II SA/Gd 111/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania M. W. prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF M. W. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w niniejszej sprawie. W załączonym do wniosku oświadczeniu wskazała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada grunty rolne o pow. 7,51 ha i mieszkanie o pow. 31,7 m2. Przedstawiła wypis z rejestru gruntów o posiadanych nieruchomościach. Oświadczyła także, że nie prowadzi i nie prowadziła jakiejkolwiek działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 2010 do dnia obecnego. Oświadczyła, że nie uzyskała jakiegokolwiek dochodu w roku 2013 ze stosunku pracy, umów zlecenia bądź o dzieło. Przedstawiła zaświadczenia z urzędu skarbowego, że za rok 2012 nie złożyła zeznania podatkowego, że w rejestrze podatników nie prowadzących działalność gospodarczą nie figuruje. Przedstawiła kopie wniosku o przyznanie zasiłku celowego złożonego do MOPSu w U.. Przedstawiła zaświadczenie z Banku BZ WBK S.A. że posiada w tym banku konto oszczędnościowe, że w okresie od października 2013 do stycznia 2014 na rachunku tym nie były dokonywane żadne operacje, że bank nie wysłał na adres klienta wyciągów miesięcznych. Przedłożyła kopie korespondencji z MBankiem dotyczącą możliwości uzyskania zaświadczenia o posiadaniu w tym banku dwóch rachunków oraz że stan tych rachunków jest zerowy. Oświadczyła, że z uwagi na wysokie koszty uzyskania zaświadczenia z banku (opłata prowizyjna od 40 zł do 70 zł), których nie jest w stanie pokryć, nie może przedłożyć stosownego dokumentu z tego banku. Przedstawiła rachunek za energie elektryczną za okres sześciu miesięcy ( od 7 marca 2013 r. do 6 września 2013 r. ) na kwotę 635,09 zł; rachunek za wodę i ścieki (od 23 sierpnia do 26 listopada 2013 r.) na kwotę 283 zł, rachunek za gaz za miesiąc grudzień 2013 na kwotę 914,97 zł, za miesiąc luty 2014 na kwotę 1223 zł. Z kopii decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego za rok 2013 wynika, że jego roczna wysokość to 636 zł. Podatek od nieruchomości dotyczący części budynku mieszkalnego o pow. 66,18 m2 i 132 m2 gruntów wynosi w roku 2013 kwotę 91 zł. Przedstawiła wezwanie do zapłaty z 22 października 2013 r. na kwotę 985 zł i odsetki na kwotę 16,49 zł wystosowane przez Polskie Centrum Badan i Certyfikacji w Warszawie. Z zaświadczenia KRUS wynika, że skarżąca posiada zaległości w opłatach składek na ubezpieczenie społeczne. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz wystosował do wnioskodawczyni dodatkowe wezwanie w dniu 3 marca 2014 r. W odpowiedzi na dodatkowe wezwanie referendarza dotyczące przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych posiadanych w BZ WBK S.A., BRE Bank S.A. i mBank za okres od 1 grudnia 2013 r. do 28 lutego 2014 r., zaświadczenia z ARiMR o wysokości dopłat przysługujących za rok 2013 i datą kiedy nastąpiła ich wypłata i na jaki rachunek bankowy oraz zobowiązania do wskazania osób, które udzielają wnioskodawczyni pożyczek, określania miesięcznej wysokości pożyczek, sposobu ich wydatkowania oraz podania kwoty jaką wnioskodawczyni pożyczyła w roku 2014 M. W. wyjaśniła, że zaświadczenie z BZ WBK o stanie salda i braku operacji na koncie w okresie ostatnich trzech miesięcy zostało przedstawione. Natomiast nie stać skarżącej na uzyskanie tego typu zaświadczenia z mBanku z uwagi na jego wysoki koszt. Oświadczyła, że konta w BRE Banku nie posiada i nie posiadała. Przedstawiła pismo z ARiMR w S., z którego wynika, że wnioskodawczyni pismem z 15 maja 2013 r. wystąpiła o przyznanie płatności obszarowych za rok 2013 i że decyzja w przedmiocie tego wniosku zostanie wydana do dnia 30 kwietnia 2014 r. Udzielając odpowiedzi w kwestii zaciąganych pożyczek wskazała wnioskodawczyni, że nie może podać danych osobowych osób prywatnych udzielających jej pożyczek na bieżące utrzymanie, gdyż wiązałoby się to z całkowitą utratą ich zaufania. Pożyczki są zaciągane wyłącznie na pokrycie bieżących rachunków za media, a ich wielkość jest uzależniona od wysokości tych rachunków. Wskazała wnioskodawczyni, że sukcesywnie pożycza kwoty na zakup żywności średnio w wysokości 500 do 700 zł miesięcznie. Na dzień 27 marca 2014 r. wnioskodawczyni pożyczyła kwotę 3867 zł. W ocenie referendarza złożony przez M. W. wniosek nie zasługuje na pozytywne rozpoznanie. Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy rozpocząć od podkreślenia, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna. By stwierdzić jej istnienie, trzeba więc poznać sytuację wnioskodawcy. Niezbędne jest przy tym zaakcentowanie, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania. Domaganie się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia fachowego pełnomocnika na koszt Skarbu Państwa, a zatem prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega bowiem uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się zasadność zastosowania omawianej instytucji w przypadkach osób pozostających w wyjątkowo trudnym położeniu materialnym np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, zaś pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 717/11, LEX nr 1103043), osób bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i majątku (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11, LEX nr 1104128). Zarazem podkreśla się, że w pierwszej kolejności wnioskodawca powinien jednakże sam podjąć próbę zgromadzenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 826/11, LEX nr 1104143). Skarżąca twierdzi, że nie posiada żadnych źródeł dochodu, utrzymuje się wyłącznie z pożyczek zaciąganych od innych osób. Referendarz pytając od kogo skarżąca otrzymuje pożyczki nie domagał się wskazania tych osób z imienia i nazwiska, a jedynie wskazania czy są to osoby obce czy spokrewnione. Skarżąca nie podjęła próby zakreślenia grona tych osób. Analizując rachunki przedstawione przez wnioskodawczynię referendarz ustalił, że miesięczne koszty utrzymania wnioskodawczyni optują koło kwoty 1800 zł miesięcznie (wedle oświadczenia 500 zł żywność, ok. 100 zł energia elektryczna, 94 zł woda i ścieki, gaz około 1000 zł w sezonie grzewczym, podatek 60 zł, wywóz śmieci). Poza zaległościami w podatku rolnym i w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne wnioskodawczyni na bieżąco reguluje opłaty związane z mieszkaniem. Nie toczy się wobec skarżącej żadne postępowanie egzekucyjne. Wedle jej oświadczenia w ciągu trzech miesięcy pożyczyła kwotę 3867 zł. Z zestawienia kwoty rachunków i kwoty pożyczki wynika, że kwoty te nie korelują z sobą. Pozostaje więc nie wyjaśniona kwestia wysokości i źródła dochodów skarżącej. Podkreślić też wymaga, że wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Skarżąca powinna taki wydatek potraktować na równi z rachunkami za energię czy gaz. Nie znajduje uzasadnienia domaganie się zwolnienia od kosztów w sytuacji, gdy z zobrazowanej sytuacji wynika, że skarżąca nie cierpi niedostatku, a jedynie dowolnie wybiera hierarchię ważności opłat, które uiszcza. Powyższe wątpliwości potęguje fakt, że wnioskodawczyni – pomimo wyraźnego wezwania – nie nadesłała również wyciągów obrazujących historię i salda za okres ostatnich trzech miesięcy z posiadanych przez nią rachunków bankowych, prowadzonych przez wskazane wyżej banki. Podkreślić w tym miejscu należy, iż wnioskodawczyni nie była wzywana o przedłożenie zaświadczenia z banku na ww. okoliczność, co wiąże się z opłatami, a jedynie o przedłożenie wyciągów. Nie ulega wątpliwości, że MBank który prowadzi dla wnioskodawczyni oba rachunki – zarówno rachunek bieżący, jak i oszczędnościowy – zapewnia do nich dostęp drogą elektroniczną. Tym samym wnioskodawczyni, która, co należy w tym miejscu podkreślić, często komunikuje się z tut. Sądem właśnie drogą elektroniczną, mogła i powinna zalogować się na swoich kontach i uzyskać podgląd aktualnego salda i przeprowadzanych transakcji we wskazanym w wezwaniu okresie ostatnich trzech miesięcy, a następnie sporządzić stosowny wydruk elektroniczny, który zastąpiłby wyciąg sporządzony przez bank. Jednakże tego nie uczyniła, mimo że nie wiązałoby się to dla niej z żadnymi opłatami. Powyższe tym bardziej dziwi, że wcześniej przedkładane w innych sprawach przez wnioskodawczynię wyciągi z obydwu tych rachunków za okres od 1 stycznia do 31 marca 2013 r. były właśnie takimi wygenerowanymi elektronicznie dokumentami, do których dostęp uzyskano za pośrednictwem Internetu i wydrukowano w dniu 19 grudnia 2013 r. (w sprawie I SA/Gd 1598/13). Ponadto prowadzenie rachunków bankowych jest odpłatne, zatem na rachunku muszą być dokonywane co najmniej potrącenia na koszty prowadzenia rachunków osobistych czy bieżących. Nie jest zatem prawdą, aby żadne operacje nie były dokonywane na rachunkach. W efekcie zaniechania wnioskodawczyni referendarz sądowy nie może zweryfikować podanych przez nią informacji dotyczących braku środków pieniężnych i operacji księgowanych na ww. rachunkach należących do wnioskodawczyni. Nieprawdziwe jest także oświadczenie wnioskodawczyni, że nigdy nie posiadała konta w BRE Banku (na marginesie należy wskazać, że od listopada 2013 r. mBank jest wspólną nazwą dla dotychczasowych marek MultiBank i BRE Bank oraz oficjalną nazwą banku), gdyż w sprawie III SA/Gd 531/13 przedstawiła wyciągi z konta, które należy obecnie do mBanku. Dodatkowo zauważyć należy, iż skarżąca posiada również wykazany we wniosku majątek. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się natomiast, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (por. np. postanowienia NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., oraz z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wielkość posiadanego mieszkania budzi uzasadnione wątpliwości, gdyż skarżąca wskazuje, że jest to 37 m2 podczas, gdy z nakazu podatkowego wynika, że jest to powierzchnia 66 m2. Odniesienie powyższego do okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy nie pozwala na stwierdzenie, by skarżąca spełniała przesłanki przyznania prawa pomocy w omawianym zakresie. Zarazem wymaga podkreślenia, że decydujące znaczenie dla tej kwalifikacji ma właśnie postawa skarżącej, która swą sytuację przedstawiła w sposób uniemożliwiający wolną od wątpliwości ocenę jej możliwości płatniczych. Co więcej, uczyniła to pomimo świadomości mankamentów swej prezentacji, na które zwrócono jej uwagę w wezwaniu do uzupełnienia danych rozpatrywanego wniosku. W konsekwencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia odmawiając przyznania prawa pomocy.