II SA/Gd 239/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy zawieszenia postępowania dotyczącego lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia odmówić przyznania K. G. prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżący K. G. wnioskiem z dnia 15 kwietnia 2010 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jego dochody pochodzą wyłącznie z gospodarstwa rolnego i wynoszą 710 zł miesięcznie (zgodnie z zaświadczeniem Prezydenta Miasta). Ponadto skarżący oświadczył, że jest właścicielem domu o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4,23 ha a także, że nie posiada żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Skarżący podniósł, że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Jednocześnie skarżący złożył oświadczenie, że nie zatrudnia oraz nie pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych wnioskodawcy referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych. Z nadesłanych dokumentów i oświadczenia wynikało, że skarżący nie posiada rachunków bankowych innych niż wskazane w nadesłanych wyciągach. W okresie od lutego do kwietnia 2010 r. obroty na koncie wnioskodawcy nie przekraczały 100 zł. Skarżący oświadczył, że w bieżącym roku nie uzyskał żadnych dochodów. Skarżący wskazał również, że na parterze jego domu zamieszkują rodzice ale mimo to prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Oświadczył ponadto, że otrzymuje dopłaty bezpośrednie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w kwocie 1 840, 34 zł rocznie (w 2009 r.). Wskazał, że nie korzysta z pomocy społecznej, nie wynajmuje pokoi. Posiada zaległości w opłacie podatku od nieruchomości oraz zapłacie rachunku za energię, opłacaniu składek KRUS, a także w spłacie zaległości kredytowych. Nie posiada żadnych maszyn rolniczych, gdyż właścicielem ich jest ojciec. Koszty utrzymania nieruchomości wnioskodawca ocenił na kwotę 500 zł miesięcznie. Przedłożył wezwanie (adresowane do ojca skarżącego) do zapłaty energii, wskazujące na zadłużenie w wysokości 559,87 zł. Przedłożył również (adresowany do K. G.) rachunek za wywóz nieczystości, opiewający na kwotę 92 zł za okres dwóch miesięcy. Miesięczna składka wnioskodawcy za ubezpieczenie w KRUS wynosi 303 zł, zaś podatek od nieruchomości w skali rocznej opiewa na 431 zł. Skarżący oświadczył również, że posiada kredyt bankowy w wysokości 20 000 zł. W celu wyjaśnienia kolejnych powstałych wątpliwości, co do sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo, w którym oświadczył, że rodzice jego są rencistami i otrzymują rentę w wysokości 700 zł na osobę. Rodzice nie prowadzą działalności rolniczej (gospodarstwo rolne przekazali jemu) i nie posiadają rachunków bankowych dla prowadzonej działalności rolniczej. Rodzice nie otrzymują żadnych dopłat bezpośrednich do gospodarstwa, nie otrzymują innej pomocy od instytucji państwowych oraz nie posiadają "większych" oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów wartościowych powyżej 3000 Euro. Ojciec posiada jedynie 25 % udziału we współwłasności nieruchomości o powierzchni 4,21 ha, dla której obecnie dokonywany jest podział geodezyjny, a ojciec ponosi jego koszty. Na tej nieruchomości posadzone są ziemniaki. Skarżący oświadczył, że po prowadzonej działalności rolniczej rodzice posiadają sprzęt rolniczy i dwa samochody. Maszyny pochodzą z lat 1960 – 1980 i są niemal w 100 % zużyte. Wartość tych maszyn wnioskodawca ocenił na około 15 000 zł. Matka skarżącego posiada ponadto samochód osobowy marki BMW rok produkcji 1995 o wartości około 4 000 - 5 000 zł. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – postanowieniem z dnia 24 czerwca 2010 roku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Na powyższe postanowienie, w ustawowo przewidzianym terminie, K. G. wniósł sprzeciw. Zdaniem skarżącego postanowienie referendarza sądowego jest niesłuszne. Skarżący podkreślił, że możliwości majątkowe i dochody jego rodziców nie mogą być podstawą odmowy przyznania jemu prawa pomocy, gdyż on sam prowadzi gospodarstwo rolne. Pomimo zamieszkiwania w jednym budynku nie prowadzi z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego. Rodzice korzystają z części domu na podstawie ustanowionej służebności mieszkania. Skarżący twierdzi, że w takich warunkach nie można przyjmować by na jego rodzicach ciążył obowiązek alimentacyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej p.p.s.a., w związku z wniesieniem sprzeciwu, postanowienie Referendarza sądowego z dnia 24 czerwca 2010 r. utraciło moc. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy przechodzi do właściwości sądu. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, przy czym - stosownie do art. 246 § 3 ustawy – ustanowienie dla strony adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga dodatkowego złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z tymże pełnomocnikiem. Z kolei, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214. (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Podzielając poglądy doktryny prawniczej, Sąd wskazuje, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica) Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, to rzeczą skarżącego jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Analizując okoliczności podniesione we wniosku i dane zawarte w oświadczeniach wnioskodawcy oraz w sprzeciwie, Sąd uznał, iż K. G. nie wykazał, że nie ma realnych możliwości finansowych pozwalających jemu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący nie spełnił przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 1 omawianej ustawy. Jak ustalił Referendarz sądowy miesięczny dochód wnioskodawcy kształtuje się na poziomie co najmniej 2 300 zł (dochód wnioskodawcy i jego rodziców wedle oświadczenia oraz dopłaty bezpośrednie). Ponadto wnioskodawca posiada majątek w postaci dużego domu i nieruchomości rolnej, z których to składników majątkowych może czerpać pożytki. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych właściciela nieruchomości o niewątpliwie znacznej wartości nie sposób uznać za osobę ubogą. Natomiast brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy stronie, która nie wykazuje aktywności w celu wykorzystania posiadanego majątku, a w konsekwencji poprawy swojej sytuacji majątkowej (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2005 r., III SA/Wa 1483/04, niepubl.). Warto również zauważyć, że sam fakt posiadania przez skarżącego kredytu bankowego w wysokości 20 000 zł świadczy o jego zdolnościach płatniczych (por. postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2005 r., II GZ 56/05, niepubl.). Z oświadczenia skarżącego wynika również, że zamieszkują z nim rodzice, którzy utrzymują się z renty w wysokości 700 zł na osobę. Należy zauważyć, że skarżący nie przedstawił żadnego dowodu potwierdzającego rzeczywisty dochód z prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego oraz dochód jego rodziców. Z oświadczenia skarżącego wynika, że rodzice posiadają również nieruchomość gruntową we współwłasności, a więc renta nie jest ich jedynym środkiem utrzymania. Z nadesłanych dokumentów wynika również, że rodzice partycypują w kosztach utrzymania domu, a tym samym należy uznać, że tworzą razem ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe. Dodatkowo należy wskazać, że skarżący wzywany przez Referendarza sądowego o przedstawienie dokumentów potwierdzających sytuację majątkową jego oraz jego rodziców składał jedynie oświadczenia, nie popierając ich stosownymi dokumentami, na podstawie których można by ustalić rzeczywistą sytuację finansową. Podkreślić należy, że taki sposób wykonywania wezwań referendarza nie zmierza w żaden sposób do wyjaśnienia pojawiających się wątpliwości. Jak wynika natomiast z przytoczonych wyżej przepisów, to na skarżącym spoczywa obowiązek udowodnienia, iż spełnia on wymogi niezbędne do przyznania mu prawa pomocy. Skoro natomiast skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie faktycznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, to tym samym uniemożliwił ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby wiązać się z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (por. Postanowienie WSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2006 r., III SA/Wa 967/06, niepubl.) . Biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem Sądu, należy stwierdzić, że zarówno osiągane dochody w gospodarstwie rolnym, jak i posiadany majątek, z którego można czerpać pożytki, nie uzasadniają twierdzenia o niemożności poniesienia przez skarżącego jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. Wskazać należy, że przy ocenie zasadności przyznania stronie prawa pomocy Sąd nie może poprzestać na badaniu jej rzeczywistych dochodów. Rozstrzygając w tym przedmiocie, należy bowiem mieć na uwadze również jej możliwości zarobkowe(por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 31 maja 2006 r., III SAB/Wa 1/06, niepubl.) Konkludując Sąd stwierdził, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy jest dobra, nie jest on nadto osobą bezrobotną, lecz osiąga stałe zarobki, które może przeznaczyć na zaspokojenie swoich potrzeb. W tej sytuacji uznać należało, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. Odwołując się do wniosku skarżącego o ustanowienie adwokata Sąd wskazuje, że ustanowienie adwokata powinno następować jedynie wówczas, gdy istnieje niebezpieczeństwo, że brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi jednak w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art.134 § 1i art. 140 § 1 (por. postanowienie WSA w Lublinie z dnia 24 maja 2006 r., II SA/Lu 603/05, niepubl.). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił wnioskodawczyni prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych.