II SA/Gd 181/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. H. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 17 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy. H. H. w złożonej skardze wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i 24 letnim synem. Wnioskodawczyni wskazała, że jest 65 letnią emerytką, jest opiekunem prawnym męża, który cierpi na schizofrenie paranoidalną. Wskazała, że jest schorowana i wszystkie dochody przeznacza na bieżące utrzymanie i leczenie. Posiada wnioskodawczyni wspólnie z mężem dom o pow. 400 m2 oraz działkę przy domu 0,4 ha. Wnioskodawczyni otrzymuje emeryturę w wysokości 979,51 zł netto, a jej mąż w wysokości 1155,51 zł netto. Syn zatrudniony jest n1/4 etatu z wynagrodzeniem 600 zł brutto. Syn posiada auto Skodę Octavia, rok prod. 2008 o wartości wedle oświadczenia 10 tys. zł. Rozpatrując przedmiotowy wniosek zważono, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawczyni pismem z dnia 1 kwietnia 2014 r., zobowiązano ją do przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków osobistych w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, udokumentowania wysokości otrzymywanych emerytur, wykazania wysokości wydatków na utrzymanie i leczenie, kopii zeznania podatkowego złożonego za rok 2013 w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Na mocy art. 255 P.p.s.a. w sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Czynności określone w tym przepisie podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania, gdyż jak już wyżej wskazano, to w interesie strony leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. H. H. przedstawiła jedynie wyciągi z własnych rachunków bankowych i oświadczyła, że małżonek i syn rachunków bankowych nie posiadają. Na rachunek bankowy w Banku Spółdzielczym skarżąca przelała kwotę 2800 zł z kart kredytowej. Na rachunek ten wpłynęła także w dniu 10 marca 2014 r. prawdopodobnie zaliczka z tytułu wynajmu pokoju w lipcu 2014 r. Na rachunek w Banku Pocztowym wpływa regularnie emerytura skarżącej. Przedstawiony dokument mający potwierdzać wysokość wynagrodzenia syna jest dokumentem bezwartościowym. W wezwaniu wskazane było zaświadczenie od pracodawcy, a nie kopia listy płac, w dodatku bez żadnych danych pracodawcy. Wysokość dochodu syna nie została udokumentowana. Wartość posiadanego auta została zdecydowanie zaniżona, gdyż z serwisu internetowego dotyczącego sprzedaży aut wartość tego rocznika tego modelu zaczyna się od kwoty 17 tys. do 30 tys. Ponadto przy dochodach na poziomie 420 zł miesięcznie nie byłoby stać syna wnioskodawczyni na utrzymanie tego auta. Ponadto nie ulega wątpliwości, że skarżąca posiada wraz z mężem dom o pow. 400 m2 w miejscowości typowo wypoczynkowej, jaką jest W. Wpłata na poczet wynajmu pokoju świadczy o tym, że skarżąca osiąga dodatkowy dochód z tego tytułu. Jego wysokości jednak nie podała. W centralnej ewidencji gospodarczej figuruje skarżąca jako podmiot świadczący usługi wynajmu pokoi pod adresem zamieszkania. Aktualnie działalność jest zawieszona, ale świadczy to o tym, że skarżąca posiada dodatkowe źródło dochodu które zataiła. Zdaniem referendarza wartość majątku skarżącej, czyli wartość posiadanej nieruchomości, powoduje, że nie jest możliwym zaliczenie skarżącej do osób ubogich. Dodatkowo nieruchomość ta daje możliwości zarobkowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się natomiast, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (por. np. postanowienia NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., oraz z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie zostało przedstawione zeznanie podatkowe o wysokości dochodu osiągniętego przez wnioskodawczynię, jej męża i syna w roku 2013. Wnioskodawczyni nie zrealizowała w sposób pełny i rzetelnie nałożonego na nią zobowiązania do przedstawienia dokumentów potwierdzających pozostawanie w trudnej sytuacji finansowej. Brak jest zatem podstaw do pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się zasadność zastosowania omawianej instytucji w przypadkach osób pozostających w wyjątkowo trudnym położeniu materialnym np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, zaś pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 717/11, LEX nr 1103043), osób bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i majątku (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11, LEX nr 1104128). Zarazem podkreśla się, że w pierwszej kolejności wnioskodawca powinien jednakże sam podjąć próbę zgromadzenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 826/11, LEX nr 1104143). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.