II SA/Gd 1336/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 maja 2025 r. sprawy ze skargi T. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 31 października 2024 r. nr 010070/680/277302/2023 (postępowanie 379323162) w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 marca 2024 r. nr 010070/680/277302/2023 (postępowanie 379323162) i umarza postępowanie administracyjne. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: W dniu 1 lutego 2023 r. T. L. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze 500+ na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. na dzieci: H. L. i J.L. Pismem z 16 lutego 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "organ pierwszej instancji") poinformował Stronę o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz syna H. L. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Pismem z 27 grudnia 2023 r. ZUS poinformował Stronę, że od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. kwota świadczenia wychowawczego na rzecz syna H. L. będzie wynosić 800 zł miesięcznie. Pismem z 15 lutego 2024 r. organ pierwszej instancji wezwał Wnioskodawczynię do odniesienia się do wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 12 stycznia 2023 r. sygn. akt II C 3306/22, którym rozwiązano związek małżeński Strony i M. L., zaś wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron: H. L. i J. L. pozostawiono obojgu rodzicom ustalając opiekę naprzemienną. W odpowiedzi Strona przesłała do ZUS kserokopię ww. wyroku oraz kserokopię porozumienia rozwodowego z 7 października 2022 r., w którym zapisano m.in.: "Strony zgodnie ustalają, że przysługujące świadczenie 500+ na każde z dzieci będzie przysługiwało T. L." (§ 3 pkt 2). Decyzją z 8 marca 2024 r. ZUS zmienił wysokość przyznanego Wnioskodawczyni w informacji z 16 lutego 2023 r. świadczenia wychowawczego na syna H. L. informując, że na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. świadczenie przysługuje w kwocie 250 zł miesięcznie, a na okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 400 zł miesięcznie. Organ pierwszej instancji wskazał, że na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 12 stycznia 2023 r. sygn. akt II C 3306/22 ustalił, iż dziecko jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców. ZUS podał następnie, że zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 421) - dalej: "u.p.p.w.d.", w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Końcowo organ pierwszej instancji wskazał, że wypłacone Stronie świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2023 r. do 29 lutego 2024 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, o którym mowa w art. 25 u.p.p.w.d., które Wnioskodawczyni jest zobowiązana wpłacić na rachunek bankowy ZUS. W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu Strona zarzuciła jej naruszenie następujących przepisów postępowania, które miało wpływ na wydanie decyzji: 1. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) - dalej: "k.p.a.", poprzez ich niezastosowanie, wyrażające się w: zaniechaniu przez organ pierwszej instancji podjęcia wszystkich działań koniecznych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz poczynienia ustalenia stanu faktycznego z pominięciem kwestii dotyczących przeznaczenia świadczenia na potrzeby wychowania syna Strony i w tym zakresie poczynienia dowolnych ustaleń w zakresie oceny materiału dowodowego; 2. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, wyrażające się w: zaniechaniu przez organ pierwszej instancji zapewnienia Stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz zaniechanie umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz materiałów. Zaskarżonej decyzji zarzucono również naruszenie następujących przepisów prawa materialnego: 1. art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji błędne uznanie, że świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2023 r. do 29 lutego 2024 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane; 2. art. 25 u.p.p.w.d. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2023 r. do 29 lutego 2024 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, ewentualnie o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji. Decyzją z 31 października 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję ZUS z 8 marca 2024 r. stwierdzając, że brak jest podstaw do jej uchylenia, ponieważ na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 12 stycznia 2023 r. sygn. akt II C 3306/22 ustalono, że dziecko jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że zgodnie z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Prezes ZUS wskazał, że w wyniku weryfikacji prawa do świadczenia w oparciu o dokumenty znajdujące się w aktach, w szczególności na podstawie wyroku rozwodowego ustalono, że dziecko znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców. W wyroku tym Sąd wprost określił zasady sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym konkretnie ustalił opiekę naprzemienną, a ZUS jako organ administracyjny zobowiązany jest do uwzględniania prawomocnych orzeczeń sądu przy rozpatrywaniu uprawnień do świadczenia wychowawczego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że na podstawie powołanych przepisów na dziecko pozostające pod opieką naprzemienną obojga rodziców rodzice otrzymają świadczenie wychowawcze w sumarycznej wysokości 500 zł (od 1 stycznia 2024 r. 800 zł), jeżeli oboje rodzice zgłoszą dwa oddzielne wnioski, tj. każdy z rodziców we własnym imieniu. W takim wypadku ZUS po rozpatrzeniu wniosków przyznaje każdemu z rodziców świadczenie w wysokości 250 zł (400 zł), co w sumie daje 500 zł (800 zł) na dziecko. Prezes ZUS wskazał, że w przedmiotowej sprawie drugi rodzic ww. dziecka zgłosił w dniu 28 grudnia 2023 r. wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2023/2024, wobec czego przyznano mu prawo do świadczenia od 1 grudnia 2023 r. Końcowo organ odwoławczy podkreślił, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedłożenia dokumentów, w szczególności prawomocnych orzeczeń sądu, które mogą mieć wpływ na prawo lub wysokość świadczenia wychowawczego. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 4 u.p.p.w.d. do wniosku należy dołączyć odpowiednio wyrok rozwodowy lub odpis orzeczenia sądu wskazującego na pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach - czego Strona nie uczyniła. W skardze na decyzję Prezesa ZUS z 31 października 2024 r. T. L. powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu i wniosła o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi zarzucono, że organ odwoławczy powielił uchybienia organu pierwszej instancji w zakresie niepodjęcia wszelkich działań koniecznych do wyjaśnienia stanu faktycznego, ustalenia stanu faktycznego z pominięciem okoliczności podnoszonych przez Skarżącą, jak również w wybiórczym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz dowolnej ocenie okoliczności sprawy, w szczególności nieuwzględnieniu jakichkolwiek okoliczności wskazywanych przez Stronę, a w konsekwencji dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Skarżąca zwróciła uwagę, że orzekające w sprawie organy oparły swoją decyzję wyłącznie o wyrok rozwodowy i fakt, że w orzeczeniu tym ustalono opiekę naprzemienną obojga rodziców, pomijając przeznaczenie pobieranego świadczenia wychowawczego, co stanowi kluczowe zdarzenie w niniejszej sprawie. Tymczasem świadczenie to przeznaczono na wszelkie opłaty związane z uczęszczaniem syna do przedszkola, co stanowi realizację celu świadczenia. W powyższym zakresie organy nie dokonały żadnych ustaleń, a jednocześnie z decyzji nie wynika, aby organy zakwestionowały fakt wydatkowania przez Stronę środków zgodnie z celami wskazanymi w u.p.p.w.d. Wyłączną przesłanką uprawniającą do nakazania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia był fakt, że Skarżącej nie należało się świadczenie w pełnej wysokości. W zakresie naruszenia art. 10 k.p.a. wskazano, że Strona o toczącym postępowaniu dowiedziała się dopiero w momencie doręczenia jej decyzji ZUS. Ponadto Skarżąca w żaden sposób nie miała możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu, np. poprzez złożenie wniosków dowodowych oraz wypowiedzenie się co do zebranego materiału przed wydaniem decyzji przez organy obu instancji. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS, wnosząc o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 31 października 2024 r., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych z 8 marca 2024 r. zmieniającą wysokość przyznanego T. L. świadczenia wychowawczego na rzecz syna H. L. (na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. z kwoty 500 zł do kwoty 250 zł miesięcznie, a na okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. z kwoty 800 zł do kwoty 400 zł miesięcznie) oraz zobowiązującą Skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za ten okres. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 1576), która określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia (art. 1 ust. 1). Celem tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1), przysługuje ono matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (art. 4 ust. 2 pkt 1). W myśl art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. W sprawie nie jest sporne, że Skarżąca na mocy wyroku rozwodowego sprawuje opiekę naprzemienną nad synem H. L. Nie budzi również wątpliwości fakt, że opieka nad synem jest sprawowana przez oboje rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach, jak to przewiduje art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Ze znajdującego się w aktach sprawy wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 12 stycznia 2023 r. w sprawie II C 3306/22, rozwiązującego przez rozwód małżeństwo T. L. i M. L., wynika, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi J. L. i H. L. pozostawiono obojgu rodzicom ustalając opiekę naprzemienną stron nad małoletnimi dziećmi w wymiarze pięć dni na pięć dni począwszy od pierwszej soboty po uprawomocnieniu się wyroku od godziny 15.00, kiedy to będą przebywać przez kolejnych pięć dni do środy do godziny 8.00 u matki, a następnie naprzemiennie od środy do soboty do godziny 15.00 u ojca, a potem naprzemiennie (pkt II wyroku), zaś kosztami utrzymania i wychowania małoletnich dzieci stron obciążono oboje rodziców w ten sposób, że każde z nich będzie ponosiło koszty utrzymania małoletnich dzieci stron w okresach, kiedy dzieci będą przebywały pod opieką każdego z nich (pkt III wyroku). Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie było natomiast to, czy w realiach ocenianego przypadku dopuszczalne było uznanie, że Skarżąca nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., przyznane jej na syna H. L. Jak wynika bowiem z uzasadnień decyzji obu instancji, organy przyjęły, że Skarżąca nie miała prawa do świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości z uwagi na orzeczoną przez sąd rodzinny opiekę naprzemienną. Zdaniem Sądu stanowisko organów nie może zyskać akceptacji. Zgodnie z art. 25 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze: przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od ZUS; wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (ust. 2 pkt 2, 5 i 6). Z przytoczonego wyżej art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. wynika podstawowy cel tej ustawy. Celem tym jest zapewnienie przez Państwo pomocy w wychowywaniu dziecka, w postaci faktycznego dostarczenia środków pieniężnych dla częściowego pokrycia wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym z opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Dokonując więc wykładni przepisów regulujących kwestię zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego należy mieć na uwadze przedstawioną wyżej aksjologię przepisów omawianej ustawy. W związku z tym podkreślić trzeba, że skoro celem przedmiotowego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, to przy ocenie tej sprawy brak jest podstaw, aby nie uwzględniać tej istotnej w sprawie okoliczności, jaką jest przeznaczenie (sposób wydatkowania) środków pochodzących z otrzymanego od Państwa świadczenia. Chociaż bowiem świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, czy opiekunowi, to w istocie świadczenie to ma służyć dziecku. W konsekwencji więc okoliczność, na co faktycznie zostało przeznaczone wypłacone świadczenie, ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne (zob. wyroki: WSA w Krakowie z 17 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 604/21, WSA w Gliwicach z 7 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 47/21, WSA w Łodzi z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 668/20, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy nie wynika, aby organy kwestionowały, że Skarżąca wydatkuje środki pochodzące z otrzymanego świadczenia w sposób niezgodny z celami wskazanymi w u.p.p.w.d. Organy uznały natomiast, że wyłączną przesłanką uprawniającą do nakazania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest fakt, że Stronie nie należało się świadczenie w pełnej wysokości. Stanowisko to należy ocenić jako nieprawidłowe. Jeżeli Skarżąca wydatkowała środki na potrzeby małoletniego syna, co nie było kwestionowane w sprawie, to w ocenie Sądu nie może to powodować, że w części środki te były "nienależnie pobranymi świadczeniami". W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że skoro racjonalny ustawodawca posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia", które odnosi się do cechy czynności ("pobrania"), a nie cechy świadczenia ("nienależnego"), to należy rozróżnić pojęcie "nienależnego świadczenia" od "świadczenia nienależnie pobranego". Przyjmuje się więc, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przepis art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. posługuje się właśnie pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego". Oznacza to, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. O świadczeniu nienależnie pobranym można więc mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera - że świadczenie jej nie przysługuje. Nawet zatem ustalenie przez organ administracji publicznej, że wypłacone świadczenie, w świetle dowodów ujawnionych po jego przyznaniu, okazało się świadczeniem nienależnym, nie przesądza jeszcze o tym, że było ono "świadczeniem nienależnie pobranym" i można orzec obowiązek jego zwrotu wraz z odsetkami na podstawie art. 25 omawianej ustawy (zob. np. wyrok WSA w Olsztynie z 11 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 826/21). W rozpoznawanej sprawie pobierane przez Skarżącą świadczenie wychowawcze było przeznaczane w całości na zaspokajanie potrzeb małoletniego syna H., co nie zostało zakwestionowane przez organy. Fakt, że pobierane świadczenie w całości wspierało dziecko w jego wychowaniu, zaspokajaniu jego potrzeb, że robiono to ze świadomością, iż taki jest cel świadczenia, w ocenie Sądu miało kluczowe znaczenie zarówno dla poprawnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i następnie rozstrzygnięcia w przedmiocie tego, czy świadczenie to można oceniać w kategoriach "nienależnie pobranego". Podsumowując dotychczasowe rozważania należy stwierdzić, że okoliczność, na co zostało przeznaczone wypłacone świadczenie wychowawcze, ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to mogło być nienależnie pobrane. W kontrolowanej sprawie orzekające organy nie badały, czy pobrane przez Skarżącą środki zostały spożytkowane stosownie do celu wskazanego w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., gdyż swoje rozstrzygnięcia oparły na wadliwej wykładni art. 5 ust. 2a tej ustawy. Jeżeli bowiem wypłacone Skarżącej świadczenia wychowawcze zostały spożytkowane na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb małoletniego syna Strony, to oznaczałoby to, że powyższe świadczenie nie zostało nienależnie pobrane. Dopiero ustalenie, że środki uzyskane z tytułu świadczenia wychowawczego nie zostały przeznaczone na pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka mogłoby powodować uznanie ich za świadczenia nienależenie pobrane. W ocenie Sądu rozważenia wymagała również inna kwestia mająca zasadnicze znaczenie dla sprawy, a sprowadzająca się do pytania, czy fakt wydania przez sąd rodzinny orzeczenia o opiece naprzemiennej rodziców uniemożliwia jednemu z rodziców pobieranie takiego świadczenia w pełnej wysokości i czy konieczne jest zawarcie przez nich specjalnego porozumienia dotyczącego tej kwestii. W wyroku z 17 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 659/20 WSA w Gliwicach wskazał m.in., że jeżeli rodzice zawarli porozumienie co do sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej i pieczy nad dzieckiem, które stało się integralną częścią wyroku sądu powszechnego, organy administracji publicznej nie są uprawnione do negowania ustaleń w tym zakresie. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela co do zasady pogląd wyrażony w tym wyroku, pomimo że zapadł on na tle innego stanu faktycznego. Zdaniem Sądu art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. jest przepisem prawa materialnego, który daje tylko możliwość ustalenia przez organ rodzicom sprawującym opieką naprzemienną prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości połowy kwoty dla każdego z nich przysługującej za dany miesiąc, pod warunkiem, że oboje wystąpią o przyznanie takiego świadczenia. Jeżeli jednak rodzice uzgodnią w jakiejkolwiek formie, że tylko jedno z nich będzie otrzymywać pełne świadczenie, a drugie nie wystąpi o przyznanie świadczenia, to taki stan nie narusza powołanej wyżej regulacji. Celem świadczenia wychowawczego określonym w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. - co Sąd akcentował już wyżej - jest przecież dobro dziecka i wsparcie finansowe Państwa w jego wychowywaniu i zaspokajaniu jego potrzeb życiowych. Kwota pomocy finansowej powinna być w całości przekazywana przez rodziców lub rodzica na zaspokajanie potrzeb dziecka. W badanej sprawie opieka wykonywana jest naprzemiennie przez oboje rodziców. Ojciec dziecka podpisał w dniu 7 października 2022 r. porozumienie rozwodowe, w którym strony zgodnie ustaliły, że przysługujące świadczenie 500+ na każde z dzieci będzie przysługiwało T. L. (§ 3 pkt 2). Natomiast w dniu 28 grudnia 2023 r. M. L. złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2023/2024. Pismem z 8 marca 2024 r. ZUS poinformował M. L. o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz syna H. Świadczenie to zostało przyznane w wysokości 250 zł miesięcznie na okres od 1 grudnia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. i 400 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. Zgodnie z art. 21 ust. 1 i 3 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze wypłaca się w okresach miesięcznych, zaś wnioski w sprawie ustalenia prawa do tego świadczenia na kolejny okres są przyjmowane od dnia 1 lutego danego roku. Z poszczególnych regulacji zawartych w art. 21 ust. 4, 5, 5a, 5b i 5c u.p.p.w.d. wynika, że w przypadku gdy osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze na kolejny okres złoży wniosek wraz z wymaganymi dokumentami: – do dnia 30 kwietnia danego roku, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz wypłata przysługującego świadczenia następuje do dnia 30 czerwca tego roku; – od dnia 1 maja do dnia 31 maja danego roku, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz wypłata przysługującego świadczenia wychowawczego następuje do dnia 31 lipca tego roku; – od dnia 1 czerwca do dnia 30 czerwca danego roku, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz wypłata przysługującego świadczenia wychowawczego następuje do dnia 31 sierpnia tego roku; – od dnia 1 lipca do dnia 31 lipca danego roku, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz wypłata przysługującego świadczenia wychowawczego następuje do dnia 30 września tego roku; – od dnia 1 sierpnia danego roku do dnia 31 sierpnia danego roku, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz wypłata przysługującego świadczenia wychowawczego następuje do dnia 