarżący upatruje w obowiązku ponoszenia składek na fundusz rentowy. Skarżący zaś nie przedstawił konkretnych argumentów, które wskazywałyby na naruszenie w stosunku do jego osoby zasady równości i zakazu dyskryminacji przez organ egzekucyjny czy też odwoławczy w toku postępowania. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.