I SA/Gd 942/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu V. L. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 czerwca 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 942/16 odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi V. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 7 marca 2017 r., którego braki formalne zostały uzupełnione w dniu 4 kwietnia 2017 r., skarżący zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) dalej: ustawy p.p.s.a., wezwał skarżącego w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma sądowego do uzupełnienia braków formalnych złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, pod rygorem ujemnych skutków procesowych poprzez przedstawienie szeregu dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów jego i jego rodziny. Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2017 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, uznając że skarżący pomimo wezwania oraz przedłużenia terminu do jego wykonania nie wykonał prawidłowo nałożonego na niego obowiązku, gdyż uchylił się od przedłożenia większości wymienionych w wezwaniu dokumentów, w tym również tych poświadczających wysokość i źródła dochodów jego rodziny, a zatem dowodów szczególnie istotnych (kluczowych) dla oceny jego możliwości finansowych. W sprzeciwie od powyższego rozstrzygnięcia skarżący zarzucił naruszenie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania prawa pomocy. Wyjaśnił, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w żadnej części. Zdaniem skarżącego referendarz sądowy dokonał błędnej oceny jego sytuacji majątkowej na dzień rozpoznania wniosku w odniesieniu do możliwości uiszczenia kosztów sądowych. Końcowo podkreślił, że odmowa uwzględnienia złożonego wniosku pozbawi go prawa do sądu, gdyż nie będzie w stanie zapłacić wpisu zarówno w przedmiotowej sprawie, jak i pozostałych, które zawisły przed WSA w Gdańsku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). Ze złożonego przez pana V. L. wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Małżonkowie mają na utrzymaniu siedmioro dzieci. Wnioskodawca nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Jego żona również nie posiada żadnego majątku. Rodzina utrzymuje się z zasiłków na dzieci, alimentów oraz świadczeń otrzymywanych z pomocy społecznej w łącznej wysokości 6.000 zł. Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca przedłożył szereg dokumentów obrazujących ponoszenie wydatków na zakup energii i węgla (kopie paragonów i faktur wystawionych na nazwisko żony w okresie od lutego do kwietnia 2017 r., na których sporządzona została adnotacja o przekazaniu jej przez wnioskodawcę środków pieniężnych na ich zapłacenie w całości lub w części), uiszczenie opłaty za wywóz nieczystości a także dotyczących toczących się względem wnioskodawcy postępowań windykacyjnych, poświadczających wysokość wymagalnych zobowiązań (odpisy wezwań do zapłaty, zawiadomienia o planowanym skierowaniu sprawy do sądu, informacji o zadłużeniu, powiadomienia o wpisaniu do rejestru dłużników. Wnioskodawca wyjaśnił także, że nie zna aktualnego właściciela budynku, w którym zamieszkuje oraz przedłożył wyciąg z prowadzonego dla niego rachunku bankowego za okres od 14 października do 13 listopada 2016 r. Jednocześnie wnioskodawca pozostawił bez odpowiedzi wezwanie w zakresie przedłożenia dokumentów na okoliczność: - wyjaśnienia, czyją nieruchomość zamieszkuje oraz, czy robi to odpłatnie czy nieodpłatnie; - zobrazowania sald i historii operacji zaksięgowanych w okresie ostatnich trzech miesięcy na posiadanych przez małżonków rachunkach bankowych (przedłożony wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawcy obrazuje saldo wcześniejsze, aktualne na dzień 13 listopada 2016 r.); - źródeł i wysokości dochodów małżonków za 2016 r. oraz złożonych za ten okres zeznań podatkowych; - posiadania przez małżonków statusu osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku; - wysokości pobieranych świadczeń rodzinnych oraz świadczeń wychowawczych; - wysokości i rodzaju otrzymywanych świadczeń z pomocy społecznej; - wysokości płaconych i otrzymywanych alimentów; - egzekucji prowadzonych z majątku małżonków. Kwestie te zostały także całkowicie pominięte w złożonym sprzeciwie. W świetle powyższego Sąd podziela stanowisko wyrażone w postanowieniu referendarza sądowego, że poprzez swoje zaniechanie skarżący uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, w szczególności jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W orzecznictwie przyjmuje się, że czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 318/10). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd nie ma bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przedłożone dowody i oświadczenia. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi (por. postanowienie NSA z 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FPP 1/13). Wskazać przy tym należy, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14 września 2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07). Z tych względów nie można przyjąć, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie – bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny – uiścić kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym należnego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Z tych względów Sąd działając na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu