I SAB/Gd 16/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus, Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi M.J. na przewlekłość postępowania Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za 2012 rok 1. stwierdza przewlekłość postępowania; 2. stwierdza, że przewlekłość postępowania nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz strony skarżącej kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia 23 września 2015 r. M. J., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na przewlekłość postępowania prowadzonego przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2012. Jak wynika z akt sprawy, wyrokiem z dnia 25 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 1520/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 4 września 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górski i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, uchylił zaskarżoną decyzję. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa złożył od powyższego wyroku skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 2 września 2014 r. sygn. akt II GSK 1459/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 1520/13. W dniu 20 stycznia 2015 r. do Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynął odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku ze stwierdzeniem jego prawomocności na dzień 2 września 2014 r. Decyzją z dnia 19 lutego 2015 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując, iż organ I instancji powinien przeprowadzić ponownie postępowanie w zakresie wskazanym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, z uwzględnieniem uwag zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Pismem z dnia 23 marca 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poinformował strony o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy do dnia 24 kwietnia 2015r., wskazując jako przyczynę złożony charakter sprawy. Pismem z dnia 10 kwietnia 2015 r. organ I instancji wystąpił do Wójta Gminy o przekazanie uwierzytelnionej kopii dokumentu, potwierdzającego skuteczne rozwiązanie umowy dzierżawy z M. J. Następnie pismem z dnia 17 kwietnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wystąpił do Biura Kontroli na Miejscu POR odnośnie weryfikacji protokołów z kontroli na miejscu. Dnia 17 kwietnia 2015 r. organ wezwał M.J. do złożenia wyjaśnień odnośnie gruntów położonych na działce ewidencyjnej nr [...], wskazując, że powierzchnia deklarowana przez wszystkich rolników jest większa od maksymalnego kwalifikowanego obszaru. Pismem z dnia 17 kwietnia 2015 r. Wójt Gminy, w odpowiedzi na pismo z dnia 10 kwietnia 2015 r., przekazał kopię pisma w sprawie rozwiązania dzierżawy. Pismem z dnia 24 kwietnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poinformował strony postępowania o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy do dnia 24 maja 2015r. z uwagi na złożony charakter sprawy. W dniu 27 kwietnia 2015 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w stawiła się M. J., oświadczając, iż w połowie maja dokonała koszenia działki nr [...], a skoszona masa została dwukrotnie przewrócona celem wysuszenia i zgrabiona na wałki. Siano zostało sprasowane i zwiezione pod adres B. [...], K. Siano zostało przeznaczone na pokarm dla jej bydła. Zabiegi na działce wykonywali: G. J., K.S., G. D. Strona dodała, że podczas wykonywania zabiegów nikogo innego nie było. Pismami z dnia 5 maja 2015 r. organ I instancji wezwał J. B. oraz M. J. do wzięcia udziału w charakterze strony w rozprawie w dniu 27 maja 2015 r. Pismami z dnia 5 maja 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wezwał G. J., A. W., K. S., G. D. do wzięcia udziału w charakterze świadka w rozprawie w dniu 27 maja 2015 r. Pismem z dnia 19 maja 2015 r. Kierownik Biura Kontroli na Miejscu poinformował, że na działce ewidencyjnej nr [...] w dniu 16 listopada 2012 r. stwierdzono "JPO TUZ" na całej powierzchni. Pismem z dnia 22 maja 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poinformował o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy do dnia 24 czerwca 2015r., wskazując jako przyczynę złożony charakter sprawy. W dniu 27 maja 2015 r. przeprowadzono rozprawę administracyjną z udziałem wszystkich wezwanych osób. W dniu 29 maja 2015 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło oświadczenie J.K., że był pracownikiem A. W., ale nie wykonywał zabiegów agrotechnicznych na działce rolnej nr [...] w Ż. W dniu 2 czerwca 2015 r. J. B. złożył wyjaśnienia odnośnie uzyskanej po rozprawie administracyjnej informacji od Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, że Agencja ciągle ma wątpliwości, kto