I SA/Gd 94/16

Dnia 22 czerwca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2016 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "A" sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w P. od postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, z dnia 5 maja 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego 2011 r. do stycznia 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem złożonym na formularzu PPPr w dniu 16 lutego 2016 r. "A" sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w P. (dalej w skrócie zwana Spółką) zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Ze złożonego oświadczenia majątkowego, dołączonych do wniosku dokumentów oraz dokumentów przesłanych w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego wynika, że za rok 2015 Spółka nie sporządziła sprawozdania finansowego, natomiast według bilansu sporządzonego za rok 2014 Spółka posiada środki trwałe o wartości 22.415,07 zł i poniosła w tym roku stratę w wysokości 8.826,92 zł. Na dzień 24 marca 2014 r., kiedy to zamknięto rachunek bankowy Spółki w "B" S.A., posiadała środki w kwocie 209,24 zł. Dodatkowo z dokumentów wynika, że w roku 2014 stan zaległości w podatku dochodowym od osób prawnych wynosił łącznie 103.902,40 zł, natomiast egzekucja z konta w "C" S.A. prowadzona jest do kwoty 64.148,30 zł. Jak wynika z przedłożonego odpis bilansu otwarcia likwidacji na dzień 29 października 2013 r., wartość aktywów trwałych Spółki wynosiła 57.798,90 zł, w tym 42.945,41 zł to wartość środków trwałych, wartość aktywów obrotowych – 679.410,93 zł, z czego należności z tytułu dostaw i usług stanowiły kwotę 160.468,92 zł a środki pieniężne w kasie i na rachunkach – 159.387,51 zł, natomiast zobowiązania spółki wynosiły 152.568,35 zł. Z odpisu bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2013 r. wynika, że spółka posiada środki trwałe o wartości 30.583,93 zł, należności z tytułu dostaw i usług o wartości 161.740,37 zł i środki pieniężne – 145.889,50 zł oraz zobowiązania o wartości 131.107,50 zł. Z kolei z przedłożonego rachunku zysków i strat wynika, że w roku 2013 przychody netto spółki ze sprzedaży wyniosły 7.348.515,20 zł, przychody operacyjne – 289.780,91 zł a przychody finansowe – 8.681,90 zł, jednocześnie spółka wykazała stratę netto o wartości 454.979,31 zł. Z kolei w odpisie bilansu na dzień 31 grudnia 2014 r. wykazano aktywa trwałe o wartości 22.415,07 zł, należności z tytułu dostaw i usług o wartości 161.740,37 zł oraz kwotę 147.026,90 zł jako środki pieniężne w kasie i na rachunkach, natomiast stan zobowiązań spółki wynosił 130.022,16 zł. Dodatkowo z raportu kasowego, sporządzonego za okres od 14 stycznia 2014 r. do 16 marca 2016 r. wynika, że Spółka posiada środki pieniężne w kwocie 1.575,95 zł. Postanowieniem z dnia 5 maja 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazane zostało, że przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie postępowania sądowoadministracyjnego jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zdaniem referendarza Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienia kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich choćby podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. W ocenie referendarza taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Z przedłożonych dokumentów wynika bowiem, że likwidator sporządził sprawozdania finansowe za każdy pełny rok obrotowy trwania likwidacji, tj. za rok 2013 i 2014, jednakże nie podjął jakiekolwiek czynności, które prowadziłyby do zakończenia działalności spółki. Referendarz zauważył, że w bilansach za rok 2013 i 2014 należności likwidowanej Spółki z tytułu dostaw i usług pozostawały na zbliżonym poziomie i wynosiły odpowiednio 161.740,37 zł i 160.620,21 zł, przewyższając stan jej zobowiązań, który również zasadniczo się nie różnił i wynosił odpowiednio 131.107,50 zł i 130.022,16 zł. Likwidowana spółka posiadała także środki trwałe, wartości niematerialne i prawne oraz materiały, których wartość nie ulegała istotnym zmianom i wynosiła 45.657,15 zł i 35.920,65 zł oraz środki pieniężne w kwotach 145.889,50 zł i 147.026,90 zł (na dzień otwarcia likwidacji wartość wynosiła 58.018,63 zł, zaś stan środków pieniężnych wynosił 159.387,51 zł). Referendarz wskazał również, że Spółka posiada ogółem 244 składniki majątku, które nabyła w latach 2011-2013, a których wartość początkowa wynosiła 139.415,79 zł.. W tak ustalonym stanie referendarz stwierdził, że skoro likwidator nie przystąpił do właściwych działań związanych z zakończeniem spraw spółki, w tym do ściągnięcia wierzytelności i spieniężenia jej majątku a Spółka wciąż posiada składniki aktywów, które znacznie przewyższają jej zobowiązania, to nie można przyjąć, że wykazała ona zasadność wniesionego żądania. Od powyższego postanowienia skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw, zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 246 § 2 w zw. z art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) – dalej w skrócie zwanej p.p.s.a. Spółka podniosła, że z uwagi na prowadzone liczne postępowania egzekucyjne, Spółka nie posiada obecnie żadnych środków finansowych, koniecznych do uiszczenia wpisu. Zdaniem strony, referendarz błędnie ocenił sytuację finansową skarżącej, która wykazała, że nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi, w 2014 roku poniosła stratę, a wartość środków trwałych według bilansu za 2014 rok wynosiła 22.415,07 zł. Skoro w chwili obecnej wartość majątku Spółki jest równa kwocie wartości środków trwałych to należy uznać, że skarżąca nie dysponuje środkami przewyższającymi kwotę należnego wpisu. Strona wskazała równocześnie, że rzeczywista wartość środków trwałych, z uwagi na upływ czasu i stopień uch zużycia jest bardzo niska, a wręcz nie ma żadnej wartości. Skarżąca Spółka zauważyła również, że próba wyegzekwowania wierzytelności wykazywanych w bilansach za lata 2013-2014, byłaby niezwykle kosztowna, a przy tym większość z wierzytelności jest nieściągalna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że ustawą z dnia z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) dalej w skrócie zwana Ustawą zmieniającą, dokonano nowelizacji ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 2 Ustawy zmieniającej, przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Zmiany w p.p.s.a., które zostały dokonane Ustawą zmieniającą weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r. Mając na uwadze to, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie ze skargi Spółki zostało wszczęte po dniu wejścia w życie Ustawy zmieniającej, podstawą rozstrzygnięcia będą przepisy p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym po dokonanej nowelizacji. Przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Jak stanowi art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje w razie wykazania, iż nie posiada wystarczających środków na pokrycie całości kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga fakt, że w myśl powołanego wyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, referendarz sądowy (sąd) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej dostępu do sądu. Zgodzić należy się ze stanowiskiem zaprezentowanym w zaskarżonym postanowieniu, że badając aktualną sytuację Spółki nie sposób nie odwoływać się w sposób bezpośredni do okoliczności odnoszących się do funkcjonowania skarżącej w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dla możliwości przyznania osobie prawnej zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych istotne jest wykazanie nie tylko braku środków pieniężnych na koszty sądowe, ale także starań o ich uzyskanie. Dopiero bezskuteczne wykazanie takich działań powinno uruchomić starania o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie zwracano uwagę, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Dlatego dla oceny istnienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie (postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2009 r., I FZ 70/09, LEX nr 564254, postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2014 r. II FZ 120/14). W przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, postanowienie NSA z dnia 28 maja 2014 r., II FZ 612/14). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. Zgodzić należy się z argumentacją zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu, opartą na analizie przedłożonych przez Spółkę sprawozdań finansowych i bilansów, że brak odpowiednich działań podejmowanych przez likwidatora Spółki, nie może pozostawać obojętny da oceny okoliczności mających uzasadniać przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Jak wskazuje art. 282 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1030, dalej jako k.s.h.), likwidatorzy powinni zakończyć interesy bieżące spółki, ściągnąć wierzytelności, wypełnić zobowiązania i upłynnić majątek spółki (czynności likwidacyjne). Likwidator jest co do zasady zobowiązany do podejmowania działań zmierzających do zamknięcia interesów spółki i uzyskania spłaty zobowiązań przez dłużników likwidowanej spółki, włącznie z wszczęciem postępowań sądowych i egzekucji należnych kwot. Dopiero spłata wierzytelności albo bezskuteczność ich egzekucji (stwierdzona przez komornika postanowieniem) zwalniają likwidatora z podejmowania dalszych działań w celu uzyskania spłaty wierzytelności przysługujących spółce. Poza zamknięciem interesów spółki i ściągnięciem wierzytelności przysługujących spółce w zakresie obowiązków likwidatora pozostaje wypełnienie jej zobowiązań oraz upłynnienie majątku likwidowanej spółki, przez co należy rozumieć sprzedaż majątku przedsiębiorstwa spółki po cenach rynkowych jego składników. Nie sposób nie zauważyć, że w kolejnych latach, w bilansach likwidowanej Spółki, przysługujące Spółce wierzytelności z tytułu dostaw i usług pozostawały na zbliżonym poziomie i wynosiły odpowiednio 161.740,37 zł w 2013 roku i 160.620,21 zł w 2014 roku. Wskazuje to na bierność likwidatora w zakresie egzekwowania kwot, które mogłyby służyć zaspokojeniu należności publicznoprawnych czy też pokryciu ewentualnych kosztów prowadzonych postępowań sądowych. Zauważenia wymaga przy tym, że skarżąca Spółka nie przedstawiła dowodów mogących choćby uprawdopodobnić fakt nieściągalności tych wierzytelności, co mogłoby uzasadniać tezę o nieracjonalności podejmowania jakichkolwiek działań celem ich dochodzenia. Zatem zawarte w sprzeciwie stwierdzania o nieefektywności dochodzenia należnych Spółce kwot nie znajdują żadnego potwierdzenia. Jak prawidłowo zwrócono na to również uwagę w zaskarżonym postanowieniu, stan przedstawionych przez Spółkę bilansów nie wskazuje na to, aby w kolejnych latach podejmowane były działania zmierzające do zbycia majątku ruchomego Spółki. W konsekwencji można przyjąć, że brak odpowiednich działań podejmowanych przez likwidatora doprowadził do realnej utraty wartości posiadanego majątku rzeczowego, który na obecnym etapie rzeczywiście może nie przedstawiać większej wartości. Niemniej jednak należy zauważyć, że Spółka nadal dysponuje składnikami majątkowymi, których sprzedaż jest możliwa nawet, jeśli ich wartość nie jest znaczna. Usprawiedliwieniem dla braku działań w tym zakresie nie może być podnoszona przez stronę wątpliwość co do możliwości znalezienia potencjalnych nabywców majątku Spółki. Hipotetyczny brak możliwości zbycia majątku skarżącej nie może być przy tym przesłanką przyznania prawa pomocy. Podmiot gospodarczy, który nie podejmuje działań mających na celu zgromadzenie środków pieniężnych np. spieniężając posiadany majątek, nie może domagać się pomocy ze strony państwa poprzez zwolnienie go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Należy także zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie się wspólników do dopłat, których uchwalenie dopuszczalne jest także w okresie likwidacji spółki (art. 275 § 3 kodeksu spółek handlowych). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki nie tylko w formie udzielania pożyczek przez udziałowca. Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11). Odnosząc się do przedstawianej przez stronę argumentacji wskazać również należy, że potwierdzenia braku możliwości ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi okoliczność wykazywania straty z prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad osiągniętym przychodem, a to oznacza jedynie brak dochodu do opodatkowania (brak obowiązku zapłaty podatku dochodowego). Wykazanie straty nie jest natomiast równoznaczne z brakiem środków finansowych. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. art. 260 § 1 p.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.