I SA/Gd 819/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2002 r. i orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej wspólnika za zaległości podatkowe spółki postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 27 listopada 2009 r. skarżący B. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów środowych. Postanowieniem z dnia 9 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, nie mają nikogo na utrzymaniu. Wprawdzie skarżący jest właścicielem mieszkania o powierzchni 45 m2, lecz jest zajęte na poczet zobowiązań podatkowych. Skarżący wraz z żoną zamieszkują u rodziców, aby obniżyć koszty utrzymania. Skarżący nie posiada innych nieruchomości, przedmiotów wartościowych oraz oszczędności, które przekraczałyby kwotę 1.000 zł. Skarżący ani jego żona nie posiadają stałej pracy. Żona uzyskuje nieregularne dochody z tłumaczeń, przy czym nie jest nigdzie zatrudniona, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Skarżący nie zawiesił prowadzenia działalności gospodarczej, ani jej nie wyrejestrował, przy czym nie wykazuje ona obrotów. Miesięczne wydatki skarżący oszacował na kwotę od 730 do 930 zł. Na podstawie wyciągu z rachunku bankowego ustalono, że żona skarżącego posiada lokaty w łącznej kwocie 22.513,90 zł (na dzień 15 grudnia 2009 r.). W małżeństwie skarżącego panuje ustrój rozdzielności majątkowej. Oceniając możliwości finansowe i sytuację majątkową wnioskodawcy, Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki prawa pomocy. Wprawdzie zadłużenie skarżącego z tytułu zobowiązań podatkowych i innych należności jest znaczące i obecnie skarżący nie osiąga przychodów, jednakże otrzymuje pomoc od rodziny, która pozwala mu zabezpieczyć podstawowe potrzeby życiowe. Za najistotniejszą dla oceny wniosku skarżącego Sąd uznał okoliczność posiadania przez małżonkę wnioskodawcy oszczędności w kwocie przekraczającej 22.000 zł (wpis od skargi ustalono w sprawie na kwotę 6.184 zł). Z powyższego faktu wynika, że mimo iż przychody małżonków były nieregularne, to jednak były na tyle wysokie, iż pozwoliły na zgromadzenie oszczędności, a to dowodzi, że podstawowe potrzeby życiowe były zaspokajane. Postanowieniem z dnia 28 maja 2010 r., sygn. akt I FZ 160/10, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na powyższe postanowienie, oceniając, że Sąd I instancji w sposób rzetelny zbadał sytuację majątkową i rodzinną skarżącego, prawidłowo uznając, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W dniu 27 stycznia 2011 r. skarżący ponownie zwrócił się w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów środowych. Postanowieniem z dnia 30 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy. Rozpatrując kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, Sąd stwierdził, że okoliczności, istotne z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, nie uległy zmianie uzasadniającej odstąpienie od poprzednio dokonanej oceny stanu majątkowego i możliwości finansowych wnioskodawcy. Przeciwnie, jak wynika z informacji podanych przez skarżącego, obecnie oszczędności posiadane przez jego małżonkę wynoszą 59.903,36 zł (są zatem dwukrotnie wyższe), a wpis sądowy od skargi kasacyjnej wynosi 3.092 zł (jest zatem dwukrotnie mniejszy). Jakkolwiek zatem sytuacja materialna skarżącego nie jest dobra, nie posiada on bowiem przychodów, natomiast ciążą na nim znaczne zobowiązania, to jednak otrzymuje on pomoc od rodziny, która pozwala mu zabezpieczyć podstawowe potrzeby życiowe, a jego małżonka posiada środki pozwalające na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Sąd wskazał też, że kwestia obowiązywania w małżeństwie skarżącego ustroju rozdzielności majątkowej i niechęci małżonki do partycypowania w kosztach niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego także była już przedmiotem oceny. W postanowieniu z dnia 28 maja 2010 r., I FZ 160/10, NSA wskazał, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków względem siebie wynika z art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), a wprowadzenie rozdzielności majątkowej nie niweczy tego obowiązku. Sąd I instancji pogląd ten podzielił i wskazał, że z istoty obowiązku wzajemnej pomocy wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 238/11, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na powyższe postanowienie, stwierdzając, że strona skarżąca nie wykazała skutecznie nowych okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od poprzednio wyrażonej oceny w przedmiocie prawa pomocy, zatem ocena wniosku strony przeprowadzona przez Sąd I instancji odpowiada prawu. Wnioskiem z dnia 29 sierpnia 2011 r. skarżący po raz trzeci zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz jego pisma z dnia 7 października 2011 r. – przedłożonego na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału – wynika, że sytuacja finansowa i życiowa skarżącego, poza stanem oszczędności małżonki wnioskodawcy, nie zmieniła się od czasu poprzedniego wniosku. Firma skarżącego nadal nie wykazuje obrotów, skarżący wciąż nie uzyskuje też dochodów z umów zlecenia i nie ma stałej pracy, podobnie jak jego małżonka, oboje zamieszkują u teściów, nie ponosząc kosztów utrzymania. Wnioskodawca jest właścicielem mieszkania o powierzchni 45 m2, zajętego przez komornika na poczet należności podatkowych. Zmieniła się zaś wysokość oszczędności posiadanych przez małżonkę skarżącego, które aktualnie wynoszą mniej niż 1000 zł. Do wniosku skarżący dołączył zestawienie stanu rachunków małżonki, z którego wynika, że na dzień 27 sierpnia 2011 r. znajdowały się na nich środki pieniężne w łącznej wysokości 885,20 zł. W dniu 26 września 2011 r. skarżący uiścił wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 3.092 zł. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Biorąc pod uwagę ustalone okoliczności faktyczne, uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Należy podkreślić, że rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest trzecim wnioskiem skarżącego w niniejszej sprawie, w tym drugim złożonym na etapie postępowania kasacyjnego. Oceniając poprzednie wnioski, WSA w Gdańsku dwukrotnie odmówił skarżącemu prawa pomocy, oceniając, że posiadane przez jego małżonkę oszczędności pozwalają na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi kasacyjnej. Dokonaną przez Sąd I instancji ocenę podzielił Naczelny Sąd Administracyjny. Podnoszona w trzecim wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 29 sierpnia 2011 r. okoliczność uszczuplenia oszczędności małżonki skarżącego powyższej oceny nie zmienia. Po pierwsze wskazać należy, że wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej doręczono pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu 20 stycznia 2011 r. i od tego momentu wnioskodawca winien liczyć się z koniecznością poniesienia tej opłaty we wskazanej wysokości. Jak zaś ustalono w toku rozpoznawania poprzednich wniosków, małżonka skarżącego na dzień 13 marca 2011 r. dysponowała kwotą 59.903,36 zł, która pozwalała na uiszczenie należnej opłaty sądowej. W tym kontekście późniejsze wydatkowanie tej kwoty na inne cele nie może stanowić okoliczności uzasadniającej zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych. Niezależnie od powyższego podkreślić należy, iż wnioskodawca w dniu 26 września 2011 r. uiścił należny wpis, co w prostej drodze potwierdza, że dysponował kwotą 3.092 zł i mógł ją przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.