był użytkownikiem działki nr [...] oraz wniósł o przesłuchanie bezstronnych i obiektywnych świadków, niezwiązanych bezpośrednio z powyższą sprawą, np. pracowników Urzędu Gminy oraz sołtysa wsi Ż. Pismem z dnia 8 czerwca 2015 r. Kierownik Biura Kontroli na Miejscu wyjaśnił, że na działce nr [...], oznaczonej jako A/Al, w dniu 16 listopada 2012 r. stwierdzono JPO TUZ, tj. łąkę trwałą nieprzesiewaną, niekoszoną, częściowo podmokłą. Na działce znajdowały się pojedyncze baloty w liczbie 6 sztuk, widoczne na zdjęciu. Wykonawca kontroli, "A" Sp. z o.o., zmieniając wynik na UPO dla działki B błędnie zinterpretował dokumentację fotograficzną z kontroli. Pismem z dnia 12 czerwca 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wezwał do stawienia się w charakterze świadka J. K. na dzień 7 lipca 2015 r. Tego samego dnia organ poinformował pisemnie strony o planowanym przesłuchaniu. Pismem z dnia 23 czerwca 2015 r. organ I instancji poinformował o przesunięciu terminu załatwienia sprawy do dnia 31 lipca 2015 r. z powodu złożonego charakteru sprawy. Dnia 6 lipca 2015 r. w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stawił się J. K., który złożył oświadczenie do protokołu, iż nie może stawić się w dniu 7 lipca 2015 r. z uwagi na długotrwały wyjazd za granicę, a także oświadczył, że nie wykonywał zabiegów agrotechnicznych na spornej działce na zlecenie Pana B. ani Pana W. Pracował dla firmy "B" na podstawie umowy ustnej ok. połowy czerwca 2012 r., a później na umowę o pracę. Oświadczył także, że nie jest spokrewniony ze stronami i potwierdził autentyczność oświadczenia z dnia 27 maja 2015 r. W dniu 7 lipca 2015 r. na przesłuchanie świadka stawił się J. B. i A. W. J. B. dostarczył zaświadczenie z Urzędu Gminy z dnia 2 lipca 2015 r., w którym Wójt Gminy wyjaśnił, że działka nr [...] w Ż. była przedmiotem dzierżawy do 18 stycznia 2012 r. W dniu 31 stycznia dokonano komisyjnego odbioru przedmiotu dzierżawy, bez obecności byłego dzierżawcy, z uwagi na jego niestawiennictwo. Działka stanowiła łąkę porośniętą typową dla łąk roślinnością. Nie stwierdzono na łące śladów upraw roślin motylkowych i wysokobiałkowych. W dniu 20 lipca 2015 r. zawarto umowę z nowym dzierżawcą. Wójt Gminy oświadczył także, że J. B., działając na własną odpowiedzialność, przystąpił do prac agrotechnicznych przed podpisaniem umowy dzierżawy, tj. na przełomie maja i czerwca 2012 r. W dnia 10 lipca 2015 r. J. B. złożył wniosek o ponowne przesłuchanie J. K. Jednocześnie zastrzegł możliwość złożenia dalszych wniosków dowodowych. W dniu 13 lipca 2015 r. w Biurze Powiatowym ARiMR stawiła się M. J., która zapoznała się z aktami sprawy. Uczyniła to również w dniu 21 lipca 2015 r. Pismem z dnia 24 lipca 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wezwał J. K. do stawienia się w dniu 21 sierpnia 2015 r. w charakterze świadka. Świadek na wezwanie organu nie stawił się. Tego samego dnia organ poinformował pisemnie strony o planowanym przesłuchaniu. Dnia 30 lipca 2015 r. (data stempla pocztowego) M.J. złożyła zażalenie na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, wnosząc o zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie 30 dni oraz rozważenie kwestii odpowiedzialności porządkowej i dyscyplinarnej odpowiedzialnego pracownika organu. Pismem z dnia 3 sierpnia 2015 r. organ I instancji poinformował strony o wyznaczeniu nowego terminu zakończenia postępowania do dnia 30 września 2015 r. z uwagi na złożony charakter sprawy. Postanowieniem z dnia 3 września 2015 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARIMR uznał zażalenie strony za nieuzasadnione. Oceniając przebieg postępowania przed organem I instancji stwierdził, że organ podejmował szereg czynności, mających na celu ustalenie stanu faktycznego w sprawie, która cechuje się bezspornie skomplikowanym charakterem. Podkreślił, że wielokrotne wyznaczanie nowego terminu załatwienia sprawy było uzasadnione tym, że Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa był zobligowany do dokonania nowych czynności, w tym także wynikających z wyroku WSA w Gdańsku oraz także związanych z złożonymi wnioskami dowodami. Dalej organ wskazał, że po wniesieniu zażalenia przez stronę organ zgromadził nowy materiał dowodowy i zostały złożone kolejne wnioski dowodowe, które organ ten będzie zobligowany rozpatrzyć. Zatem według organu II instancji, brak jest podstaw do stwierdzenia, że w niniejszej sprawie gromadzenie materiału dowodowego jest zakończone. W związku z tym Dyrektor Oddziału Regionalnego ARIMR stwierdził, że brak jest podstaw do stwierdzenia przewlekłości czy też bezczynności Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zdaniem