II SA/Gd 145/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 października 2014 r., nr [...] w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia oddalić wniosek P.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W dniu 24 kwietnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął wniosek P. W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku tym skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz ze swoją żoną M. F. - W. Małżonkowie posiadają dom o powierzchni 124 m2 a żona skarżącego jest ponadto właścicielką mieszkania o powierzchni 40 m2. Wspólny miesięczny dochód małżonków wynosi około 9500 zł brutto. Skarżący oświadczył, że osiągane dochody przeznaczają na spłatę kredytów hipotecznych zaciągniętych na dom (1700 zł miesięcznie) oraz na utrzymanie domu (około 700 zł miesięcznie). Skarżący zaznaczył jednocześnie, że jego żona jest w ciąży, co wiąże się z utratą dochodów osiąganych przez nią z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych, referendarz sądowy, zarządzeniem z dnia 30 kwietnia 2015 r., wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych. Następnie, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, postanowieniem z dnia 25 czerwca 2015 r., odmówił P. W. przyznania prawa pomocy. Referendarz wskazał bowiem, że skarżący nie przedstawił dokumentów, do których złożenia został zobowiązany a z kolei na podstawie przedłożonego formularza nie można uznać, że spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw, podnosząc, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy szczegółowo przedstawił swoją skomplikowaną sytuację majątkową i rodzinną. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wskazane w nim kwoty z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej stanowią kwoty brutto nie zaś netto. Nie uwzględniono ponadto, że wraz z żoną spodziewają się dziecka, co wiąże się z koniecznością poczynienia odpowiednich zakupów. Skarżący wskazał również, że na przełomie kwietnia i maja 2015 r. żona zaciągnęła kredyt na zakup samochodu w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, co dodatkowo obciąża budżet domowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Ponieważ, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym, przedmiotem niniejszej sprawy Sąd uczynił rozpoznanie wniosku P. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego oraz rzecznika patentowego (§ 2). Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wstępie wskazać jednakże należy, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. W przypadku zaś, gdy sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Niedopełnienie - nawet w części - obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt I OZ 539/14, LEX nr 1494750). W ocenie Sądu skarżący nie wykazał przesłanek przyznania mu prawa pomocy. Przede wszystkim skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych, wystosowane przez referendarza sądowego. Przedstawione natomiast przez skarżącego, we wniosku o przyznanie prawa pomocy, informacje dotyczącej jego sytuacji majątkowej nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. Uzyskiwany przez skarżącego oraz jego żonę comiesięczny dochód z tytułu umów o pracę oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 9500 zł brutto z całą pewnością świadczy o możliwości poniesienia kosztów postępowania w całości, tym bardziej, że na obecnym etapie postępowania koszty te wynoszą 500 zł. Przyznanie prawa pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 ustawy, uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np. jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Posiadanie majątku, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. prof. R. Hauser., prof. M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., Wydawnictwo C.H.BECK, str. 796). Właściciela nieruchomości o niewątpliwie znacznej wartości nie sposób uznać za osobę ubogą. Fakt bycia właścicielem nieruchomości o znacznej wartości oznacza, iż strona posiada wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego, że jej dochód miesięczny jest nieznaczny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05, nie publ.). Co więcej, strona postępowania przed sądem administracyjnym powinna partycypować w kosztach tego postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 711/04, Legalis). Przepis art. 246 § 1 co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają one żadnego dochodu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05, niepubl.). Z kolei, obowiązek spłacenia obciążających stronę kredytów czy pożyczek nie może przesądzać o konieczności zwolnienia jej od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2007 r., sygn. akt II FZ 631/07, Legalis). Z tych też przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.