I SA/Gd 76/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 rok z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 10 lutego 2017 r., którego braki formalne zostały uzupełnione w dniu 8 marca 2017 r., skarżący Z. B. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 2.000 zł. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w powołanym przepisie. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. W konsekwencji uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący podał, że prowadzi sam gospodarstwo domowe. Skarżący nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, posiada samochód osobowy marki [...] z 2005 r., na rachunku bankowym posiada środki w kwocie 1.500 zł na spłatę raty kredytu mieszkaniowego zaciągniętego wspólnie z małżonką, którego miesięczna rata wynosi 2.037 zł. Skarżący utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.000 zł brutto miesięcznie. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego. W aktach podatkowych sprawy znajdują się bowiem dokumenty, które wskazują, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim, w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, małżonkowie zamieszkują wspólnie w G. przy [...]. W związku z powyższym zarządzeniem z dnia 14 marca 2017 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., skarżący został wezwany (przez pełnomocnika) do przedłożenia w terminie 14 dni: 1/ oświadczenia, czy skarżący nadal pozostaje w związku małżeńskim z K. T.-B.; jeżeli tak – przedłożenia oświadczenia małżonki o jej majątku (składnikach wymienionych w rubryce 7 formularza PPF) oraz dochodach, tj. danych, które skarżący winien był podać w rubrykach 8 i 10 formularza PPF, a także stałych zobowiązaniach, przykładowo wyszczególnionych w rubryce 11 formularza PPF; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych (rachunków prowadzonych dla potrzeb działalności gospodarczej wykonywanej przez skarżącego do dnia 4 października 2016 r., rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków za okres od 1 grudnia 2016 r.; w przypadku, gdy skarżący lub jego małżonka zlikwidowali posiadane rachunki bankowe przedstawienia dokumentu potwierdzającego ich zamknięcie; 3/ zaświadczenia od pracodawcy o wysokości miesięcznych dochodów skarżącego wraz ze wszystkimi dodatkami (w kwocie netto) oraz ich średniej wysokości w okresie od 1 grudnia 2016 r.; 4/ odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej pod nazwą "A" za okres od 1 stycznia 2016 r. do momentu zawieszenia jej wykonywania oraz – w przypadku gdy jest on podatnikiem VAT – odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7 (VAT-7K); odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; 5/ dokumentów potwierdzających źródło i wysokość miesięcznych dochodów osiąganych przez małżonkę; w przypadku, gdy małżonka osiąga dochody ze stosunku pracy, zlecenia – zaświadczenia od pracodawcy (zleceniodawcy) z uwzględnieniem danych wymienionych w punkcie 3 zarządzenia; jeżeli zaś prowadzi działalność gospodarczą – dokumentów wymienionych w punkcie 4 zarządzenia; 6/ oświadczenia, czy skarżący lub jego małżonka w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystali ze świadczeń pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia dowodów, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres, na jaki pomoc została przyznana (decyzji z pomocy społecznej); 7/ oświadczenia, czy skarżący lub jego małżonka otrzymują pomoc finansową lub rzeczową od rodziny lub innych osób prywatnych; jeżeli tak – wskazania wysokości, rodzaju i częstotliwości udzielanej pomocy wraz z dowodami potwierdzającymi tę okoliczność (oświadczenie osoby udzielającej pomocy); 8/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez skarżącego i jego małżonkę w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, internet, podatku od nieruchomości itp.); 9/ zaświadczenia z banku o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez skarżącego i jego małżonkę miesięcznych rat kredytu oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość innych zobowiązań skarżącego i jego małżonki (wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów). Skarżący został poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy. Wyjaśniono także skarżącemu, że jest on zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej i finansowej małżonki w sytuacji, gdy nie zostanie przez niego udokumentowana okoliczność zainicjowania przez małżonków postępowania w sprawie separacji/rozwodu poprzez przedłożenie odpisu pozwu o separację/rozwód, bądź też orzeczenia sądu w sprawie separacji/rozwodu. Natomiast istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia skarżącego z wykonania niniejszego zobowiązania. Dnia 14 kwietnia 2017 r. skarżący nadesłał: (-) umowę majątkową małżeńską zawartą w dniu 7 lutego 2003 r.; (-) zeznanie podatkowe złożone za rok 2016, w którym zadeklarował przychody ze stosunku pracy i działalności gospodarczej w łącznej kwocie 81.084,60 zł (dochody wyniosły 70.312,34 zł) i wykazał nadpłatę w kwocie 464 zł; (-) księgę przychodów i rozchodów za rok 2016 wraz z deklaracjami VAT-7 złożonymi za miesiące od stycznia do grudnia 2016 r.; (-) zaświadczenie o zarobkach z dnia 3 kwietnia 2017 r., z którego wynika, że jego miesięczne oraz średnie miesięczne wynagrodzenie wynosi 1.464,48 zł netto; (-) wyciąg z własnego rachunku bankowego za okres od 1 grudnia 2016 r. do 12 kwietnia 2017 r. prowadzonego przez [...], którego saldo końcowe wynosiło 0,01 zł; (-) umowę o prowadzenie rachunku bankowego zawarta przez oboje małżonków z [...] wraz z jego historią za okres od 5 kwietnia 2016 r. do 5 kwietnia 2017 r., na które małżonka skarżącego każdego miesiąca dokonuje wpłaty w kwocie 2.550 zł; (-) umowę o kredyt mieszkaniowy zaciągnięty przez skarżącego i jego małżonkę wraz z harmonogramem spłat, które wynoszą 2.037,16 zł miesięcznie; (-) dokumenty obrazujące wydatki poniesione na opłaty za energię elektryczną (za okres od 14 listopada 2016 r. do 13 marca 2017 r. w łącznej kwocie 742,88 zł) oraz za gaz (za okres od 23 października 2016 r. do 21 lutego 2017 r. w łącznej kwocie 3.497,39 zł), na których jako punkt poboru wskazano [...] oraz, na których zostały sporządzone adnotacje "zapłaciłam/zapłacono/zapłac.". Skarżący złożył również dodatkowe oświadczenie z dnia 4 kwietnia 2017 r., iż nie posiada ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia z powodu braku tych składników majątku. Oświadczył także, że nigdy nie występował o świadczenia z pomocy społecznej, jak również nie otrzymuje i nie otrzymywał pomocy finansowej i rzeczowej od rodziny i osób prywatnych. Referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania. O ile skarżący udokumentował źródło i wysokość osiąganych przez siebie dochodów miesięcznych, wykazał brak oszczędności na swoim rachunku bankowym, określił i udokumentował kwotę średnich miesięcznych stałych wydatków małżonków na opłaty za energię elektryczną i gaz oraz spłatę kredytu, to na podstawie nadesłanych dokumentów wciąż nie sposób ustalić w sposób pełny jego możliwości finansowych. Skarżący bowiem w sposób wybiórczy odpowiedział na zarządzenie z dnia 14 marca 2017 r., uchylając się od przedłożenia wszystkich wymienionych w wezwaniu dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej małżonki, w szczególności tych poświadczających wysokość i źródła jej dochodów oraz posiadanych przez nią składników majątku, w tym nieruchomości, czy środków na rachunkach bankowych. W ocenie referendarza sądowego dokumenty te mają kluczowe znaczenie dla oceny, czy skarżący w ogóle jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, a jeśli tak, to w jakiej wysokości. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Referendarz sądowy nie dał wiary, że skarżący prowadzi sam gospodarstwo domowe. Jak ustalono skarżący zamieszkuje wspólnie z małżonką w G. przy [...]. Wbrew twierdzeniom skarżącego nie ponosi on kosztów utrzymania zajmowanej nieruchomości, jak również nie partycypuje w spłacie kredytu mieszkaniowego zaciągniętego wspólnie z małżonką, którego miesięczna rata wynosi 2.037 zł. Z adnotacji sporządzonych na fakturach za media jasno wynika, że zostały one opłacone przez małżonkę, zaś z historii wspólnego konta małżonków prowadzonego do obsługi kredytu wynika, że raty uiszczane są w całości ze środków przekazywanych przez małżonkę skarżącego, która na ten cel przeznacza kwotę 2.550 zł miesięcznie ze swojego rachunku bankowego o numerze [...]. Skarżący jako okoliczność przemawiającą za uznaniem, że małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa domowe powołał się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Odnosząc się do powyższego referendarz sądowy zauważa, że skarżący został poinformowany, że rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia skarżącego z wykonania niniejszego zobowiązania. W postanowieniu z dnia 12 stycznia 2016 r., sygn. akt II FZ 996/15 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu między innymi o stosowanie art. 27 K.r.o. Wyjaśnić należy skarżącemu, że w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków (przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem), a nie do ich wzajemnych obowiązków. Względem siebie małżonkowie mają obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8 oraz z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, dokonując oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy brana jest również pod uwagę sytuacja finansowa i stan majątku współmałżonka, i to niezależnie od ustroju majątkowego istniejącego w małżeństwie. Skoro sytuacja finansowa małżonki skarżącego pozostaje niejasna z powodów, o których mowa powyżej, to nie można przyjąć, że skarżący nie może skorzystać z pomocy finansowej małżonki a udzielona mu pomoc nie wywoła uszczerbku w koniecznym utrzymaniu małżonków. Wskazać przy tym należy, że za taką formę pomocy można uznać nie tylko przekazanie skarżącemu środków pieniężnych czy to tytułem pożyczki, czy darowizny, ale także czasowe przejęcie przez małżonkę w całości ciężaru utrzymania rodziny i umożliwienie w ten sposób skarżącemu zabezpieczenie środków z jego dochodów na koszty sądowe. Wątpliwości referendarza sądowego budzi także stan majątkowy skarżącego podany przez niego w oświadczeniu na urzędowym formularzu PPF, które – co należy podkreślić – skarżący złożył pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.). Z akt podatkowych wynika bowiem, że skarżący na mocy umowy sprzedaży z dnia 14 czerwca 2013 r. nabył lokal mieszkalny o powierzchni 82,07 m2, dwa garaże i piwnicę wraz z udziałem w częściach wspólnych budynku i w gruncie, na którym został on posadowiony, których zakup sfinansował kredytem bankowym zaciągniętym wspólnie z małżonką. Zakupiona nieruchomość położona jest w B. przy [...]. Okoliczność, czy skarżący nadal jest właścicielem przedmiotowego mieszkania a jeżeli nie, to kiedy i na podstawie jakiej umowy (darowizny, sprzedaży) zbył ten lokal referendarz sądowy próbował ustalić w sprawach o sygn. akt I SA/Gd 1173-1174/16, w których skarżący również ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wezwanie m.in. w tej kwestii zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 16 czerwca 2017 r. i do chwili obecnej pozostało bez odpowiedzi. Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.