II SA/Gd 536/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 września 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 3 kwietnia 2024 r., nr SKO Gd/5794/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej A. D. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pani A. D. (dalej: Skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: SKO, Kolegium) z 3 kwietnia 2024 r., w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżąca wnioskiem z 30 sierpnia 2023 r. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowym Stawie o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad niepełnosprawnym z bratem. Burmistrz Nowego Stawu decyzją z 26 września 2023 r. odmówił Skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że Skarżąca kolejny raz składa wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na brata. Pierwszy wniosek złożyła 10 marca 2022 r. i otrzymała decyzję odmowną. Decyzja ta była przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który wyrokiem z 10 maja 2023 r. w sprawie o sygnaturze akt II SA/Gd 1057/22 utrzymał w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza odmawiającą przyznania przedmiotowego świadczenia. Dalej Burmistrz wskazał, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem sposób stały i bezpośredni, z uwagi na zamieszkiwanie w jednej miejscowości. Skarżąca przychodzi do brata dwa razy dziennie, siedem dni w tygodniu. Rano od godziny ósmej do godziny jedenastej – dwunastej, następnie od godziny piętnastej lub szesnastej do godziny siedemnastej lub osiemnastej. W tym czasie Skarżąca pomagam bratu w higienie osobistej, przygotowuje posiłki z wcześniej zrobionych zakupów, kontroluje wizyty lekarskie, zamawia i wykupuje leki, pomaga w sprawach urzędowych. Brat Skarżącej choruje na choroby psychiczne, choroby neurologiczne oraz upośledzenie umysłowe. Wedle Skarżącej, w ostatnim czasie stan zdrowia brata uległ pogorszeniu. W chwili obecnej brat jest osobą leżącą – nie chce chodzić. Brat jest pampersowany. Skarżąca pomaga bratu w ubieraniu się, brat spożywa posiłki samodzielnie. Podopieczny zajmuje ten pokój z dostępem do kuchni i łazienki. Wcześniej podopieczny korzystał z balkonika. a obecnie w większości leży w łóżku i ogląda telewizję. Nie uczęszcza na żadne terapie i nie wychodzi z domu. Razem z bratem zamieszkuje również matka, która jest emerytką i posiada znaczny stopień niepełnosprawności. W tym samym budynku mieszka brat z rodziną, który pracuje zawodowo i nie może opiekować się chorym bratem. W ocenie Burmistrza, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą pracy, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem. Podopieczny bowiem nie mieszka sam, ale w domu z bratem i jego rodziną, gdzie praktycznie przez całą dobę jest pod opieką i kontrolą rodziny. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie wynika jednoznacznie, że zakres czynności jakie Skarżąca wykonuje sprawowaniu opieki wyklucza możliwość podjęcia pracy. Burmistrz wskazał również, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane z powodu ustalenia powstania niepełnosprawności podopiecznego po osiemnastym roku życia. SKO zaskarżoną do Sądu decyzją utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że Orzeczeniem Powiatowego zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 29 czerwca 2021 r., podopieczny został uznany za osobę znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Datę niepełnosprawności datuje się od 19 marca 2018 r. Matka podopiecznego zmarła w dniu 5 grudnia 2023 r. SKO przytłoczyło ustalenia wywiadu środowiskowego i podzieliło pogląd organu pierwszej instancji, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia, a opieką nad niepełnosprawnym bratem. Kolegium jednocześnie uznało, że nie mogło być podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia to, że niepełnosprawność podopiecznego powstała po ukończeniu przez niego osiemnastego roku życia. Kolegium odniosło się w tym zakresie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego w 21 października 2014 r., wydanego w sprawie o sygnaturze K 38/13, którym to wyrokiem Trybunał stwierdził niekonstytucyjność wskazanej art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących nad opieką opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności. We wniesionej do Sądu skardze, Skarżąca domaga się uchylenia decyzji organów obu instancji, zasądzenia kosztów postępowania oraz rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię artykułu 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Odpowiadając na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki sąd administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Na wstępie wyjaśnić należy, że przywołanym przez Burmistrza wyrokiem z 10 maja 2023 r.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na decyzję SKO utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Nowego Stawu w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację zatrudnienia, w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym bratem. Wskazanym przez Sąd powodem uzasadniającym odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w tamtej sprawie było to, że brat Skarżącej mieszkał wraz ze swoją matką, która nie została pozbawiona praw rodzicielskich a także nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd odniósł się przy tym do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2020 r., wydanej w sprawie o sygnaturze akt I OPS 2/22, w której stwierdzono że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobą skazanym w artykule 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, innymi spokrewnionych w stopniu pierwszym z osobą wymagającą opieki jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W powyższej sprawie Skarżąca wniosek o przyznanie świadczenia złożyła w dniu 10 marca 2022 r. Niniejsze postępowanie dotyczyło zaś wniosku skarżącej z 30 sierpnia 2023 r., czyli innego okresu zasiłkowego, a także w jego trakcie pojawiła się okoliczność, w postaci śmierci matki podopiecznego. Niewątpliwie stwierdzić należy zatem, że w ustała w sprawie przesłanka będąca podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazana przez Sąd, w przywołanym powyżej wyroku. W takim stanie faktycznym należy odnieść się do stanowiska Kolegium wyrażonego zaskarżonej decyzji. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) - dalej "u.ś.r.", a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przepisu tego wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki (por. wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę. Sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wskazany przepis wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. W ocenie Sądu, zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą na rzecz brata jest zgodny z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności oraz faktycznymi potrzebami podopiecznego. Brat skarżącej wymaga pomocy przy większości czynności życia codziennego, skarżąca przez większość czasu czuwa nad bratem, by nieść mu niezbędną i niezwłoczną pomoc w zwykłych czynnościach życia codziennego oraz w razie nagłej potrzeby, pozostając tym samym w stałej gotowości. Dostrzeganie w realiach niniejszej sprawy możliwości podjęcia przez skarżącą pracy choćby niepełnym wymiarze jest nieuzasadnione. W tej sytuacji związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a zakresem sprawowanej opieki i świadczonej pomocy przez skarżącą jest w tej konkretnej sprawie bezpośredni i ścisły. Wskazane przez Skarżącą czynności są konieczne, aby zapewnić osobie ograniczonej w możliwościach samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych, prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z 10 czerwca 2021 r., III SA/Gd 319/21, orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego, stwierdzenie SKO o braku istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy brakiem podjęcia zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem uznać należy za błędne. Niekwestionowany przez SKO stan zdrowia brata Skarżącej (choroby psychiczne, choroby neurologiczne, upośledzenie umysłowe) powoduje w sposób oczywisty konieczność stałej opieki nad bratem. Kolegium pominęło w szczególności, że podopieczny jest pampersowany i głównie leżący. Uwzględniając przy tym jego chorobę psychiczną oraz upośledzenie umysłowe, nie sposób sobie wyobrazić, aby osoba taka mogła pozostać bez stałej oraz długotrwałej opieki. Skarżąca, pomimo, że nie mieszka z bratem, spędza u niego około 7 godzin dziennie, każdego dnia. Kolegium nie uwzględniło również, że wobec śmierci matki podopiecznego, która z nim mieszkała wobec sytuacji zawodowej brata mieszkającego w tym samym budynku, co podopieczny, cały ciężar opieki spoczął właśnie na Skarżącej, jako na siostrze. Zdaniem Sądu stan zdrowia podopiecznego i wynikająca z niego potrzeba opieki nad bratem prowadzą do odwrotnego wniosku niż wyciągnięty przez SKO, to znaczy okoliczności te jasno pokazują, że zakres zaangażowania przez Skarżącą w opiekę nad bratem uniemożliwia podjęcie przez Nią zatrudnienia. Podopieczny wykazuje jedynie znacznie ograniczone przejawy samodzielności, wymaga pomocy przy wielu czynnościach życia codziennego. Jak wcześniej wskazano, Skarżąca spędza u brata minimum siedem godzin dziennie, by nieść mu niezbędną i niezwłoczną pomoc w zwykłych czynnościach życia codziennego oraz w razie nagłej potrzeby. Dostrzeganie w realiach niniejszej sprawy możliwości podjęcia przez Skarżącą pracy choćby niepełnym wymiarze jest nieuzasadnione. Zdaniem Sądu, SKO dokonało wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. wydając decyzję naruszającą w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organu polega na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a opieką sprawowaną przez Skarżącą nad bratem. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko Kolegium dotyczące przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 r. życia. Znajduje ono bowiem podstawę w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Przywołany zatem przez Burmistrza art. 17 ust. 1b ustawy nie mógł stanowić podstawy dla odmowy przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c ustawy 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku. Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła Skarżąca. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964), zasądzając od Kolegium na rzecz Skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.