II SA/Gd 1025/23
WyrokWSA w Gdańsku2024-04-04
Skład orzekający: Jolanta Górska, Sławomir Kozik, Jakub Chojnacki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką, obejmujący codzienne czynności pielęgnacyjne i pomoc w codziennym funkcjonowaniu, uniemożliwia podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, uzasadniając tym samym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że zakres czynności opiekuńczych świadczonych przez skarżącą nad matką, obejmujący codzienne czynności pielęgnacyjne i pomoc w codziennym funkcjonowaniu, uniemożliwia podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W związku z tym, organ odwoławczy dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego i błędnie zinterpretował przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji.Stan faktyczny
Skarżąca K. B. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy Łęczyce odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad matką oraz na negatywną przesłankę z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium, mimo uznania niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b, utrzymało decyzję w mocy, uznając, że zakres opieki nie uzasadnia rezygnacji z zatrudnienia. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną ocenę stanu zdrowia matki i zakresu opieki.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku i zasądzono od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej K. B. kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia NSA Sławomir Kozik Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 września 2023 r., nr SKO Gd/3749/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej K. B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Pani K. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 3 września 2023 r., w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wójt Gminy Łęczyce decyzją z 26 kwietnia 2023 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką.
W uzasadnieniu decyzji Wójt stwierdził m.in., że w świetle zebranych przez organ informacji odnośnie pozostałych dzieci podopiecznej, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stwierdza się, że nie występują obiektywne przeszkody do podjęcia się takiej opieki nad niepełnosprawną matką, choćby poprzez wsparcie finansowe. Organ nie kwestionuje sprawowanej opieki przez skarżącą nad matką, jednakże nie stwierdza się, aby zachodził związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a podjęciem permanentnej opieki nad chorą w stopniu znacznym matką. Do czynności związanych z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym osobą nie można zaliczyć sprzątania mieszkania, prania, prasowania, gotowani, czy też zakupów, które i tak muszą być wykonane bez względu na to, czy w rodzinie jest osoba niepełnosprawna wymagająca opieki czy też nie ma takiej osoby. Ponadto występuje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., to jest niepełnosprawności datuje się od 5 czerwca 2013 r., tj. po ukończeniu 25. roku życia, a więc uzasadniona jest odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję z 13 września 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało na ugruntowane stanowisko sądów administracyjnych wskazujące na konieczność stosowania art. 17 ust.1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W tym zakresie organ I instancji błędnie zatem przyjął, iż istnieje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Organ drugiej instancji stwierdził również, że podopieczna zmarła w dniu 29 czerwca 2023 r. W tej sytuacji należało ustalić, czy wnioskodawczyni była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od miesiąca złożenia wniosku do dnia śmierci matki. Jak wynika z akt sprawy A. K. była wdową, posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z 22 lipca 2013 r., stwierdzające konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (symbol przyczyny niepełnosprawności 10-N 11-1). Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 czerwca 2013 r., orzeczenie wydano na stałe.
K. B. posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Z wywiadu środowiskowego wynika, że K. B. oraz mąż A. B. zamieszkiwali z podopieczną w jednym domu jednorodzinnym, prowadzili odrębne gospodarstwa domowe.
A. K. chorowała na czerwienicę prawdziwą, białaczkę limfatyczną, nadciśnienie tętnicze, przewlekłą chorobę nerek, nietrzymanie moczu, cukrzycę typu 2, z powodu częstego bólu i opuchlizny nóg miała problemy z chodzeniem. Podopieczna samodzielnie spożywała posiłki przygotowane przez córkę, poza tym wszelkie czynności wykonywała przy pomocy córki K. B., która prowadziła matkę do toalety, wykonywała zabiegi higieny osobistej, wstawanie z łóżka, podawanie leków, posiłków, asysta przy porannej i wieczornej toalecie, ubieranie, obcinanie paznokci, asysta przy kąpieli, oklepywanie pleców, wykonywanie masażu nóg i rąk, balsamowanie ciał, pomiar cukru we krwi i ciśnienia. Matka była pampersowana, jednak była na tyle świadoma, że wołała córkę kiedy chciała skorzystać z toalety.
Podano szczegółowy zakres czynności:
- 7.30 - pobudka, pomoc przy porannej toalecie, zmiana pieluchomajtek, masaż rąk, nóg i pleców, balsamowanie, ubieranie, spacer po mieszkaniu, przygotowanie i podanie śniadania.
- 9.00 -11.00 - prace gospodarcze (palenie w piecu, zakupy, sprzątanie, w zależności od potrzeb załatwianie wizyt lekarskich, załatwianie niezbędnych leków na receptę,
- 12.00 - podanie obiadu, w zależności od pogody spacer (na wózku inwalidzkim), prowadzenie rozmów, czytanie, oglądanie tv, masaż nóg i rąk, deser, drzemka matki,
- 17.00-19.00 - dalsze prace gospodarcze (pranie, prasowanie, prace ogrodowe), prowadzenie matki do toalety, podanie kolacji,
- po 19.00 - mierzenie ciśnienia i poziomu cukru, podanie leków oraz zastrzyku zakrzepowego,
- ok. 21.00 - przebieranie w bieliznę nocną, zakładanie pieluchomajtek, układanie do snu.
Raz w miesiącu wnioskodawczyni dowoziła matkę do lekarza specjalisty onkologa, hematologa, wizyty domowe w zależności od potrzeb. Wnioskodawczyni oświadczyła, że stan zdrowotny matki pogorszył się od listopada 2022 r.
W aktach sprawy znajduje się dokumentacja medyczna A. K. potwierdzająca rozpoznane choroby.
Z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że A. K. była zaopatrzona w balkonik, wózek inwalidzki i przenośną toaletę. Z wywiadu wynika, że wnioskodawczym ma jeszcze trójkę rodzeństwa. Brat L. K. mieszka w R., pracuje i nie jest w stanie podjąć się opieki nad matką, brat M. K. mieszka w S. i choruje, brat T. K. ma chore dziecko na nowotwór, nie są w stanie zaopiekować się matką.
Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie nie istniała konieczność rezygnacji strony z aktywności zawodowej, by opiekować się niepełnosprawną matką. Materiał dowodowy nie potwierdza, że nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia podopiecznej, które wymuszałoby całkowitą rezygnację z zatrudnienia. Wprawdzie w listopadzie 2022 r., podopieczna przebywała na SOR z uwagi na zbyt duże stężenie potasu, zaś tydzień wcześniej była chora na zapalenie oskrzeli, jednak były to zdarzenia incydentalne, stan zdrowia uległ poprawie po zastosowanym leczeniu.
Jednocześnie opisany zakres czynności opiekuńczych, które wnioskodawczyni świadczyła w stosunku do matki nie świadczy zdaniem Kolegium, o istnieniu związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) przez wnioskodawczynię zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Podopieczna samodzielnie spożywała posiłki wcześniej przygotowane przez stronę, była zaopatrzona m.in. w balkonik, posiadała więc sprzęt ortopedyczny dla osób z problemami z chodzeniem, który umożliwia samodzielne poruszanie się osoby niepełnosprawnej, daje stabilizację przy poruszaniu się właśnie po to, aby osoba ta mogła poruszać się samodzielnie, bez pomocy drugiej osoby. Podopieczna mogła zatem sama poruszać się w mieszkaniu przy pomocy tego sprzętu ortopedycznego, w tym także mogła dotrzeć do toalety bez pomocy córki. Pomoc w porannej toalecie mogła być wykonana przed pracą, z kolei na czas nieobecności córki można było zabezpieczyć A. K. w tym zakresie poprzez pieluchomajtki. A.K. miała nietrzymanie moczu, więc musiała korzystać z tego rodzaju produktów do inkontynencji. Należy zauważyć, że przy zatrudnieniu w niepełnym wymiarze czasu pracy pieluchomajtki zabezpieczają osobę niepełnosprawną na kilka godzin (3, 4 godz.) podczas nieobecności drugiej osoby. Również do wykorzystania była toaleta przenośna. Kąpiel, obcinanie paznokci, pomoc w czynnościach higienicznych, ubieranie, oklepywanie pleców, wykonywanie masażu nóg i rąk, balsamowanie ciała, pomiar cukru we krwi i ciśnienia, wymiana pieluchomajtek, podawanie leków, są czynnościami, które nie wymuszają niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Czynności te składające się na zakres opieki nad matką w większości były wykonywane w pewnych odstępach czasu, nie zajmowały stale czasu stronie.
We wniesionej do Sądu skardze, skarżąca domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji, rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenia kosztów postępowania. Decyzji SKO zarzucono naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymagał rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.
Kolegium odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie.
Sąd zważył, co następuje:
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej "u.ś.r.", a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z przepisu tego wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podkreślić też trzeba, na co zwracały uwagę orzekające organy, że omawiane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza, aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W związku z tym, analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze - istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym w szczególności ocena zakresu czynności, które osoba ta jest w stanie wykonać samodzielnie a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza w żadnej mierze kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może jednak wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, dostępne w CBOSA).
W świetle treści zaskarżonej decyzji, ocenie należało poddać stanowisko organów co do braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a podjęciem się opieki nad niepełnosprawną matką. Organy akcentowały, że przyczyny niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie stanowi konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ stan zdrowia matki nie pogorszył się na tyle, aby konieczne było zaprzestanie przez skarżącą aktywności zawodowej. Organy wskazywały również, że zakres opieki świadczonej przez skarżącą nad nieżyjąca już matką nie wykraczał poza zwykłe czynności dnia codziennego i nie kolidował możliwością podjęcia zatrudnienia.
W ocenie Sądu, analiza całokształtu materiału dowodowego prowadzi jednakże do odmiennych od przyjętych przez organy wniosków co do niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia w celu realizacji niezbędnej potrzeby sprawowania opieki nad matką. Przede wszystkim nie można zgodzić się z oceną Kolegium, że zakres opieki sprawowanej nad matką nie powoduje niemożności podjęcia zatrudnienia w jakimkolwiek zakresie. W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka skarżącej nad matką, która ze względu na niekwestionowany przez Kolegium stan zdrowia jest ograniczona w samodzielnej egzystencji. Konfrontacja potwierdzonego w orzeczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności podopiecznej wymagającego stałej lub długotrwałej opieki innej osoby, w związku z czynnościami opiekuńczymi świadczonymi matce przez skarżącego, nie pozostawia wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Przy tym, organ nie przedstawił żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad matką z zajęciem zarobkowym.
Nie można nie zauważyć, co z resztą nie było kwestionowane przez SKO, że skarżąca opiekowała się matką codziennie od godz. 7.30 – 21.30.
Podopieczna chorowała na czerwienicę prawdziwą, białaczkę limfatyczną, nadciśnienie tętnicze, przewlekłą chorobę nerek, nietrzymanie moczu, cukrzycę typu 2, z powodu częstego bólu i opuchlizny nóg miała problemy z chodzeniem. Stan zdrowia podopiecznej został wykazany dokumentacją medyczną. Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że podopieczna na co dzień wymaga stałego wsparcia i pomocy innej osoby, w tym przypadku skarżącej. Niezrozumiałym w tym świetle jest twierdzenie Kolegium o możliwości pogodzenia czynności opiekuńczych z podjęciem zatrudnienia. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę. Sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wskazany przepis wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. W ocenie Sądu, zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego jest zgodny z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności oraz faktycznymi potrzebami matki. Z informacji pracownika socjalnego zamieszczonej w wywiadzie środowiskowym wynika, że matka skarżącej samodzielnie spożywała jedynie posiłki. Inne czynności wykonuje przy pomocy skarżącej, w tym m. in. prowadzenie do toalety czy pomoc w czynnościach higienicznych. Z faktu posiadania przez skarżącą balkonika czy wózka inwalidzkiego nie wynika wbrew twierdzeniom Kolegium, że podopieczna była w stanie poruszać się samodzielnie. Doświadczenie życiowe pokazuje, że samodzielne poruszanie się schorowanej (w tym na białaczkę) 90 letniej osoby jest raczej wyjątkiem niż regułą, nawet przy użyciu urządzeń wspomagających. Natomiast oczekiwanie od skarżącej, aby pozostawiała w pieluchach podopieczną na czas pobytu w pracy jest niedopuszczalne. Pieluchy służą zapewnieniu względnego komfortu osoby zmuszonej z powodu stanu zdrowia do korzystania z nich, ale nie zastępują konieczności dbania o bieżącą higienę intymną. Przetrzymywanie podopiecznej w pielusze przez kilka godzin z powodu wyjścia do pracy, przeczy istocie opieki nad osobą potrzebującą. Odnotować także należało, że pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy potwierdził, że zakres opieki sprawowanej nad podopieczną uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia. Kolegium nie wskazało żadnych dowodów wskazujących na stan odmienny.
Pomimo, że podopieczna wykazuje niewielkie przejawy samodzielności, wymaga pomocy przy większości czynności życia codziennego, skarżąca przez większość czasu czuwa nad matką, by nieść jej niezbędną i niezwłoczną pomoc w zwykłych czynnościach życia codziennego oraz w razie nagłej potrzeby, pozostając tym samym w stałej gotowości. Dostrzeganie w realiach niniejszej sprawy możliwości podjęcia przez skarżącą pracy choćby niepełnym wymiarze jest nieuzasadnione. W tej sytuacji związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a zakresem sprawowanej opieki i świadczonej pomocy przez skarżącą jest w tej konkretnej sprawie bezpośredni i ścisły. Sąd nie podziela przy tym wykluczenia przez Kolegium czynności dnia codziennego z zakresu czynności opiekuńczych niezbędnych dla zapewnienia godnego życia podopiecznemu. Wszystkie wskazane przez skarżącą czynności są konieczne, aby zapewnić osobie ograniczonej w możliwościach samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku, stanu zdrowia i orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych, prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z 10 czerwca 2021 r., III SA/Gd 319/21, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zdaniem Sądu, organ odwoławczy dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. wydając decyzję naruszającą w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organu polega na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a opieką sprawowaną przez skarżącą.
Jednocześnie wyjaśnić należało, że Kolegium słusznie uznało przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. ("Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.") winien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18. roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji, przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Słusznie zatem organ drugiej instancji uznał, że nie było podstaw do odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko i wyłącznie na podstawie braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej jako "P.p.s.a.", uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła skarżąca.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącego kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło