II SA/Gd 1239/24
WyrokWSA w Gdańsku2025-03-12
Skład orzekający: Krzysztof Kaszubowski, Dariusz Kurkiewicz, Jakub Chojnacki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje za okres, w którym osoba niepełnosprawna przebywała w domu pod bezpośrednią opieką wnioskodawczyni, nawet jeśli później jej stan zdrowia lub okoliczności (np. rozpoczęcie nauki w szkole z internatem) spowodowały, że przesłanki do przyznania świadczenia ustały?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organy administracji naruszyły przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, nie wyjaśniając należycie stanu faktycznego sprawy. W szczególności pominęły fakt, że wnioskodawczyni sprawowała osobistą i bezpośrednią opiekę nad synem przez pewien okres, co stanowiło przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podkreślił, że nawet jeśli przesłanki do przyznania świadczenia ustały w późniejszym czasie, powinno ono zostać przyznane za okres, w którym były spełnione.Stan faktyczny
J. C. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem K. H. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a opieką, a także że wnioskodawczyni mogłaby podjąć zatrudnienie przy dobrej organizacji czasu i pomocy matki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wnioskodawczyni wniosła skargę do WSA, domagając się przyznania świadczenia za okres, w którym syn przebywał w domu pod jej bezpośrednią opieką.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant Specjalista Kinga Czernis po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 października 2024 r. nr SKO Gd/813/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.
J. C. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z dnia 31 marca 2023 r. J. C. zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad synem, K. H.
Z akt sprawy wynika, że K. H. (ur. 26 marca 2005 r.) jest osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 15 kwietnia 2021 r. wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Pruszczu Gdańskim. Symbol przyczyny niepełnosprawności to 12-C i 02-P. Niepełnosprawność istnieje od urodzenia, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 26 marca 2021 r. Niepełnosprawny wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług specjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki, a także zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze i środki techniczne ułatwiające funkcjonowanie. Zatrudnienie może podjąć w warunkach pracy chronionej, wymaga także kontynuacji nauki.
Wyrokiem z dnia 24 lutego 2023 r. wydanym w sprawie sygn. akt VI U 807/21 Sąd Rejonowy Gdańsk – Południe w Gdańsku Sekcja ds. Ubezpieczeń Społecznych zmienił powyższe orzeczenie ustalając, że K. H. wymaga również konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Na podstawie ustaleń dokonanych przez pracownika socjalnego w trakcie wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w dniach: 12 kwietnia 2023 r. oraz 13 grudnia 2023 r., a także na podstawie złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń ustalono, że strona prowadzi gospodarstwo domowe wraz z dwójką dzieci: K. i D. H. W mieszkaniu zamieszkuje także mama wnioskodawczyni, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe a także ponosi wszystkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania.
Dzieci wnioskodawczyni są bliźniętami, urodziły się w szóstym miesiącu ciąży. K. H. cierpi na zaburzenia rozwojowe. Choruje na depresję obsesyjno – kompulsywną i silne stany lękowe, które nie pozwalają mu na normalne funkcjonowanie w środowisku. Bywa bardzo nerwowy, nadpobudliwy, agresywny. Po ostatnim badaniu w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej stwierdzono, że cofa się w rozwoju. Jest pod opieką poradni okulistycznej neurologicznej, psychiatrycznej i endokrynologicznej. Nie jest samodzielny, nie wychodzi sam na dwór, do sklepu czy kościoła. Wymaga pilnowania, żeby sobie nic nie zrobił. Nie potrafi samodzielnie liczyć, nie zna wartości pieniądza, nie potrafi ubrać się do końca, nie zawiąże butów i wymaga pomocy przy najprostszych czynnościach. Wnioskodawczyni pomaga synowi we wszystkich czynnościach, takich jak przygotowanie posiłków, ubieranie się, przy pakowaniu się do szkoły, pilnuje by syn brał leki. Na co dzień niepełnosprawny uczęszcza do Szkoły Specjalnej [..] i uczy w zawodzie ogrodnik i tam też przebywa w bursie w ciągu tygodnia. Wnioskodawczyni zawozi go do szkoły w niedzielę wieczorem, a odbiera w piątek po południu, korzystając ze środków transportu publicznego. Zdarza się, że z uwagi na stany depresyjne syn nie jedzie w ogóle do szkoły. Czasami pozostaje w domu przez tydzień lub dwa. W tym czasie strona musi przebywać z synem w domu. Absencja w szkole uzależniona jest uzależniona jest od jego nastroju i kondycji psychicznej.
Ustalono ponadto, że córka strony legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Wymaga pomocy w myciu głowy oraz kąpieli, a także zawożenia i przywożenia ze szkoły. Samodzielnie się ubiera, porusza po domu, spożywa posiłki przygotowane przez mamę. Jest uczennicą [...] Szkoły Specjalnej [...], w zawodzie pracownik pomocniczy gastronomii. Wnioskodawczyni codziennie zawozi i odbiera codziennie córkę do i ze szkoły, korzystając z komunikacji miejskiej. W dowożeniu córki do szkoły pomaga jej matka – T.C. - i czasami znajomi. Córka także nie może zostać sama w domu; pod nieobecność wnioskodawczyni zostaje z babcią. Jest osobą zdolną do pracy w warunkach chronionych.
Ustalono, że w roku szkolnym 2022/2023 niepełnosprawny opuścił 251 godzin lekcyjnych, a w roku 2023/2024 - 139 godzin. Zajęcia lekcyjne odbywają się od poniedziałku do piątku w godzinach 7.30 -14.15. Córka wnioskodawczyni w roku szkolnym 2022/2023 opuściła 143 godziny lekcyjne, w tym 25 godziny nieusprawiedliwione, a w roku 2023/2024 – 69 godzin, w tym 19 godzin nieusprawiedliwionych. Zajęcia lekcyjne odbywają się od poniedziałku do piątku.
Ojciec dzieci nie interesuje się nimi. Wnioskodawczyni otrzymuje alimenty na dzieci z Funduszu Alimentacyjnego.
Ustalono, że wnioskodawczyni jest z zawodu pomocą krawiecką, ostatnie zatrudnienie miało miejsce przed narodzinami dzieci. Obecnie nie jest w stanie podjąć pracy ze względu na chorobę syna i jego niestałe zachowania. Opieka nad synem polega w głównej mierze na jeżdżeniu z nim do lekarzy, przygotowywaniu posiłków, pomocy przy kąpaniu, zawożeniu i odbieraniu z internatu, przygotowywaniu ubrań oraz przebywaniu z nim w domu, gdy nie uczęszcza do szkoły.
Wójt Gminy Pszczółki, decyzją z dnia 15 czerwca 2023 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 14 listopada 2023 r. uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę Wójt Gminy Pszczółki, decyzją z dnia 19 stycznia 2024 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikające art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej jako "u.ś.r.") albowiem nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy brakiem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Zdaniem organu, choć syn wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną, nie jest osobą leżącą, kontroluje potrzeby fizjologiczne i nie jest osobą zupełnie niesamodzielną. Choć nie uczęszcza do szkoły systematycznie, to jednak w szkole i bursie, gdzie mieszka, daje sobie radę bez pomocy matki.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 10 października 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium wskazało, że w jego ocenie wnioskodawczyni, korzystając z pomocy matki T. C. w opiece nad dziećmi i pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego, mogłaby faktycznie podjąć zatrudnienie np. na kilka godzin dziennie lub kilka godzin w tygodniu. Przez większą część roku szkolnego jej syn uczęszcza do szkoły, co oznacza, że przebywa poza domem. Do szkoły uczęszcza również córka. Kolegium wskazało, że wprawdzie strona nie ma kwalifikacji ułatwiających jej znalezienie pracy ale mogłaby podjąć się np. opieki nad osobą chorą na kilka godzin dziennie lub w tygodniu.
Organ odwoławczy podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane z racji obowiązku sprawowania opieki nad dziećmi niepełnosprawnymi. Jest ono przyznawane wtedy, osoba sprawująca opiekę nie jest w stanie godzić jej z pracą zarobkową i musi z niej zrezygnować lub z tego powodu nie może jej podjąć. W związku z tym brany jest pod uwagę zakres opieki sprawowanej nad osobą jej wymagającą.
Zdaniem Kolegium taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Wnioskodawczyni nie zrezygnowała z pracy. Nie podejmuje jej z uwagi na stan zdrowia syna. Syn niewątpliwie potrzebuje opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu, jednakże chodzi do szkoły i mieszka w bursie od popołudnia w niedzielę do popołudnia w piątek. W domu pozostaje zatem od popołudnia w piątek do południa w niedzielę. W tym czasie matka wspiera go w codziennym funkcjonowaniu. W dni, gdy syn się gorzej czuje i pozostaje w domu wnioskodawczyni, musi mu poświęcić więcej czasu. W czasie, gdy wychodzi z domu np. po recepty na 2 godziny syn pozostaje pod opieką babci, która zamieszkuje z rodziną wnioskodawczyni. Kolegium wskazało jednocześnie, że w aktach sprawy brak dokumentu, z którego wynikałoby, że T.C. wymaga pomocy i opieki z uwagi na swój stan zdrowia. W związku z powyższym, w ocenie Kolegium należy przyjąć, że kiedy niepełnosprawny nie przebywa w szkole/bursie strona mogłaby wyjść z domu na kilka godzin (np.2-3 godziny) i w tym czasie podjąć zatrudnienie adekwatne do jej możliwości (opieka, sprzątanie itp.).
Kolegium zwróciło także uwagę, że przebywając w szkole/bursie niepełnosprawny sobie radzi, choć z pewnością w niewielkim zakresie pomagają mu w funkcjonowaniu opiekunowie. Gdy skończy naukę będzie mógł pracować w zawodzie ogrodnika. Tym samym, zdaniem Kolegium w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 ustawy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J.C. wniosła o przyznanie jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym Sąd Rejonowy w Gdańsku orzekł o zmianie orzeczenia o niepełnosprawności. Wyjaśniła, że syn choruje na depresję i silne stany lękowe. Jest nieporadny życiowo. Wymaga pomocy w utrzymaniu higieny osobistej – myje mu głowę, kąpie go, pomaga mu w lekcjach. Podniosła, że syn nie umie dobrze czytać, pisać i liczyć. Nie zna się na pieniądzach, zegarku czy telefonie. Nie zna swojego adresu zamieszkania. Nie potrafi się także ubrać adekwatnie do pogody. Nie potrafi sobie samodzielnie przygotować posiłku, z domu wychodzi tylko z nią, nie jest w stanie sam pojechać do lekarza. Wskazała, że lekarze zdiagnozowali u syna, że nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji, nie jest dobrze rozwinięty, a wręcz cofa się w rozwoju. Zachowuje się, jakby miał mniej lat niż ma.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako: "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie przy jednoczesnym braku zaistnienia przesłanek negatywnych.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że K.H. jest osobą niepełnosprawną, wymagającą długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz wymaga konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji (po zmianie treści orzeczenia Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności przez Sąd Rejonowy Gdańsk – Południe).
Kwestią sporną w sprawie jest zagadnienie związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem). Według organu odwoławczego cyt.: "Odwołująca się przy dobrej organizacji czasu pracy oraz pomocy wspólnie z nią mieszkającej matki, mogłaby podjąć zatrudnienie.". W dalszej części uzasadnienia Kolegium nie wskazuje już na czym miałby polegać "dobra organizacja czasu pracy" oraz na jakiej podstawie wymaga by matka wnioskodawczyni brała udział w opiece nad niepełnosprawnym wnukiem. W ocenie Sądu nie jest rzeczą organów administracji wskazywanie którzy z członków rodziny i w jakim zakresie powinni się opiekować osobami niepełnosprawnymi.
Odnosząc się do przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ujętej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. zważyć trzeba, że przywołany przepis stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wymaga podkreślenia, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa jako przesłankę przyznania świadczenia nie tylko rezygnację z zatrudnienia, ale także niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje jako równorzędne. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W orzecznictwie wskazuje się, że dla oceny istnienia prawnie relewantnego związku pomiędzy (dalszym) "niepodejmowaniem zatrudnienia", a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym krewnym, istotne znaczenie ma nie to, z jakiego powodu zakończył się ostatni okres zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) opiekuna i od kiedy nie pozostaje on już w zatrudnieniu, lecz to, z jakiego powodu ów opiekun nadal nie podejmuje zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w czasie sprawowania opieki nad niepełnosprawnym podopiecznym i ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne – czy właśnie w związku ze sprawowaniem tej opieki, czy może z innej przyczyny. Ustawodawca nie określił bowiem, jaki czas może upłynąć (maksymalnie) od "popadnięcia" w stan "niepodejmowania zatrudnienia" do momentu rozpoczęcia opieki nad niepełnosprawnym rodzicem (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 października 2021 r., IV SA/Po 729/21). Dla uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma znaczenia, od kiedy utrzymuje się taki stan rzeczy, a zatem rezygnacja z zatrudnienia podyktowana opieką mogła nastąpić w znacznym okresie czasu przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Podkreślić należy, że art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. nie wymaga, by opiekun zrezygnował z pracy zarobkowej, lecz wystarczy, by jej nie podjął z uwagi na opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym osobą. Spełnienie tej przesłanki następuje także wówczas, jeżeli osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie podejmuje zatrudnienia w zawiązku z koniecznością sprawowania opieki, przy czym przywołany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej. Nawet okoliczność, że osoba ubiegająca się o świadczenie nie była w istocie aktywna zawodowo przed złożeniem wniosku, nie wyklucza zatem, co do zasady, przyznania świadczenia w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki (zob. wyrok NSA z 22 września 2022 r., I OSK 2156/21, wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2022 r., I OSK 1939/21 wyrok NSA z dnia z 28 sierpnia 2019 r. I OSK 940/19, wyrok WSA w Gdańsku z 21 lipca 2022 r., III SA/Gd 35/22).
W przedmiotowej sprawie istotne jest także to, że skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia jedynie za część okresu. Na rozprawie przed Sądem skarżąca doprecyzowała bowiem treść wniesionej skargi wskazując, że domaga się przyznania świadczenia za okres poprzedzający pobyt syna w bursie przy szkole specjalnej (protokół z rozprawy w dniu 12 marca 2025 r. – k. 49 akt sądowych). W tym bowiem czasie syn przybywał w domu pod jej opieką, a ona sprawowała nad nim ciągłą i bezpośrednią opiekę. Miało to miejsce w czasie wydania wyroku przez Sąd Rejonowy w Gdańsku.
Zdaniem Sądu orzekające w sprawie organy administracji pominęły okoliczność, że przez pewien czas skarżąca sprawowała osobistą, bezpośrednią opiekę nad synem K. Nie budzi też wątpliwości Sądu, że od momentu kiedy syn rozpoczął naukę w szkole i w związku z czym przez większość dni tygodnia zamieszkuje poza domem przesłanka przyznania świadczenia ustała. Niemniej jednak precyzyjnego ustalenia wymaga od kiedy K. H. przebywa poza domem (na podstawie akt sprawy wnioskować należy, że ma to związek z rozpoczęciem nauki), a tym samym do kiedy J. C. sprawowała nad nim osobistą i bezpośrednią opiekę. Ustalając stan faktyczny sprawy organy administracji naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej jako: "k.p.a.") i nie ustaliły w jakim okresie przesłanki przyznania świadczenia były spełnione. Niewątpliwie z art. 6 k.p.a. wynika zasada aktualności obligująca organy administracji do uwzględniania zmian w stanie faktycznym i prawnym jakie mają miejsce w toku postępowania. Nie oznacza to jednak, że jeżeli w pewnym okresie były spełnione przesłanki przyznania świadczenia, a następnie w momencie wydawania decyzji przez organ odwoławczy ustały stronie nie należy się świadczenie. Mając na uwadze szczególny charakter i cel świadczenia pielęgnacyjnego należy zwrócić szczególną uwagę na moment powstania (bądź utraty) prawa do tego świadczenia. W przeciwnym wypadku organy administracji mogłyby w nieuprawniony sposób przewlekać postępowania tylko po to by przed ich zakończeniem ustały przesłanki przyznania świadczenia. Gdyby natomiast miały orzekać wyłącznie na moment wydawania decyzji – miałyby pełne prawo do odmowy uwzględniania wniosku strony.
Z takim stanowiskiem Sąd orzekający w sprawie się nie zgadza i wskazuje, że jeżeli w pewnym okresie strona spełniała przesłanki przyznania świadczenia, a następnie przestała je spełniać, to organy administracji powinny przyznać je za okres, w którym przesłanki były spełnione.
Rekapitulując powyższe dokonana przez Kolegium ocena spełnienia przesłanek przyznania świadczenia została zrealizowana dowolnie, a więc z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W orzecznictwie podkreśla się, że uchybienie przez organy powołanym normom ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2020 r., II OSK 445/19).
Mając powyższe na uwadze Sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło