II SA/Gd 585/25

Dnia 18 lutego 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor sądowy WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2026 roku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 lipca 2025 roku, nr SKO Gd/2830/25 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. A. R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 11 lipca 2025 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezydent Miasta Starogard Gdański decyzją z 22 maja 2025 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na synem, D. R. Organ wyjaśnił, że ponieważ skarżąca wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tzw. starych zasadach złożyła w dniu 12 maja 2025 r., a nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku rozpoznając odwołanie skarżącej decyzją z 11 lipca 2025 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z 22 maja 2025 r. Organ podkreślił, że skarżąca we wniosku wyraźnie wskazała, że ubiega się o przyznanie świadczenia na tzw. "starych zasadach" obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., nie było więc podstaw do rozpoznania wniosku w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., w tym do przyznania prawa do świadczenia wstecz. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W związku z tym ochrona praw nabytych dotycząca opiekunów, którym przyznano świadczenie pielęgnacyjne na starych zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. w niniejszej sprawie nie ma miejsca. Osoby, którym przed dniem wejścia w życie ustawy albo od dnia wejścia w życie ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4 (art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym). Wnioskodawczyni do dnia 31 grudnia 2023 r. nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W odniesieniu do jej syna wymagającego opieki zostało wydane nowe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności w dniu 14 maja 2025 r., datę ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności wskazano w nim na 19 marca 2025 r. W związku z tym nie można mówić o kontynuacji prawa strony do świadczenia pielęgnacyjnego, zasadne zatem było zastosowanie przepisów w brzmieniu obowiązującym od stycznia 2024 r. W związku z tym Kolegium uznało, że nie została zachowana przesłanka przyznania świadczenia polegająca na zachowaniu kryterium wiekowego osoby wymagającej opieki – D. R. Odnosząc się do zarzutów odwołania podkreślono, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje podmiotom określonym w pkt 1-4, jeżeli sprawują opiekę na osobą do 18 roku życia. W niniejszej sprawie kryterium to nie zostało spełnione, nie było przy tym podstaw do zastosowania przepisów przejściowych określonych w art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym. A. R. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 11 lipca 2025 r. wskazała, że już w pierwotnym wniosku oraz w odwołaniu argumentowała, że ubiega się o świadczenie w trybie wyjątkowym. Złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ nie można już skorzystać ze świadczenia wspierającego. Organy administracji zignorowały tę argumentację opierając się jedynie na formalnej dacie złożenia wniosku i bezkrytycznie stwierdzając, że ubiega się o świadczenie "na starych zasadach". Skarżąca wskazała, że jej syn jest osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności, z całkowitą niezdolnością do pracy i wymaga stałej opieki, ona sama natomiast posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności z częściową niezdolnością do pracy i pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w najniższej wysokości. Cierpi na poważne schorzenia, w tym brak lewej dłoni, co w połączeniu z innymi schorzeniami stanowi istotne wyzwanie w codziennym funkcjonowaniu i sprawowaniu opieki nad synem. W jej ocenie system świadczenia wspierającego nie działa tak, jak powinien. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy państwo nie stworzyło sprawnego mechanizmu zapewnienia dostępu do nowego świadczenia jest jawnym zaniedbaniem obowiązków wobec osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po 2024 roku lub których stan zdrowia znacznie się pogorszył. Zdaniem skarżącej zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta rażąco naruszają art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także Konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, w szczególności art. 28 i art. 26 i Prawo Unii Europejskiej (Karta Praw Podstawowych), w tym art. 26 i 34. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Starogard Gdański z 22 maja 2025 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem D. R. Stan faktyczny jest bezsporny. W dniu 12 maja 2025 r. skarżąca wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem D. R. na tzw. "starych zasadach", tj. na podstawie przepisów ustawy z 28 listopada o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323) obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Do wniosku załączone zostało: - orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Starogardzie Gdańskim z dnia 16 grudnia 2024 r., wydane po rozpatrzeniu wniosku z dnia 1 października 2024 r., o uznaniu D. R. za osobę o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przy czym stwierdzono, że niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa, a ustalony stopień niepełnosprawności od 1 października 2024 r. Dopuszczono pracę w warunkach chronionych. Orzeczenie wydano na stałe. - orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Starogardzie Gdańskim z dnia 24 kwietnia 2025 r., wydane po rozpatrzeniu wniosku z dnia 19 marca 2025 r., o uznaniu D. R. za osobę o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przy czym stwierdzono, że niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa, a ustalony stopień niepełnosprawności od 1 października 2024 r. Uznano, że D. R. jest niezdolny do zatrudnienia. Orzeczenie wydano na stałe. W aktach organu pierwszej instancji znajduje się nadto orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Starogardzie Gdańskim z dnia 14 maja 2025 r., wydane po rozpatrzeniu odwołania z dnia maja 2025 r., którym uchylono wcześniejsze orzeczenie z dnia 24 kwietnia 2025 r. i postanowiono zaliczyć D. R. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stwierdzono, że niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa, a ustalony stopień niepełnosprawności od 19 marca 2025 r. Uznano, że D. R. jest niezdolny do zatrudnienia. Orzeczenie wydano do 31 maja 2027 r. Skarżącej nie zostało wcześniej przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem D. R. Wniosek skarżącej o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego na tzw. "starych zasadach, odnosi się do obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 390), w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast od 1 stycznia 2024 r. (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r., poz. 323) przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: (1) matce albo ojcu, (2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, (3) opiekunowi faktycznemu dziecka oraz (4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak wynika z powyższego, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje obecnie (tj. od 1 stycznia 2024 r.) wyłącznie opiekunom osób w wieku do ukończenia 18 roku życia, co stanowi efekt nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzonej od 1 stycznia 2024 r. na mocy art. 43 pkt 4 lit. a ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429). Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 12 maja 2025 r., zastosowanie ma zatem przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku. W tym zaś stanie prawnym skarżąca nie spełnia przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na będącego osobą dorosłą syna (urodzonego 21 października 1994 r.). Słusznie przy tym organy uznały, że brak było podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., a to ze względu na treść regulacji intertemporalnej zawartej w przepisach przejściowych ustawy o świadczeniu wspierającym. Mowa tu o art. 63 ust. 1 tego aktu stanowiącym, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z przepisu tego wynika, że zasadą jest rozpatrywanie wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożonych po dniu 31 grudnia 2023 r. na podstawie przepisów obowiązujących aktualnie, tj. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. Przepisy dotychczasowe, tj. obowiązujące do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się natomiast wyłącznie do tych stanów faktycznych, w których prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku (patrz: wyrok WSA w Poznaniu z 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 190/24, publ. CBOSA), co oznacza, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie omawianej nowelizacji) organy administracji rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są – co do zasady - ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 6 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 105/24, wyrok WSA w Krakowie z 21 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 632/24 - publ. CBOSA). O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed 1 stycznia 2024 r. spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Jednym z tych warunków jest złożenie kompletnego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co wynika z art. 24 ust. 2 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Regulacja z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwia więc przyznanie świadczenia jedynie w sytuacji, gdy strona przed zmianą przepisów złożyła kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać (vide: wyrok WSA w Szczecinie z dnia 1 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 291/24 oraz wyrok WSA w Gliwicach z 4 kwietnia 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1409/24 - publ. CBOSA). Wskazana norma nie mogła zatem mieć w sprawie zastosowania, skoro wniosek inicjujący postępowanie skarżąca złożyła dopiero w maju 2025r. Dodatkowo warto zauważyć, że na 31 grudnia 2023 r. skarżąca nie spełniała przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do spornego świadczenia, gdyż na ten dzień D. R. nie legitymował się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. A w stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. legitymowanie się takim orzeczeniem było warunkiem koniecznym, bez spełnienia którego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekuna nie mogło powstać. W sprawie nie miał także zastosowania przepis przejściowy art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym stanowiący, że osoby, którym przed 1 stycznia 2024 r. albo od tego dnia, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Skoro bowiem skarżąca nie pobierała uprzednio świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnoprawnym w stopniu znacznym synem D. R., to tym samym nie zachodzi tu kontynuacja pobierania świadczenia, o której mowa w powyższym przepisie. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie odmawiające uwzględnienia wniosku strony z 12 maja 2025 r. z uwagi na brak spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. należy uznać za zasadne, a okoliczności sprawy nie umożliwiały rozpatrzenia tego żądania na zasadach obowiązujących przed wskazaną datą. Stąd przedłożone przez stronę skarżącą dokumenty medyczne dotyczące stanu zdrowia D. R. nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy. D. R. jest niewątpliwie osobą schorowaną, o ustalonym znacznym stopniu niepełnosprawności i należy mu się wsparcie ze strony Państwa, ale nie w formie świadczenia pielęgnacyjnego dla jego opiekunki, tj. skarżącej. W aktualnym bowiem stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem służącym wsparciu opiekunów osób niepełnosprawnych w wieku do ukończenia 18. roku życia. Nowe zasady nie dotyczą wyłącznie tych osób, które na zasadzie zachowania praw nabytych, będą pobierać świadczenie na podstawie przepisów dotychczasowych (w oparciu o art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym). Taka kontynuacja nie ma jednak w sprawie miejsca, bowiem skarżąca nie nabyła przed dniem 31 grudnia 2023 r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad synem. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza tym samym prawa w stopniu mogącym uzasadniać jej uchylenie, została poprzedzona postępowaniem czyniącym zadość zasadom procesowym, właściwym ustaleniem stanu faktycznego oraz jego prawidłowym rozważeniem. Wydający ten akt organ trafnie też zastosował przepisy prawa materialnego, poddając je prawidłowej wykładni. Zważywszy wszystkie powołane wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143) oddalił skargę.