I SA/Gd 888/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.M. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 12 kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2017r. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w tej sprawie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, że wnioskiem z dnia 11 lipca 2017 r. złożonym na formularzu PPF, którego braki formalne zostały uzupełnione w dniu 14 sierpnia 2017 r. (data stempla pocztowego), skarżący M.M. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu od skargi w kwocie 100 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że uzyskuje okazjonalny dochód z prac dorywczych w wysokości 800 zł miesięcznie, ma na utrzymaniu małoletniego syna, nie posiada żadnego majątku, posiada natomiast zasądzone zobowiązania cywilnoprawne w wysokości 137.000 zł oraz z tytułu niespłaconego kredytu konsumpcyjnego w kwocie 3.500 zł i publicznoprawne w wysokości 12.219.365 zł. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego i zarządzeniem z dnia 21 sierpnia 2017 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), zwanej dalej p.p.s.a., wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 14 dni szeregu dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył tylko część wymaganej dokumentacji. Dokonując jej oceny referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania. Skarżący przedłożył zeznanie podatkowe PIT-37 z załącznikiem PIT/O za 2016 r., złożone wspólnie z małżonką M.M., w którym małżonkowie odliczyli od podatku ulgę na dziecko. Pomimo to skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił, dlaczego pominął małżonkę – a w konsekwencji także jej dochody i majątek – w złożonym przez siebie oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zwłaszcza jeżeli z uwagi na okazjonalność jego dochodów pozostaje na jej utrzymaniu. Z przedłożonych dokumentów wiadomo jedynie, iż roczny łączny dochód małżonków za ubiegły rok wyniósł 56.840,52 zł, z czego kwotę 46.408,02 zł stanowił dochód małżonki. Brak jest natomiast jakichkolwiek informacji o aktualnej wysokości dochodów małżonki i składnikach jej majątku, co jest szczególnie istotne w kontekście ciążącego na małżonkach obowiązku wzajemnej pomocy, obejmującego swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów na okoliczność wysokości dochodu z prac dorywczych osiągniętego przez niego od maja br. Uchylił się również od wyjaśnienia, kto i w jakiej części ponosi koszty związane z eksploatacją zamieszkiwanej przez niego nieruchomości, będącej własnością jego rodziców. W związku z powyższym referendarz sądowy uznał, że sam skarżący, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. To wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Skarżący tego nie uczynił, w związku z czym referendarz sądowy na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego orzeczenia, w którym zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. W samym sprzeciwie nie zawarto żadnych konkretnych argumentów podważających ustalenia referendarza sądowego i wysnute na ich podstawie wnioski, ograniczając się wyłącznie do ogólnikowego stwierdzenia, że cyt. "skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części". Skarżący nie odniósł się natomiast w żaden sposób do argumentów zawartych w zaskarżonym postanowieniu, z których wynika, że skarżący pominął istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojej małżonki, mimo że sam wskazał, że pomaga mu ona w utrzymaniu. W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Opisane stanowisko zawiera szereg orzeczeń sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Uwagę na to zwrócił także referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu. Mimo to skarżący uchylił się od podania informacji dotyczących majątku i dochodów małżonki. W złożonym sprzeciwie skarżący nie odniósł się też do opisanych w zaskarżonym postanowieniu wątpliwości co do jego dochodów jak i tego, kto ponosi koszty związane z eksploatacją zamieszkiwanej przez niego nieruchomości, będącej własnością jego rodziców. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości danych dotyczących jego sytuacji majątkowej. Należy zatem uznać, że referendarz sądowy zasadnie przyjął, iż strona skarżąca nie wykazała, aby uiszczenie kosztów postępowania – które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł - wykraczało poza jej możliwości płatnicze, a tym samym, aby odmowa zwolnienia od tego obowiązku ograniczała stronie prawo do sądu. Dlatego też nie znajdowało uzasadnienia zastosowanie odstępstwa od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.