II SA/Gd 236/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 3 listopada 2021 r., nr [...] w zakresie punktu II, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Wnioskiem z dnia 14 października 2020 r. M. K. (dalej: "Strona", "Wnioskodawczyni", "Skarżąca") wystąpiła do Wójta Gminy (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem W. K. Decyzją z dnia 1 grudnia 2020 r. Wójt, na podstawie m.in. art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na W. K. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że W. K. posiada orzeczenie zaliczające do znacznego stopnia niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności do dnia 30 września 2022 r. Wójt zaznaczył, że w punkcie IV orzeczenia widnieje wpis, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś znaczny stopień niepełnosprawności został ustalony od dnia 11 sierpnia 2020 r., czyli w 62. roku życia W. K. Organ pierwszej instancji wskazał, że W. K. choruje na niewydolność serca, migotanie i trzepotanie przedsionków, chorobę nowotworową. Ze względu na swój stan zdrowia wymaga stałej opieki w codziennych czynnościach takich jak: ubieranie, higiena osobista, przygotowywanie posiłków. Wymaga stałej opieki, którą Wnioskodawczyni zapewnia poprzez pomoc w codziennych czynnościach życiowych, tj. dozowanie leków, przygotowywanie posiłków, pomoc w higienie osobistej, prowadzenie gospodarstwa domowego itp. Zaznaczono, że z oświadczenia dołączonego do wniosku wynika, iż Strona nie posiada dokumentacji potwierdzającej powstanie niepełnosprawności u małżonka wcześniej niż przed 62. rokiem życia. W ocenie Wójta pomimo faktu sprawowania przez Wnioskodawczynię opieki nad niepełnosprawnym mężem, w sprawie nie zostały spełnione dwie przesłanki konieczne do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność W.K. (tym samym nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r.) oraz z uwagi na fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z dnia 25 stycznia 2021 r. utrzymało ją w mocy. Organ odwoławczy nie podzielił zasadności argumentacji organu pierwszej instancji w części dotyczącej podstaw odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na czas powstania niepełnosprawności osoby dorosłej i tego, że nie została spełniona przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zdaniem Kolegium przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej: "Trybunał", "TK") z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną Strony. W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że organ pierwszej instancji zastosował wobec Wnioskodawczyni przewidziany ww. przepisem niekonstytucyjny warunek, od spełnienia którego uzależniono przyznanie prawa do żądanego świadczenia, stawiając ją tym samym w gorszej sytuacji niż osoby sprawujące opiekę nad dorosłym członkiem najbliższej rodziny, którego niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18. roku życia, ewentualnie przed ukończeniem 25. roku życia w wypadku nauki w szkole lub szkole wyższej. Z tego względu, w ocenie Kolegium, brak było podstaw do odmowy przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony jeden z warunków określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., a mianowicie, że niepełnosprawność nie powstała w okresach życia wskazanych w tej regulacji z uwagi na datę powstania niepełnosprawności. Tak więc prawo do przedmiotowego świadczenia powinno przysługiwać niezależnie od tego, kiedy powstała niepełnosprawność osoby, nad którą sprawowana jest opieka. W ocenie organu odwoławczego powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest fakt pobierania przez Stronę zasiłku stałego. Kolegium wskazało, że Wójt wprawdzie nie wykazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., jednakże organ odwoławczy dostrzegł ten fakt, który wynika z zapisów zawartych w wywiadzie środowiskowym oraz z załączonych do sprawy akt. Odwołując się do treści przepisów art. 17 ust. 1, 1a i 5 u.ś.r. organ odwoławczy stwierdził, że z kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca wykluczył osoby posiadające prawo m.in. do zabezpieczenia społecznego, tj. zasiłku stałego, o czym stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Organ odwoławczy podniósł, że cechą pozwalającą na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i niewykonywanie z tego względu pracy zarobkowej. Oznacza to, że istotą tożsamej sytuacji osób sprawujących opiekę jest ich dobrowolna rezygnacja z możliwej do wykonywania przez nie pracy zarobkowej. Podmiotem prawa do tego świadczenia jest więc osoba (zdolna do pracy) rezygnująca z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a przyznane świadczenie ma jej częściowo rekompensować utracony zarobek. Kolegium przyznało, że Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, jednakże ma ustalone prawo do zasiłku stałego. Ta okoliczność stanowi zatem negatywną przesłankę przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Końcowo organ odwoławczy podniósł, że skoro art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest sformułowany w sposób niebudzący wątpliwości i wystarcza jego wykładnia językowa, to sięganie do wykładni funkcjonalnej byłoby działaniem contra legem. Zaznaczono również, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową, lecz związaną, co oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki do jego przyznania. Na powyższą decyzję organu odwoławczego M. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (dalej: "WSA w Gdańsku"), który wyrokiem z dnia 17 czerwca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 310/21 uchylił zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. WSA w Gdańsku podzielił stanowisko Kolegium, że wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności męża Strony nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. Z tego względu za błędne Sąd uznał stanowisko Wójta, który za podstawę odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przyjął także tę okoliczność, że skoro momentu powstania niepełnosprawności męża Strony nie da się ustalić (nie wskazuje na to treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zaś Skarżąca oświadczyła, że nie posiada dokumentacji potwierdzającej powstanie niepełnosprawności u małżonka przed 18. rokiem życia), to wobec tego brak jest podstaw do stwierdzenia, że niepełnosprawność powstała w okresach życia męża Strony określonych w ww. przepisie ustawy. Za nieprawidłowe WSA w Gdańsku uznał również stanowisko organu pierwszej instancji odnośnie do zaistnienia w sprawie przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu regulacja ta znajduje zastosowanie w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna osoba niż współmałżonek, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (np. syn, córka, wnuk). W ocenie Sądu w przepisie tym ustawodawca sankcjonuje właśnie wartość wynikającą z małżeństwa, zgodnie z którą obowiązek małżonka opieki i pielęgnacji względem niepełnosprawnego współmałżonka wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnego, chyba że współmałżonek niepełnosprawnego sam nie jest w stanie zrealizować swego obowiązku opieki i pielęgnacji, ponieważ legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza że sam wymaga pomocy i opieki osób trzecich. WSA w Gdańsku wskazał, że Skarżąca - małżonka niepełnosprawnego W. K., legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zaś z akt sprawy nie wynika, aby z poczynionych przez organy ustaleń można było w sposób niewątpliwy stwierdzić, że Strona nie jest w stanie sprawować należytej opieki nad niepełnosprawnym mężem. Odnosząc się do wskazanego przez organ odwoławczy - jako przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. WSA w Gdańsku wskazał, że wyłączenie opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy legitymują się prawem do zasiłku stałego, z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych jest sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości. Sąd podniósł, że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu zasiłku stałego), jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zdaniem Sądu przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku stałego, należy zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba mająca ustalone prawo do zasiłku stałego (a jednocześnie - co wynika z dokumentacji - jest zdolna do wykonywania odpowiedniego zatrudnienia), pobiera zasiłek stały i z tego świadczenia nie chce zrezygnować. WSA w Gdańsku podkreślił, że celem regulacji określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest niewątpliwie uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania tych świadczeń. Do tej kwestii odnosi się art. 27 ust. 5 u.ś.r., który przyznaje uprawnionemu prawo wyboru świadczenia w sytuacji zbiegu wymienionych w tym przepisie świadczeń. Sąd przyznał, że przepis ten nie wymienia zasiłku stałego, który nie został uregulowany w u.ś.r., gdyż nie jest świadczeniem rodzinnym. Problematyka zbiegu zasiłku stałego ze świadczeniem pielęgnacyjnym została natomiast uregulowana w art. 37 ust. 4 u.p.s., który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje. Z wykładni literalnej tego przepisu wynika zatem jednoznacznie, że ustawodawca uznał, że zbieg ww. uprawnień wyłącza prawo do zasiłku stałego w sytuacji przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc poczynione wyżej uwagi na grunt niniejszej sprawy WSA w Gdańsku wskazał, że w sytuacji zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłkiem stałym (tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie) organ powinien podjąć takie działania, aby osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich. Tym samym, osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera zasiłek stały, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (w tym wypadku zasiłku stałego). Wybór ten może zrealizować przez złożenie do organu wniosku o rezygnację z zasiłku stałego, choć wskazuje się także, że nawet sam wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien być potraktowany jako skorzystanie przez stronę z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego, a więc świadczenia pielęgnacyjnego. WSA