I SA/Gd 811/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. T. B. zwrócił się z wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 26 listopada 2009 r., o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę uzyskuje on dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.276 zł brutto, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, z którą mają na utrzymaniu jedno dziecko. Żadnych informacji o majątku małżonki ani wysokości osiąganych przez nią dochodów wnioskodawca nie ujawnił, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie wskazanego przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 1 grudnia 2009 r. (doręczonym w dniu 14 grudnia 2009 r.) zobowiązał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: odpisów wszystkich złożonych przez niego i jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2008 (w przypadku rozliczenia za pośrednictwem płatnika – odpisów rocznego obliczenia podatku), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, zaświadczenia od jego pracodawcy o wysokości średniego wynagrodzenia brutto/netto za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z informacją o wysokości dokonywanych potrąceń, oświadczenia jego małżonki w przedmiocie jej majątku, w szczególności wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, oświadczenia jego małżonki w przedmiocie źródeł jej przychodów i wysokości osiąganych z nich dochodów za okres ostatnich trzech miesięcy oraz przedłożenia stosownych dokumentów potwierdzających tę wysokość (np. zaświadczenia od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia, w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu/poniesionej straty, ostatniego odcinka świadczenia rentowego), a w przypadku nieuzyskiwania przez małżonkę wnioskodawcy dochodów – dokumentu (decyzji, zaświadczenia odpowiedniego organu) potwierdzającego, że posiada ona obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dokumentów obrazujących aktualną wysokość zadłużenia wnioskodawcy lub jego małżonki (wobec Skarbu Państwa, instytucji finansowych, dostawców mediów i innych podmiotów) oraz dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył oświadczenie z dnia 21 grudnia 2009 r., w którym podał, że nie ma możliwości udostępnienia danych dotyczących swojej małżonki, gdyż odmawia mu ona ich ujawnienia. Wskazał też, że w jego ocenie brak podstaw prawnych do kwestionowania umowy majątkowej małżeńskiej i prowadzenia postępowania względem jego żony oraz że uważa, iż złożone przez niego oświadczenie na druku PPF jest wystarczające do przyznania mu prawa pomocy. Nadmienił też, że Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku zwolnił go od kosztów sądowych w sprawach o sygnaturach I SA/Gd 30/03, I SA/Gd 255/03 oraz I SA/Gd 256/03, przedkładając odpisy postanowień z dnia 27 lutego 2003 r. i 11 marca 2003 r. Wbrew treści powyższego oświadczenia wnioskodawca nie przedłożył zaś kopii umowy majątkowej małżeńskiej oraz zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia za pracę, które do dokumenty zostały wymienione w załącznikach. Mając na uwadze powyższe, podkreślić należy, że wnioskodawca uchylił się od ujawnienia jakichkolwiek informacji o majątku i dochodach jego małżonki, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, który w jego ocenie wyłącza możliwość żądania tych danych. Przyjęta przez wnioskodawcę argumentacja jest chybiona. Stanowisku takiemu przeczy bowiem już sama konstrukcja formularza PPF, którego wzór ustalony został przez Radę Ministrów w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227 poz. 2245). Rubryki nr 7 i nr 10 tego formularza przewidziane dla wykazania majątku i dochodów uwzględniają bowiem nie tylko majątek i dochody wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wpisanych w rubryce nr 6. Dla wykazania stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą została przewidziana ponadto osobna rubryka nr 8. Zatem w sytuacji, gdy wnioskodawca oświadcza, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z inną osobą, winien on podać również dane o stanie majątkowym i dochodach tej osoby, i to niezależnie od łączących go z nią relacji. Informacje tego rodzaju pozwalają bowiem na ustalenie, w jakiej części każda z tych osób przyczynia się do zaspakajania wspólnych potrzeb rodziny. Zatem nie można przyjąć, że pozostają one bez wpływu na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Tym samym uznać należało, że wnioskodawca, nie ujawniając w formularzu PPF informacji o dochodach i majątku małżonki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, wypełnił ten formularz nieprawidłowo, a zatem złożone oświadczenie nie jest wystarczającą podstawą dla przyznania mu prawa pomocy (jak tego chce wnioskodawca). Niezależnie od przywołanej konstrukcji formularza PPF, wskazać też należy, iż małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej przez wnioskodawcę nie skutkuje, wbrew jego twierdzeniom, brakiem obowiązku przedstawienia informacji dotyczących majątku i dochodów jego małżonki. Nadto należy podkreślić, iż wnioskodawca uchylił się nie tylko od przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej jego małżonki. Pomimo wezwania nie przedłożył bowiem żadnych dokumentów odnoszących się bezpośrednio do jego sytuacji, tj. odpisu złożonego przez niego zeznania podatkowego za 2008 r. albo zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o niezłożeniu zeznania, zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia, wyciągów i wykazów z posiadanych przez niego rachunków bankowych albo oświadczenia o ich nieposiadaniu, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych, dokumentów obrazujących aktualną wysokość jego zadłużenia względem Skarbu Państwa, instytucji finansowych, dostawców mediów czy innych podmiotów oraz dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych kosztów utrzymania. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i nieprzedkładaniu żądanych dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Podkreślenia wymaga, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Brak zatem podstaw by uznać, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle trudna, że nie ma on środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym wpisu od skargi określonego przez Przewodniczącego Wydziału na kwotę 100 zł. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.