organu II instancji, organ właściwie organizował prowadzenie postępowania i dążył do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy. W dniu 8 września 2015 r. organ I instancji uwzględnił wnioski dowodowe J. B. i dopuścił dowód z przesłuchania świadków: M. Ś., T. K., B. S., A. T. Świadkowie zostali wezwani do stawienia się przed organem I instancji w celu złożenia zeznań na dzień 1 października 2015 r., lecz w tym dniu nie stawili się. Pismem z dnia 30 września 2015 r. organ I instancji poinformował strony o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy do dnia 30 listopada 2015r., wskazując jako przyczynę złożony charakter sprawy. W dniu 23 października 2015 r. organ I instancji przesłuchał ww. świadków, z wyjątkiem M.Ś. z uwagi na cofnięcie wniosku o jego przesłuchanie. W skardze na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w przedmiocie wydania decyzji o przyznaniu pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2012, skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 35 § 1 w zw. z art. 35 § 3 w zw. z art. 12 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.,) dalej jako "k.p.a.", poprzez naruszenie zasady szybkości postępowania, które wyraża się w wielokrotnym przekroczeniu terminu przewidzianego na załatwienie sprawy administracyjnej. Mając powyższe na uwadze, strona skarżąca wniosła o zobowiązanie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do wydania decyzji w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi M. J. podniosła, że w sprawie wystąpiła przewlekłość postępowania w ujęciu dynamicznym, z uwagi na podejmowanie przez organ czynności procesowych zbędnych, które nie przybliżają postępowania do jego zakończenia poprzez wydanie decyzji w sprawie. Zdaniem skarżącej, organ I instancji powtarzał czynności dowodowe, które już zostały uprzednio przeprowadzone i nie przyczyniły się do rozstrzygnięcia sprawy (weryfikacja protokołów kontroli), a także mnożył nowe czynności, które należy ocenić jako zbędne i niecelowe, tj. wezwanie J. K., wezwanie M. Ś., T. K., B. S., A. T. Ponadto, według skarżącej, statyczny aspekt przewlekłości postępowania w niniejszej sprawie związany jest z podejmowaniem czynności w znacznych odstępach czasu i nieprzeprowadzeniem próby skoncentrowania materiału dowodowego. Organ I instancji otrzymał bowiem akta sprawy dnia 19 lutego 2015 r. i nie podjął nawet próby zakończenia sprawy w ustawowym terminie, gdyż rozprawę administracyjną wyznaczył dopiero na dzień 27 maja 2015 r., mimo że do czasu rozprawy administracyjnej nie były podejmowane żadne czynności dowodowe uzasadniające taką zwłokę. Wyznaczenie terminu rozprawy administracyjnej z tak znacznym wyprzedzeniem dawało organowi I instancji możliwość do wezwania stron postępowania do zgłoszenia wszystkich świadków, których przesłuchania strony się domagały. Zaniechanie tej czynności doprowadziło do sytuacji, w której we wrześniu 2015 r. wciąż są zgłaszani przez jedną ze stron świadkowie, którzy zostaną przesłuchani po upływie kolejnego terminu, który został wyznaczony do rozstrzygnięcia sprawy, mimo że przez 3 lata prowadzenia postępowania nie zostali nigdy wskazani jako osoby mogące mieć wiedzę potrzebną do rozstrzygnięcia sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 13 listopada 2015 r. skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i umorzenie postępowania z uwagi na fakt, że organ I instancji w dniu 30 października 2015 r. wydał decyzję w sprawie. Ponadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania na jej rzecz. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; Rozpatrując skargę wniesioną w trybie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola sądowa jest zatem dopuszczalna po ustaleniu, że skarga została wniesiona w sprawie, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., strona skarżąca wyczerpała środki przewidziane w art. 37 k.p.a. oraz czy bezczynność (przewlekłość) w wydaniu decyzji (postanowienia) przekracza terminy określone w art. 35 k.p.a. Sprawy wymienione w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. są to sprawy, w których powinna być wydana decyzja administracyjna, albo postanowienie, na które służy zażalenie lub kończące postępowanie, a także rozstrzygające sprawę co do istoty, czy też postanowienie mające zapaść w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu oraz w których mają być wydane nie wymienione wyżej akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniami określonymi w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a ponadto pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach. W kontrolowanej sprawie skarżąca domagała się wydania decyzji przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2012. Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub ustalonym w myśl art. 36 k.p.a. stronie służy zażalenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia. W niniejszej sprawie skarżąca złożyła do Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zażalenie w trybie art. 37 § 1 k.p.a. na przewlekłe prowadzenie postępowania, które organ II instancji uznał za nieuzasadnione. Należy przy tym wyjaśnić, że w przypadku wnoszonej do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu czy przewlekle prowadzenie postępowania strona nie jest związana żadnymi terminami do jej wniesienia. W świetle powyższego, zdaniem Sądu, skarżąca spełniła wymóg, wynikający z art. 52 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Zatem skarga na przewlekłość organu została poprzedzona złożeniem przysługującego środka zaskarżenia i podlega merytorycznemu rozpoznaniu. W tym miejscu wymaga wyjaśnienia, że wykonanie żądanej czynności lub wydanie żądanego aktu przed rozpoznaniem przez sąd skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego, co miało miejsce w niniejszej sprawie, stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. nie powoduje, że w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2012r., sygn. akt I OSK 2443/12 i z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 2626/12 - oba dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przechodząc do merytorycznej oceny zasadności skargi, wskazać należy, że stosownie do art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie zaś sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego winno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). Jak stanowi art. 36 § 1 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Wyjaśnić należy, że instytucja skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego została wprowadzona do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. nowelą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18), obowiązującą od dnia 11 kwietnia 2011 r. Zgodnie z przyjętym unormowaniem przedmiotem skargi do sądu administracyjnego może być, obok bezczynności, także przewlekłe prowadzenie postępowania. Celem rozszerzenia kognicji sądów administracyjnych o badanie przewlekłości postępowania (niezależnie od bezczynności) było wymuszenie na organach administracji publicznej sprawnego, racjonalnego i skutecznego prowadzenia postępowania. Nadto, przedmiotowa regulacja miała zachęcić uczestników postępowań administracyjnych do większej aktywności w zakresie egzekwowania ich praw do bezzwłocznego rozpoznania sprawy administracyjnej (uzasadnienie projektu ustawy z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, projekt Sejmu VI RP, druk 2921, www.sejm.gov.pl). O przewlekłości postępowania przed organem administracji publicznej można mówić wówczas, gdy czas jego trwania przekracza rozsądne granice, z tym, że obok przewidzianych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego terminów zobowiązujących do wydania w sprawie rozstrzygnięć co do jej istoty (art. 35 § 1-3 k.p.a.) należy uwzględnić także stopień jej zawiłości oraz postawę stron tego postępowania. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt II GPP 5/10 (LEX 753418) z przewlekłością postępowania, która narusza prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, mamy do czynienia wówczas, gdy postępowanie trwało dłużej niż było to konieczne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, będących istotnymi dla rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto przyjmuje się, że "przewlekłość" postępowania obejmuje przypadki prowadzenia postępowania w sprawach indywidualnych takie jak: wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny, mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzeby wynikające z istoty sprawy (por. Maria Grzymisławska-Cybulska "Bezczynność i przewlekłość postępowania administracyjnego w świetle nowelizacji z dnia 3 grudnia 2010 r.", Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego nr 5 (44)/2012). Wymaga dodania, że w sprawach skarg na bezczynność i przewlekłość postępowania sąd orzeka biorąc za podstawę stan prawny i faktyczny sprawy istniejący bezpośrednio przed wydaniem orzeczenia. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że postępowanie w kontrolowanej sprawie ma znamiona przewlekłości. Przedmiotem wniesionej skargi jest postępowanie organu I instancji po uprawomocnieniu się wyroku z dnia 25 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 1520/13 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, co nastąpiło z dniem oddalenia skargi kasacyjnej wniesionej przez Dyrektora OR ARiMR od tego wyroku, tj. z dniem 2 września 2014 r. (wyrok NSA z tej daty, sygn. akt II GSK 1459/14). Powyższym wyrokiem WSA w Gdańsku prawomocnie uchylił decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 4 września 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górski i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ przeprowadzi postępowanie dowodowe, poprzez przeprowadzenie dowodu z przesłuchania M.J., J.B. i wnioskowanych świadków oraz podda ocenie dokumenty złożone do akt sprawy, uzupełniając materiał dowodowy w zakresie powzięcia przez M. J. informacji o wypowiedzeniu umowy dzierżawy, wykonywanej przez nią od 2009 roku. Wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie tern sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Jak wynika z akt sprawy, w dniu 20 stycznia 2015 r. do siedziby Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynął odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku ze stwierdzeniem jego prawomocności na dzień 2 września 2014 r. wraz z aktami sprawy. Decyzją z dnia 19 lutego 2015 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Należy zauważyć, że z akt sprawy nie wynika, kiedy akta te zostały w związku z powyższym rozstrzygnięciem przekazane organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, niemniej jednak wynika z nich, że w dniu 23 marca 2015 r. organ ten aktami niewątpliwie już dysponował, bowiem w tym dniu sporządził zawiadomienie o przedłużeniu terminu do rozpatrzenia sprawy do dnia 24 kwietnia 2015 r. z uwagi na złożony charakter sprawy. Podnieść należy, że po przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa podejmował szereg czynności w sprawie. Opisany w części historycznej uzasadnienia przebieg postępowania nie pozostawia wątpliwości, że organ przewlekle prowadził postępowanie. Zdaniem Sądu, organ nie dochował należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie. Sąd podkreśla przy tym, że jakkolwiek wytyczne wynikające z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku co do dalszego postępowania były realizowane przez organ I instancji, lecz bez dbałości o sprawność i szybkość postępowania, np. termin rozprawy administracyjnej wyznaczono dopiero na dzień 27 maja 2015 r. Powyższe skutkowało kilkukrotnym wyznaczaniem przez organ nowego terminu załatwienia sprawy. Jednocześnie nie sposób się zgodzić ze skarżącą, że podejmowane przez organ I instancji czynności nie wynikały z zaleceń WSA w Gdańsku. Z uwzględnieniem skargi na przewlekłość postępowania ustawodawca połączył powinność sądu do stwierdzenia, czy dostrzeżona przewlekłość miała cechy rażącego naruszenia prawa. Odwołując się do takich mierników poprawności prowadzenia postępowania administracyjnego jak terminowość i prawidłowość podejmowanych przez organ czynności procesowych w celu rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, z uwzględnieniem charakteru sprawy, stopnia faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenia dla strony, która wniosła skargę, rozstrzyganych w sprawie zagadnień oraz zachowania się stron, w szczególności zaś strony, która zarzuciła bezczynność lub przewlekłość postępowania (por. art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki – Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm., a także postanowienia: Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 listopada 2004 r., OPP 52/04, Wokanda 2005, Nr 7-8 i z dnia 26 lipca 2012 r., II OSK/11, ONSAiWSA 2013, Nr 1), zdaniem Sądu, nie można uznać, że w rozpoznawanej sprawie przewlekłość postępowania prowadzonego przez organ I instancji osiągnęła poziom rażącego naruszenia prawa. Zaznaczyć należy, że na czas trwania postępowania w niniejszej sprawie istotny wpływ miały kolejne nowe wnioski dowodowe oraz nowe dowody, które wymagały analizy w kontekście całego materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Ponadto nie można stwierdzić, że zwłoka w załatwieniu sprawy jest efektem działań (zaniechań) organu, które można zinterpretować jako celowe unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron, domagających się czynności organu. Uwzględniając skargę strony skarżącej w niniejszej sprawie, Sąd nie wyznaczył organowi dodatkowego terminu do wydania rozstrzygnięcia, bowiem jak przyznała skarżąca, rozstrzygnięcie takie zostało wydane przez organ w dniu 30 października 2015 r. i doręczone pełnomocnikowi strony w dniu 3 listopada 2015 r. W tym stanie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3, § 1a w zw. z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.