II SA/Gd 206/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usuniecie drzew postanawia: odmówić przyznania K. W. prawa pomocy. K. W. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe i posiada 2,21 ha gruntów rolnych. Nie wskazał w formularzu jakie ma dochody, gdzie mieszka, z czego się utrzymuje. Rozpatrując przedmiotowy wniosek referendarz sądowy zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawcy pismem z dnia 7 maja 2014 r., zobowiązano go do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Wezwanie zobowiązywało wnioskodawcę do złożenia oświadczenia, z czego się utrzymuje skoro nie osiąga żadnych dochodów, czy korzysta z pomocy społecznej lub też z pomocy innych osób, jeśli tak – to w jakiej wysokości i w jakim zakresie, oświadczenia, czy wnioskodawca jako właściciel gospodarstwa rolnego, prowadzi działalność rolniczą lub ogrodniczą, jeśli tak – to jakiego rodzaju i jakie dochody ona przynosi, jeśli nie – wskazania, czy wnioskodawca wydzierżawia posiadane grunty rolne, przedstawienia wyciągów wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu, oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących wnioskodawcy dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty), dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłata za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości itp.) oraz oświadczenia, czy wydatki te są regularnie ponoszone, z jakich środków, czy też wnioskodawca posiada jakieś zaległości w ponoszeniu tych wydatków oraz oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych przez skarżącego pojazdów mechanicznych, w tym maszyn rolniczych (podania marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości rynkowej). Na mocy art. 255 P.p.s.a. w sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Czynności określone w tym przepisie podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania, gdyż jak już wyżej wskazano, to w interesie strony leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Skarżący jednak nie zastosował się do wystosowanego wezwania bowiem nie nadesłał żadnych dokumentów. Wskazał, że posiada dochody, które nie są ewidencjonowane. Posiada dwie działki rolne i na jednej z nich ma 1000 sztuk krzewów borówki amerykańskiej i środki z tej uprawy stanowią jedno z jego źródeł dochodu. Natomiast drugim źródłem jest świadczenie usług towarzyskich dla kobiet. Oba wskazane źródła nie są w polskim systemie prawnym opodatkowane i wnioskodawca nie potrafi określić ich wysokości. Przedstawił wnioskodawca zaświadczenie z PKO BP, że posiada w tym banku rachunek oszczędnościowy z saldem na dzień 12 maja 2014 r. w wysokości 2,65 USD oraz rachunek osobisty ze stanem 526,01 zł na dzień 12 maja 2014 r. Oświadczył skarżący, że nie otrzymuje dopłat z ARiMR, gdyż nie jest rolnikiem i nie posiada gospodarstwa rolnego. Wnioskodawca wskazał, że nie ponosi kosztów utrzymania, stara się o wizę do USA, gdzie planuje podjąć pracę. Wskazał, że zarejestrowany jest na niego samochód Nissan Micra rok prod. 1991 o wartości 500-1000 zł. W ocenie referendarza złożony przez K. W. wniosek nie zasługuje na pozytywne rozpoznanie. Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy rozpocząć od podkreślenia, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna. By stwierdzić jej istnienie, trzeba więc poznać sytuację wnioskodawcy. Niezbędne jest przy tym zaakcentowanie, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania. Domaganie się zwolnienia od kosztów sądowych, a zatem prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega bowiem uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się zasadność zastosowania omawianej instytucji w przypadkach osób pozostających w wyjątkowo trudnym położeniu materialnym np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, zaś pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 717/11, LEX nr 1103043), osób bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i majątku (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11, LEX nr 1104128). Zarazem podkreśla się, że w pierwszej kolejności wnioskodawca powinien jednakże sam podjąć próbę zgromadzenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 826/11, LEX nr 1104143). W niniejszej sprawie wnioskodawca nie podjął próby uprawdopodobnienia, że jego sytuacja majątkowa czyni zasadnym złożony wniosek. Lakonicznie ustosunkował się do wystosowanego do niego wezwania, a zobowiązanie do zakreślenia wysokości uzyskiwanych dochodów, wskazania źródła utrzymania i kosztów własnego utrzymania potraktował lekceważąco. Uniemożliwił tym samym poznanie własnej sytuacji finansowej i ewentualne pozytywne załatwienie jego wniosku. Natomiast na podstawie przedłożonego formularza nie można uznać, że wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z danych zawartych w złożonym formularzu nie wynika, aby sytuacja materialna wnioskodawcy uzasadniała pozytywne rozstrzygnięcie. Wymaga podkreślenia, że decydujące znaczenie dla tej kwalifikacji ma właśnie postawa wnioskodawcy, który swą sytuację przedstawił w sposób uniemożliwiający wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Co więcej, uczynił to pomimo świadomości mankamentów swej prezentacji, na które zwrócono mu uwagę w wezwaniu do uzupełnienia danych rozpatrywanego wniosku. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.