31 października tego roku. Mając na uwadze przytoczone wyżej regulacje należy zauważyć, że pomimo złożenia przez M. L. wniosku o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. na syna H. L. ZUS przyznał to świadczenia jedynie na okres od 1 grudnia 2023 r. do 31 maja 2024 r. Natomiast za okres od 1 czerwca 2023 r. do 30 listopada 2023 r. świadczenie to nie zostało mu przyznane. Podsumowując należy wskazać, że pobieranie przez Skarżącą świadczenia wychowawczego na syna H.L. w pełnej wysokości w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. realizowało cel u.p.p.w.d., zabezpieczało potrzeby dziecka i nie było świadczeniem nienależnie pobranym. Z uwagi na to Sąd uznał, że orzekające w kontrolowanej sprawie organy naruszyły przepisy prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 2a i art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. w sposób, który miał wpływ na jej wynik. W sprawie doszło również do naruszenia przepisów postępowania poprzez brak zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i nieuwzględnienie istotnych okoliczności faktycznych mających wpływ na wynik sprawy. Zarzut ten jest o tyle zasadny, że w aktach niniejszej sprawy organ nie zebrał w istocie żadnych dokumentów, opierając swoje ustalenia tylko na informacjach uzyskanych z urzędu w innych postępowaniach dotyczących świadczeń na rzecz dzieci Skarżącej. Tymczasem, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy niezbędnego do jej wyjaśnienia. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno być zakończone po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla danej sprawy, których zakres określają przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. Z kolei w uzasadnieniu decyzji organ powinien m.in. wskazać dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). W myśl natomiast art. 75 § 1 k.p.a. w postępowaniu administracyjnym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Przepis ten nie zawiera zamkniętego katalogu środków dowodowych dopuszczonych w postępowaniu dowodowym, zaś użycie sformułowania "w szczególności" pozwala przyjąć, że wyliczenie to jest jedynie przykładowe. Oznacza to, że ustawodawca nie ograniczył liczby środków dowodowych, za pomocą których organ może dokonać pełnych i zarazem prawidłowych ustaleń faktycznych sprawy. Organ ma zatem obowiązek poszukiwania dowodów i powinien to robić w ramach konkretnego postępowania administracyjnego, a czynności te powinny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy w postaci oryginałów dokumentów lub odpowiednio poświadczonych kopii. Jeżeli więc organ chciał w niniejszym postępowaniu posłużyć się dowodami złożonymi do innego postępowania, powinien do akt załączyć te dokumenty (ich kopie). Tymczasem w nadesłanych aktach administracyjnych sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów, które zostały powołane w wydanych decyzjach. Co więcej, z jednej strony organ prowadzi postępowanie w oparciu o dokumentację zebraną w innym postępowaniu (wyrok rozwodowy, porozumienie rozwodowe), a więc sam w sprawie nie gromadzi materiału dowodowego, co stanowi jego ustawowy obowiązek, zarzucając jednocześnie Skarżącej, że do akt niniejszej sprawy nie złożyła dodatkowych wyjaśnień. Skoro jednak sam organ opierał się na dokumentach z innej sprawy, to powinien również uwzględnić przedkładane przez Stronę w tym innym postępowaniu wyjaśnienia. Za niedopuszczalne należy bowiem uznać wywodzenie negatywnych dla strony skutków w oparciu o materiały źródłowe pozyskane z innego postępowania. Działanie organu w tym zakresie było nie tylko niedopuszczalne (brak zebrania materiału dowodowego do danej sprawy), ale również niekonsekwentne i wybiórcze. Natomiast w załączniku do pisma ogólnego z 15 lutego 2024 r. Skarżąca powołała się na porozumienie rozwodowe z 7 października 2022 r. i dokumentem tym organ niewątpliwie dysponował, zaś w świetle dokonanej przez Sąd wykładni art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. dokument ten należało uznać za wystarczający dla ustalenia kwestii uprawnienia Strony do świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości. Rozpoznając niniejszej sprawę organy skupiły się wyłącznie na sentencji wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 12 stycznia 2023 r. orzekającego m.in. o sprawowaniu przez Skarżącą i jej byłego męża opieki naprzemiennej nad małoletnim synem. Uznano przy tym, że wyłącznie ten wyrok może być przez organy uwzględniony i wiążący z uwagi na treść art. 5 ust. 2a i art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. b u.p.p.w.d. Pominięto jednak, że ocena wyroku rozwodowego nie ogranicza się wyłącznie do jego sentencji, lecz również należy uwzględnić uzasadnienie, albowiem w jego treści sąd wskazuje na istotne okoliczności, które doprowadziły do podjęcia takiego a nie innego rozstrzygnięcia. Ponadto, w myśl art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. d u.p.p.w.d., do wniosku należy dołączyć też inne dokumenty, w tym oświadczenia, potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia wychowawczego będącego przedmiotem wniosku. Oznacza to, że katalog dowodów, które organ powinien rozpatrzyć przy przyznaniu lub ustalaniu wysokości świadczenia nie jest zamknięty i organ może posłużyć się wszelkimi środkami, które będą ujawniać okoliczności faktyczne danej sprawy i pozwolą mu podjąć rozstrzygnięcie. Jednym z takich środków dowodowych jest wywiad środowiskowy, który można przeprowadzić w razie powzięcia wątpliwości co do przysługiwania Skarżącej prawa do świadczenia i rozpoczęcia weryfikacji w tym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 22 ust. 1 i 2 u.p.p.w.d. jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym również w przypadku, o którym mowa w art. 5 lub art. 22, wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienia świadczenia wychowawczego, ZUS może zwrócić się do właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Nie umknęło także uwadze Sądu, że poddane sądowej kontroli postępowanie administracyjne prowadzone było z naruszeniem art. 61 § 4 k.p.a., w myśl którego o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Przepis art. 61 § 4 k.p.a. ma z mocy art. 28 u.p.p.w.d zastosowanie w sprawach dotyczących świadczenia wychowawczego. Przepis art. 61 § 4 k.p.a. stanowi formę realizacji podstawowej, a zarazem fundamentalnej zasady postępowania administracyjnego, wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a., a mianowicie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Brak takiego powiadomienia powoduje, że strona bez swojej winy nie bierze udziału w postępowaniu. Z kolei wydanie decyzji ostatecznej w postępowaniu, w którym nie zawiadomiono strony o wszczęciu postępowania, może stanowić podstawę do jego wznowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (tak: P. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 61). Organ administracji publicznej zobligowany jest zasadę tę realizować w toku całego postępowania, a nie jest nią jedynie doręczenie stronie wydanego rozstrzygnięcia. Natomiast uzyskanie przez stronę informacji o wszczęciu postępowania administracyjnego w określonej sprawie umożliwia stronie podjęcie stosownych działań w danej sprawie i pozwala na zadbanie o należytą ochronę własnych interesów prawnych (zob. wyrok NSA z 22 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 2601/12). W kontrolowanej sprawie organ pierwszej instancji uchybił obowiązkom wynikającym z art. 61 § 4 i art. 10 § 1 k.p.a., ponieważ Skarżąca o toczącym się postępowaniu dowiedziała się dopiero w momencie doręczenia jej decyzji ZUS z 8 marca 2024 r. Takie postępowanie organu pierwszej instancji jest niemożliwe do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa i świadczy o naruszeniu zasady praworządności (art. 6 k.p.a.) oraz zasady zaufania (art. 8 § 1 k.p.a.), wedle której organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Tylko postępowanie odpowiadające przepisom prawa procesowego i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do władzy publicznej nawet wtedy, gdy decyzje nie są zgodne z oczekiwaniami strony bądź nie uwzględniają ich żądań. Zdaniem Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do wydania decyzji zmieniającej wysokość przyznanego Skarżącej świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., albowiem wniosek o świadczenie został przez nią złożony zgodnie z porozumieniem rozwodowym, którego treść była znana organowi ustalającemu prawo do świadczenia, lecz organy, na skutek błędnej wykładni art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., dowodu tego nie uwzględniły. Nie sposób zatem zaakceptować stosowania wobec obywatela negatywnych konsekwencji prawnomaterialnych będących wynikiem zaniechań procesowych organów administracji. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 i art. 120 P.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję ZUS z 8 marca 2024 r. Zgodnie z art. 145 § 3 P.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 (tj. uchylenie decyzji, stwierdzenie jej nieważności), sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Umorzenie postępowania nie zależy od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie przyjmuje się, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego toku wystąpi brak chociażby jednego z podstawowych elementów stosunku administracyjnoprawnego (podmiotu, przedmiotu, podstawy prawnej) będącego przedmiotem postępowania, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Kontrola legalności przeprowadzona w niniejszej sprawie potwierdziła, że brak jest podstaw prawnych do uznania świadczenia wychowawczego pobranego przez Skarżącą za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 25 u.p.p.w.d. zobowiązania jej do zwrotu łącznej kwoty pobranych świadczeń, co oznacza, że zaistniały podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego (art. 145 § 3 P.p.s.a.). Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 7v akt sądowych), a Skarżąca w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.[pic]