w Gdańsku zaznaczył, że o możliwości dokonania opisanego powyżej wyboru organ powinien stronę każdorazowo poinformować. Obowiązek informowania stron wynika bowiem z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) - dalej: "k.p.a.". Ponadto, zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Sąd zaznaczył przy tym, że taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku, a jedyną przeszkodą jest pobieranie zasiłku stałego. Ponieważ w przypadku zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego organem właściwym w tych sprawach jest ten sam organ (wójt, burmistrz, prezydent miasta), konieczna organizacja i koordynacja działań organu zmierzająca do stwierdzenia wygaśnięcia prawa do zasiłku stałego, a jednocześnie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, i to na zasadzie kontynuacji tych praw (tj. bez możliwości pozostawienia osoby uprawnionej bez należnego i niezbędnego dla życia świadczenia nawet przez krótki czas), nie powinna nastręczać organowi problemów. WSA w Gdańsku ocenił, że w niniejszej sprawie nie podjęto opisanego powyżej działania, bowiem organ odwoławczy błędnie przyjął, że już sam fakt posiadania przez Skarżącą ustalonego prawa do zasiłku stałego uniemożliwia przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., natomiast organ pierwszej instancji błędnie przyjął, że w przypadku Strony spełniona pozostaje przesłanka negatywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz że podstawę odmowy przyznania świadczenia stanowi art. 17 ust. 1b tej ustawy. Wobec tego Sąd przyjął, że odmowa przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia była przedwczesna. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy WSA w Gdańsku zobowiązał organy do ustalenia i ocenienia, czy w sprawie zachodzą wszystkie przesłanki umożliwiające przyznanie wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 u.ś.r., a jedyną przeszkodą ku temu jest pobieranie zasiłku stałego. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wójt decyzją z dnia 3 listopada 2021 r. przyznał Wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w kwocie 1.971 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2021 r. do 30 września 2022 r. oraz odmówił tego świadczenie za okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że w dniu 23 września 2021 r. Strona złożyła oświadczenie, w którym zwróciła się z prośbą o uchylenie zasiłku stałego od dnia 1 października 2020 r. w związku z ubieganiem się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tego samego dnia Wnioskodawczyni złożyła pismo, w którym oświadczyła, że w związku ze złożonym w dniu 19 października 2020 r. wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem W. K.) wybiera świadczenie pielęgnacyjne i jednocześnie rezygnuje z prawa do zasiłku stałego od dnia 1 października 2020 r. Strona złożyła również oświadczenie, w którym poinformowała, że stan zdrowia małżonka nie uległ poprawie, nadal wymaga stałej opieki w codziennym funkcjonowaniu, poprzez pomoc w codziennych czynnościach higieniczno-pielęgnacyjnych, przygotowywaniu posiłków, dawkowaniu lekarstw, realizowaniu recept, organizowaniu wizyt lekarskich, organizowaniu opału, paleniu w piecu. Wójt podał, że 25 października 2021 r. Wnioskodawczyni przedłożyła decyzję z dnia 19 października 2021 r., na podstawie której uchylono jej prawo do zasiłku stałego od dnia 1 października 2021 r. ze względu na fakt, że co do zasady oraz zgodnie z dotychczas dominującym orzecznictwem sądów administracyjnych zmiana lub uchylenie decyzji pierwotnej przyznającej prawo do świadczeń z pomocy społecznej, w tym przypadku decyzji w sprawie ustalenia prawa do zasiłku stałego, nie może nastąpić z mocą wsteczną, tzn. ma ono charakter konstytutywny i może nastąpić tylko ex nunc, tj. z mocą na przyszłość. Biorąc powyższe pod uwagę Wójt przyznał Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem W.K. od 1 października 2021 r. do 30 września 2022 r., natomiast za okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na fakt, że w powyższym okresie Wnioskodawczyni pobierała zasiłek stały, co stanowi o niespełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r. Od decyzji organu pierwszej instancji w części dotyczącej odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. Wnioskodawczyni wniosła odwołanie. Kolegium nie podzieliło argumentacji odwołującej się uznając za prawidłowe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji z dnia 29 grudnia 2021 r. organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył treść art. 17 u.ś.r. i wskazał, że stosując się do zaleceń WSA w Gdańsku wyrażonych w wyroku z dnia 17 czerwca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 310/21, w dniu 23 września 2021 r. odebrano od Strony oświadczenie, którym zrezygnowała ona z pobierania zasiłku stałego na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast w dniu 19 października 2021 r. została wydana decyzja o uchyleniu Wnioskodawczyni zasiłku stałego. Zdaniem Kolegium powyższe ustalenia wskazują jednoznacznie, że od dnia 1 października 2021 r. Strona nie posiada prawa do zasiłku stałego, wobec czego organ pierwszej instancji prawidłowo orzekł o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem na okres od 1 października 2021 r. do 30 września 2022 r. oraz o odmowie przyznania prawa do tego świadczenia na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. W skardze na decyzję organu odwoławczego M. K., reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna zasiłku stałego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stawiając powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do tego świadczenia od 1 października 2020 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że z dyspozycji art. 37 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) - dalej: "u.p.s.", wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje. Odwołując się do poglądów doktryny wskazano, że w sytuacji nabycia uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego w czasie pobierania zasiłku stałego organ musi uchylić decyzję przyznającą ten zasiłek (I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. V, WKP 2020, uwagi do art. 37). Zdaniem strony skarżącej z licznych wyroków sądów administracyjnych wynika, że już sam wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien być potraktowany jako skorzystanie przez stronę z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego. Aby wybór mógł zostać skutecznie dokonany nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium z dnia 29 grudnia 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta z dnia 3 listopada 2021 r. przyznająca Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na okres od 1 października 2021 r. do 30 września 2022 r. oraz odmawiająca tego świadczenie za okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. Należy wskazać, że powyższe decyzje zostały wydane po uprzednim uchyleniu przez WSA w Gdańsku (wyrokiem z dnia 17 czerwca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 310/21) decyzji Kolegium z dnia 25 stycznia 2021 r. i poprzedzającej ją decyzji Wójta z dnia 1 grudnia 2020 r. W związku z powyższym, w rozpatrywanej przez Sąd orzekający sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W piśmiennictwie (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2004, s. 388) wskazuje się, że przez ocenę prawną należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Może ona dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Wskazuje się również, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony jedynie w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego w prawem określonym trybie (por. T. Woś, Postępowanie sądowoadministracyjne, PWN, Warszawa 2000, s. 268). Zwraca się także uwagę, że związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu komentowanego przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Zaprezentowane powyżej poglądy doktryny znajdują również odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym. Przykładowo, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 lutego 1998 r. (sygn. akt III RN 130/97, OSNP 1999/1/2) wypowiadając się w kwestii związania sądu administracyjnego oceną prawną na gruncie art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) wyjaśnił, że oznacza to, iż: "(...) ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on zawsze związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy" (por. również wyroki NSA: z dnia 10 czerwca 2014 r. sygn. akt II FSK 1670/12, czy z dnia 19 lutego 2014 r. sygn. akt I FSK 511/13, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu wyroki sądów administracyjnych są dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze przedstawione powyżej rozważania teoretyczne konieczne jest dokonanie analizy uzasadnienia wyroku WSA w Gdańsku z dnia 17 czerwca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 310/21. Uchylając wydane w sprawie decyzje WSA w Gdańsku wskazał m.in., że wyłączenie opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy legitymują się prawem do zasiłku stałego, z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych jest sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości. Sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu zasiłku stałego), jest bowiem tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zdaniem Sądu przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku stałego, należy zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba mająca ustalone prawo do zasiłku stałego (a jednocześnie - co wynika z dokumentacji - jest zdolna do wykonywania odpowiedniego zatrudnienia), pobiera zasiłek stały i z tego świadczenia nie chce zrezygnować. WSA w Gdańsku podkreślił, że celem regulacji określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest niewątpliwie uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania tych świadczeń. Do tej kwestii odnosi się art. 27 ust. 5 u.ś.r., który przyznaje uprawnionemu prawo wyboru świadczenia w sytuacji zbiegu wymienionych w tym przepisie świadczeń. Sąd przyznał, że przepis ten nie wymienia zasiłku stałego, który nie został uregulowany w u.ś.r., gdyż nie jest świadczeniem rodzinnym. Problematyka zbiegu zasiłku stałego ze świadczeniem pielęgnacyjnym została natomiast uregulowana w art. 37 ust. 4 u.p.s., który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje. Z wykładni literalnej tego przepisu wynika zatem jednoznacznie, że ustawodawca uznał, iż zbieg ww. uprawnień wyłącza prawo do zasiłku stałego w sytuacji przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc poczynione wyżej uwagi na grunt niniejszej sprawy WSA w Gdańsku wskazał, że w sytuacji zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłkiem stałym (tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie) organ powinien podjąć takie działania, aby osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich. Tym samym, osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera zasiłek stały, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (w tym wypadku zasiłku stałego). Wybór ten może zrealizować przez złożenie do organu wniosku o rezygnację z zasiłku stałego, choć wskazuje się także, że nawet sam wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien być potraktowany jako skorzystanie przez stronę z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego, a więc świadczenia pielęgnacyjnego. WSA w Gdańsku zaznaczył, że o możliwości dokonania opisanego powyżej wyboru organ powinien stronę każdorazowo poinformować. Obowiązek informowania stron wynika bowiem z art. 9 k.p.a. Ponadto, zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Sąd zaznaczył przy tym, że taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku, a jedyną przeszkodą jest pobieranie zasiłku stałego. Ponieważ w przypadku zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego organem właściwym w tych sprawach jest ten sam organ (wójt, burmistrz, prezydent miasta), konieczna organizacja i koordynacja działań organu zmierzająca do stwierdzenia wygaśnięcia prawa do zasiłku stałego, a jednocześnie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, i to na zasadzie kontynuacji tych praw (tj. bez możliwości pozostawienia osoby uprawnionej bez należnego i niezbędnego dla życia świadczenia nawet przez krótki czas), nie powinna nastręczać organowi problemów. WSA w Gdańsku ocenił, że w niniejszej sprawie nie podjęto opisanego powyżej działania, bowiem organ odwoławczy błędnie przyjął, że już sam fakt posiadania przez Skarżącą ustalonego prawa do zasiłku stałego uniemożliwia przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., natomiast organ pierwszej instancji błędnie przyjął, że w przypadku Strony spełniona pozostaje przesłanka negatywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz że podstawę odmowy przyznania świadczenia stanowi art. 17 ust. 1b tej ustawy. Wobec tego Sąd przyjął, że odmowa przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia była przedwczesna. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy WSA w Gdańsku zobowiązał organy do ustalenia i ocenienia, czy w sprawie zachodzą wszystkie przesłanki umożliwiające przyznanie wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 u.ś.r., a jedyną przeszkodą ku temu jest pobieranie zasiłku stałego. W ocenie składu rozpoznającego niniejszą sprawę w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy jedynie częściowo zastosowały się do wskazań i zaleceń zawartych w uzasadnieniu ww. wyroku. Jak wynika z akt sprawy, po przekazaniu ich organowi pierwszej instancji, Wójt w dniu 23 września 2021 r. odebrał od Skarżącej oświadczenie, w którym podała ona, że w związku ze złożonym w dniu 19 października 2020 r. wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne i jednocześnie pobieraniem zasiłku stałego, wybiera świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem W. K. i rezygnuje z zasiłku stałego od 1 października 2020 r. Decyzją z dnia 19 października 2021 r. Wójt, począwszy od października 2021 r., uchylił w całości decyzję z dnia 16 września 2019 r. dotyczącą zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne z powodu rezygnacji Skarżącej. Decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności organ pierwszej instancji decyzją z dnia 3 listopada 2021 r. przyznał Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w kwocie 1.971 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2021 r. do 30 września 2022 r. oraz odmówił tego świadczenie za okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. Decyzję tę utrzymało w mocy Kolegium. Zdaniem Sądu w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy prawidłowo uznały uprawnienie Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, błędnie natomiast wyłączyły okres, za który to świadczenie - w ocenie organów - nie przysługuje. Należy wskazać, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od art. 27 ust. 5 tej ustawy, który przyznaje uprawnionemu prawo wyboru świadczenia w sytuacji zbiegu wymienionych w tym przepisie świadczeń (świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów). Przepis ten nie wymienia co prawda zasiłku stałego, który nie został uregulowany w u.ś.r., gdyż nie jest świadczeniem rodzinnym. Problematyka zbiegu zasiłku stałego ze świadczeniem pielęgnacyjnym została natomiast uregulowana w art. 37 ust. 4 u.p.s., który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje. Z wykładni literalnej tego przepisu wynika zatem jednoznacznie, że ustawodawca uznał, iż zbieg ww. uprawnień wyłącza prawo do zasiłku stałego w sytuacji przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Po 740/20). W orzecznictwie przyjmuje się, że użyty w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zwrot "zbieg uprawnień" należy rozumieć jako sytuację, w której dana osoba obiektywnie spełnia przesłanki do otrzymania co najmniej dwóch świadczeń, jak również sytuację, gdy wnioskodawca ma już ustalone, na mocy ostatecznej decyzji administracyjnej, prawo do otrzymania jednego ze świadczeń wymienionych w rzeczonym przepisie i spełnia jednocześnie przesłanki otrzymania innego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 235/18). Należy również wskazać na treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie natomiast z art. 106 ust. 3 u.p.s. świadczenia pieniężne z pomocy społecznej (w tym zasiłek stały) przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Zdaniem Sądu skoro Skarżąca już w dniu 14 października 2020 r. dokonała wyboru świadczenia, to z uwagi na treść art. 24 ust. 2 u.ś.r. w zw. z art. 106 ust. 3 u.p.s. nie mogła zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął kompletny wniosek. Uznać zatem należy, że orzekające w sprawie organy dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 5 lit. 1 lit. a u.ś.r. przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku stałego uzasadnia przyznanie Skarżącej wnioskowanego świadczenia dopiero od momentu, kiedy została wydana decyzja o uchyleniu decyzji przyznającej zasiłek stały, a więc w rozważanym przypadku od 19 października 2021 r. Organy nie uwzględniły oświadczenia Skarżącej o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego dokonanego już w dniu 14 października 2020 r., biorąc pod uwagę wyłącznie fakt wydania decyzji z dnia 19 października 2021 r. Takie działanie organów spowodowało, że naruszone zostało prawo Skarżącej do przyznania korzystniejszego świadczenia, począwszy od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie. Należy podkreślić, że w państwie prawa nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej otrzymuje świadczenie mniej korzystne, zwłaszcza gdy - tak jak w niniejszej sprawie - Skarżąca mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Zdaniem Sądu wola Skarżącej co do tego, jakie świadczenie chce pobierać, a więc które jest dla niej bardziej korzystne, została przez nią jasno wyrażona. Składając bowiem w dniu 14 października 2020 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (w sytuacji pobierania zasiłku stałego) Skarżąca określiła datę przyznania oczekiwanego świadczenia. Pod warunkiem, definiowanym jako zdarzenie przyszłe i niepewne, zastrzeżone zostało tylko samo przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w miejsce dotychczas otrzymywanego zasiłku stałego. Z istoty bowiem warunku wynika, że skutek zdarzenia (przyszłego i niepewnego) ma retrospekcyjny charakter, czyli że kształtuje sytuację prawną adresata decyzji wprawdzie dopiero w chwili ziszczenia się warunku, ale z datą wsteczną mierzalną złożeniem oświadczenia pod rzeczonym warunkiem. Innymi słowy, decyzja, po zaistnieniu warunku, wywiera skutek ex tunc. Zdaniem Sądu na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który gwarantowałby Skarżącej realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r. (art. 106 ust. 3 u.p.s.), tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W ocenie Sądu możliwe jest rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone, poprzez ich skompensowanie i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku stałego, jako że wyboru korzystniejszego świadczenia Skarżąca dokonała już w dacie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wyrażając zamiar zachowania ciągłości pobieranego świadczenia z tytułu sprawowania koniecznej opieki nad niepełnosprawnym mężem, a w konsekwencji nie powinna zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca złożenia wniosku (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 21 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Ol 268/20). Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 w zw. z art. 120 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w zakresie punktu II. Ponownie rozpoznając sprawę organy będą związane oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji wskazanych wyżej przepisów art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 24 ust. 2 u.ś.r. w zw. z art. 106 ust. 3 u.p.s., która powinna doprowadzić do przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), zasądzając od Kolegium na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika. Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła zarówno Skarżąca w skardze (k. 2v akt sądowych), jak i Kolegium w odpowiedzi na skargę (k. 6 akt sądowych).[pic]