II SA/Gd 240/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 16 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 lipca 2017 r. sygn. akt II SA/Gd 240/16. Wnioskiem z dnia 15 maja 2017 r. M. W. zwróciła się do Sądu o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W złożonym wniosku skarżąca oświadczyła, że posiada mieszkanie o powierzchni 31,7 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7,51 ha. Skarżąca wskazała, że nie dysponuje gospodarstwem rolnym i nie posiada maszyn i urządzeń służących do produkcji rolnej. Oświadczyła także, że nie posiada oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych i w gotówce, nie posiada także papierów wartościowych i innych praw majątkowych, jak również wierzytelności i innych przedmiotów wartościowych. Skarżąca wskazała, że źródłem jej utrzymania jest gospodarstwo rolne, z którego nie osiąga jednak dochodów a od 2009 r. przynosi straty. W celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, w tym na opłaty za media oraz utrzymanie zwierząt (pięciu psów, które od wielu lat posiada i traktuje je jak członków rodziny) zaciąga pożyczki od osób prywatnych. Oświadczyła przy tym, że prowadzone są przeciwko niej postępowania sądowe, egzekucyjne i komornicze o spłatę zadłużenia wobec kilku instytucji w tym m.in. wobec A. i wobec KRUS. Skarżąca podkreśliła, że to działania Wójta Gminy i Samorządowego Kolegium Odwoławczego doprowadziły do całkowitego zdewastowania systemu melioracyjnego i masowej katastrofy naruszenia stosunków wodnych a tym samym do upadłości certyfikowanego gospodarstwa ekologicznego, odcięcia źródeł pozyskiwania plonów na własne potrzeby i do sprzedaży, zarobkowania. Jednocześnie skarżąca podkreśliła, że przyczyny dla których ubiega się o przyznanie prawa pomocy są doskonale znane sądowi, gdyż zostały szczegółowo opisane i przedstawione we wnioskach o przyznanie prawa pomocy składanych w ciągu ostatnich kilku miesięcy w innych sprawach, które toczą się przed sądem na skutek wnoszonych przez nią skarg. Oświadczyła także, że przy piśmie z dnia 2 listopada 2016 r. skierowanym do Prezesa WSA w Gdańsku zajęła stanowisko, że nie będzie stosowała się do zarządzeń referendarzy bądź sędziów WSA w Gdańsku o identycznej lub podobnym zestawie pytań, jak treści zawarte we wszystkich wezwaniach uprzednio kierowanych do niej przez referendarzy w 2016 r. Oświadczyła przy tym, że zastosuje się do wezwania referendarza tylko w sytuacji, gdy zostaną do niej wystosowane ewentualne pytania konieczne np. o bieżące wydatki i niewychodzące poza wszelkie dopuszczalne granice i niemające na celu powielenia treści znanych sądowi z urzędu. Referendarz sądowy uznając oświadczenie skarżącej za niewystarczające do dokonania oceny jej możliwości płatniczych, zarządzeniem z dnia 20 czerwca 2017 r., wezwał skarżącą do przedłożenia, w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem uznania, że skarżąca nie spełnia przesłanek prawa pomocy, następujących dokumentów i oświadczeń: 1) złożenia oświadczenia z czego się utrzymuje; czy podejmuje prace dorywcze, sezonowe, czy osiąga dochody ze sprzedaży płodów rolnych czy podejmuje działania mające na celu pozyskanie środków na utrzymanie i opłaty; 2) złożenie oświadczenia, czy nadal otrzymuje dopłaty bezpośrednie z ARMIR w związku z prowadzonym gospodarstwem rolnym, czy też dopłat tych nie pobiera; 3) przedłożenia dokumentów obrazujących skalę zadłużenia wnioskodawczyni i ewentualnie – dokumentów poświadczających fakt prowadzenia w stosunku do niej egzekucji komorniczych; 4) wskazania wysokości pożyczek zaciąganych przez wnioskodawczynię w skali miesiąca i ogólnej wysokości jej zadłużenia z tego tytułu w dacie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy; 5) oświadczenia w przedmiocie wysokości miesięcznych wydatków wnioskodawczyni przeznaczonych na jej niezbędne potrzeby (żywność, media, lekarstwa itp.) W odpowiedzi, w piśmie z dnia 24 lipca 2017 r., skarżąca oświadczyła, że WSA w Gdańsku posiada pełną wiedzę o stanie majątkowym skarżącej, bowiem we wszystkich sprawach toczących się przed Sądem z jej skarg udzielała ona wyczerpujących odpowiedzi a jej sytuacja materialna nie uległa poprawie a jedynie znacznemu pogorszeniu. Oświadczyła także, że uzyskuje dopłaty z ARiMR, które kształtują się w granicach 5 do 7 tys. zł rocznie a minimalne kwoty jakie potrzebuje na własne utrzymanie to ok. 800 zł miesięcznie. Dodatkowo, w okresie grzewczym ponosi, co drugi miesiąc, opłatę za gaz w granicach ok. 1500 – 1600 zł . Dlatego też, co drugi miesiąca, w okresie grzewczym kwota zaciąganych przez nią pożyczek kształtuje się na poziomie ok. 2300 – 2400 zł. Postanowieniem z dnia 25 lipca 2017 r., wydanym na podstawie art. 165 i art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy wskazując, że skarżąca nie realizując wezwania o dodatkowe dokumenty i oświadczenia nie dała szansy na weryfikację jej sytuacji materialnej i ewentualną zmianę wydanego już w niniejszej sprawie postanowienia z dnia 4 sierpnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy również w zakresie całkowitym. W obecnie złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie przywołała zaś okoliczności pozwalających stwierdzić, że jej sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na nieaktualność poprzednio dokonanej oceny, odnoszącej się do możliwości skarżącej w partycypowaniu w kosztach postępowania w zakresie obowiązku uiszczenia opłat sądowych i ewentualnego ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Od postanowienia referendarza sądowego skarżąca wniosła sprzeciw. Rozpoznając wniesiony sprzeciw, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zawyżył, co następuje: Złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, nie zasługiwał na uwzględnienie, jak trafnie orzekł referendarz w zaskarżonym sprzeciwem postanowieniu. Zauważyć na wstępie należy, że podlegający w niniejszej sprawie rozpoznaniu wniosek skarżącej jest kolejnym wnioskiem złożonym w tej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Gd 240/16 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, po rozpoznaniu wniosku skarżącej z dnia 8 czerwca 2016 r., odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W związku z tym wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z dnia 15 maja 2017 r. podlegał ocenie w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369), zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Sąd wziął przy tym pod uwagę, że przez pojęcie zmiany okoliczności sprawy należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Przesłanką modyfikacji orzeczenia na podstawie powyższego przepisu jest zatem zmiana okoliczności sprawy, przez które przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy należy rozumieć dane dotyczące sytuacji rodzinnej, stanu majątkowego i dochodów wnioskującego o takie wsparcie. Te okoliczności są bowiem decydujące w kontekście przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała aby od czasu wydania postanowienia z dnia 4 sierpnia 2016 r. nastąpiła zmiana jej sytuacji rodzinnej, stanu majątkowego i dochodów, która uzasadniałaby pozytywne rozpoznanie złożonego przez nią w dniu 15 maja 2017 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ze złożonego przez skarżącą wniosku jak i pisma z dnia 24 lipca 2017 r. nie wynika aby taka zmiana nastąpiła. Skarżąca, jak wskazała, nadal otrzymuje dopłaty do posiadanego gospodarstwa rolnego z ARiMR, posiada majątek w postaci gruntów rolnych i mieszkania a bieżące koszty utrzymania pokrywa ze środków pochodzących z pożyczek. Zauważyć przy tym należy, że skarżąca, mimo zobowiązania referendarza sądowego, nie przestawiła szczegółowych i wyczerpujących oświadczeń i dokumentów, które umożliwiałaby precyzyjne ustalenie sytuacji majątkowej, w jakiej skarżąca aktualnie się znajduje. Sąd również nie znalazł w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy ani w zakresie całkowitym, ani też częściowym. Wskazać przy tym należy, że art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się przy tym, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym powinno sprowadzać się do przypadków, a których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 83/11, Legalis). Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa zaś na stronie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2011 r., sygn. akt II FZ 733/10, Legalis). Strona żądająca przyznania prawa pomocy powinna w tym celu złożyć na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa, który zgodnie z dyspozycją art. 252 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Ponadto, zgodnie z art. 255 ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niezastosowanie się do wezwania wystosowanego na podstawie art. 255 ustawy wyklucza zaś przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2011 r., sygn. akt II FZ 227/11, Legalis). Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie pozostaje niepełne i nie jest wystarczające do oceny zasadności wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 718/11, Legalis). Na etapie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd dokonuje oceny oświadczeń strony uzupełnionych ewentualnie w trybie art. 255 ustawy. Sąd, orzekając w przedmiocie prawa pomocy, opiera swe rozstrzygnięcie na aktach postępowania w zakresie dotyczącym przyznania prawa pomocy, a zatem, dokonując oceny w zakresie spełnienia przez stronę przesłanek z art. 246 ustawy, sąd bierze pod uwagę każdorazowo aktualny stan sprawy z daty orzekania, uwzględniając treść oświadczeń strony zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także treść dokumentów załączonych do tego wniosku i ewentualnie zgromadzonych w trybie art. 255 ustawy. Sąd może uzupełnić obraz sytuacji bytowej strony ubiegającej się o przyznanie jej prawa pomocy jedynie o informacje i dane wynikające z akt sprawy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 165 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 25 lipca 2017 r.