II SA/Gd 617/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor sądowy WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 lutego 2026 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 maja 2025 r. nr SKO Gd/5946/23 w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie uchylenia decyzji dotyczącej zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego oddala skargę. M. K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wniesione w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia 3 grudnia 2021 r. Burmistrz Pruszcza Gdańskiego (dalej jako: "organ I instancji", "Burmistrz") orzekł o uchyleniu w okresie od dnia 1 listopada 2018 r. do dnia 31 października 2019 r. własnej decyzji ostatecznej z dnia 3 października 2018 r. w sprawie przyznania M. J. świadczeń rodzinnych na M. J. i O. J. Pismem z dnia 11 października 2023 r. (data wpływu do organu I instancji – 17 października 2023 r. M. K. (poprzednio: J.; dalej jako: "strona", "skarżąca") wniosła odwołanie od decyzji Burmistrza z dnia 3 grudnia 2021 r. Wraz z odwołaniem złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. We wniosku o przywrócenie terminu strona wskazała, że mając na uwadze treść decyzji organu pierwszej instancji, celem uzyskania informacji w sprawie, udała się do MOPS, gdzie została poinformowana, że ostateczną decyzję w sprawie podejmie Wojewoda, czym została wprowadzona w błąd. Skarżąca wyjaśniła, że dniu 2 października 2023 r. odebrała decyzję Wojewody ze zobowiązaniem do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami. W tych okolicznościach uzyskała w dniu 10 października 2023 r. w kancelarii adwokackiej informację, że miała prawo wnieść odwołanie od decyzji z 3 grudnia 2021 r. i została poinformowana, że odwołanie takie składa się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, co wyjątkowo zostało wskazane w treści pouczenia. Dokonując analizy decyzji, skarżąca wskazała, że liczne decyzje nie zawierały pełnego pouczenia o trybie odwoławczym. Zatem dopiero w tym dniu skarżąca powzięła rzetelną informację o przysługującym jej prawie odwołania. Tym samym oczywisty jest brak zawinienia w niedochowaniu terminu. Strona skarżąca podkreśliła, że w myśl art. 9 k.p.a., strona nie może ponosić negatywnych skutków błędnego pouczenia, które jest integralną częścią decyzji, nie można przy tym przyjmować fikcji powszechnej znajomości prawa. Postanowieniem z dnia 20 maja 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium, przywołując m. in. treść przepisu art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 ze zm.; dalej jako: "k.p.a.") wskazało, że w przedmiotowej sprawie strona nie uprawdopodobniła, że do uchybienia terminu doszło bez jej winy. Ustosunkowując się do okoliczności podniesionych we wniosku Kolegium, przytaczając treść pouczenia zawartego w dziewięciu decyzjach z 2 i 3 grudnia 2023 r., dotyczących uchylenia decyzji przyznających świadczenia rodzinne i świadczenie wychowawcze w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, wskazało, że w pouczeniach tych wprost wskazano na możliwość wniesienia odwołania. Kolegium wskazało jednocześnie, że jakkolwiek właściwy organ odwoławczy, na skutek usterki edytorskiej powielonej także w innych sprawach, nie znalazł się w nim wprost, to z treści pouczenia wynika, że odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu pierwszej instancji. Za gołosłowne i niewiarygodne Kolegium uznało jednocześnie wyjaśnienia skarżącej w zakresie wprowadzenia jej w błąd przez pracowników organu I instancji. W ocenie Kolegium niewątpliwie, o ile strona przeczytała ze zrozumieniem zaskarżoną decyzję i jej pouczenie oraz rzeczywiście zasięgała informacji, to z pewnością dowiedziała się, że odwołanie od decyzji może złożyć, tym bardziej, że wynika to wprost z pouczenia. Kolegium zwróciło także uwagę, że strona brała udział w postępowaniach prowadzonych przez Wojewodę Pomorskiego, co znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Końcowo Kolegium wskazało, że w sprawie nie został zachowany siedmiodniowy termin na złożenie odwołania. Kwestionowana decyzja (podobnie jak i 8 pozostałych decyzji) została doręczona stronie w dniu 9 grudnia 2021 r., natomiast datowane na dzień 11 października 2023 r. odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia wpłynęło do organu I instancji w dniu 17 października 2023 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika zawodowego, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 58 k.p.a. poprzez nieprzywrócenie terminu do złożenia skargi poprzez: brak ustalenia i rozważenia przyczyny uchybienia terminu oraz dnia ustania tejże przyczyny a także błędne ustalenie daty, od której należy liczyć termin powzięcia przez skarżącą wiedzy o przysługujących jej środkach zaskarżenia. Zarzuciła ponadto naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie odpowiedniej informacji i wyjaśnień, co skutkowało negatywnym wpływem na jej prawa i obowiązki. Skarżąca wskazała również na naruszenie art. 7, art. 10, art. 77, art. 78, art. 80 w zw. z art. 107 k.p.a., do którego doszło w związku z nieuzasadnioną odmową rozpoznania zarzutów odwołania wobec nieuzasadnionego stwierdzenia uchybienia terminowi jego wniesienia. Końcowo wskazała na naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a. – w związku z nieprzeprowadzeniem przez organ z urzędu niezbędnego postępowania dowodowego i nie uchylenie w związku z tym zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej jako "P.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.). Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 20 maja 2025 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 3 grudnia 2021 r., wydanej przez Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pruszczu Gdańskim, działającego z upoważnienia Burmistrza Pruszcza Gdańskiego, o uchyleniu w okresie od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. decyzji własnej z 3 października 2018 r. w przedmiocie świadczeń rodzinnych przyznanych skarżącej na synów. Zgodnie z art. 129 k.p.a., odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję (§ 1). Odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie (§ 2). Przepisy szczególne mogą przewidywać inne terminy do wniesienia odwołania (§ 3). W niniejszej sprawie bezspornym było, że decyzja z 3 grudnia 2021 r. została doręczona skarżącej w dniu 9 grudnia 2021 r., co potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru, załączone do akt sprawy organu I instancji. Mając więc na uwadze treść przepisu art. 129 § 2 k.p.a., termin do wniesienia odwołania upłynął skarżącej w dniu 23 grudnia 2021 r. (czwartek). Natomiast odwołanie (datowane na dzień 11 października 2023 r.) wraz w wnioskiem o przywrócenie terminu wniesiono do organu I instancji w dniu 17 października 2023 r., zatem z uchybieniem terminu wskazanego powyżej. Przesłanki przywrócenia terminu określa art. 58 k.p.a. Zgodnie z jego treścią, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). Skarżąca wyjaśniła, że 10 października 2023 r., podczas wizyty w kancelarii adwokackiej, dowiedziała się o możliwości wniesienia odwołania. Uznać zatem należy, że skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu w zakreślonym ustawą terminie, przy czym wraz z nim złożyła odwołanie, dopełniając tym samym czynności, dla której określony był termin, o której mowa w art. 58 § 2 k.p.a. Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje, czy wskazywane przez skarżącą we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania okoliczności uzasadniały przyjęcie, że do uchybienia terminu doszło bez winy skarżącej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić, gdy strona nie mogła dopełnić obowiązku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (za: wyrok NSA z 4 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1388/22; wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunkiem koniecznym do uwzględnienia podania o przywrócenie terminu jest brak jakiejkolwiek winy strony. Stosownie bowiem do treści art. 58 § 1 k.p.a. każdy stopień winy, nie wyłączając lekkiego niedbalstwa, uzasadnia wydanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu. Dla przywrócenia terminu niezbędne jest wykazanie, że uchybienie terminu zostało spowodowane przyczynami niezawinionymi przez stronę, a nadto przeszkód w dochowaniu terminu nie można by było usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (za: wyrok NSA z 8 kwietnia 2025 r., sygn. akt III OSK 6703/21). Przenosząc powyższe rozważania na stan faktyczny niniejszej sprawy zauważyć należy, że z wyjaśnień skarżącej wynika, iż nie złożyła ona odwołania z uwagi na brak stosownego pouczenia w decyzji z 3 grudnia 2021 r. a także uzyskania błędnej informacji w siedzibie MOPS. W związku z tym dla oceny powyższych wyjaśnień istotne znaczenie ma treść pouczenia zawartego w decyzji z 3 grudnia 2021 r. W pouczeniu zawartym w decyzji pierwszoinstancyjnej wskazano m.in., że "od niniejszej decyzji przysługuje prawo wniesienia odwołania do za pośrednictwem tutejszego Ośrodka w terminie 14 dni od doręczenia decyzji". Odnosząc się do takiej treści pouczenia wskazać należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. decyzja zawiera pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Zgodnie natomiast z art. 112 k.p.a., błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Treść przepisu art. 112 k.p.a. należy rozumieć w taki sposób, że strona korzystając z właściwych środków procesowych może uniknąć negatywnych skutków uchybienia terminu, jeżeli przyczyną tego uchybienia było błędne pouczenie organu. W przypadku procedury administracyjnej środkiem takim jest wniosek o przywrócenie terminu do złożenia środka zaskarżenia, który organ administracji zobowiązany jest uwzględnić stwierdzając, że do uchybienia terminu doszło bez winy strony (za: wyrok NSA z 4 marca 2025 r. sygn. akt II OSK 1940/22). W związku z tym, w przypadku braku wskazania wprost organu odwoławczego w pouczeniu decyzji organu I instancji, brak winy strony w uchybieniu terminowi wniesienia odwołania należy oceniać w okolicznościach konkretnej sprawy. Nawet bowiem, gdy w pouczeniu nie wskazano organu odwoławczego, to zdaniem Sądu możliwość wniesienia odwołania pozostaje zapewniona wobec niewątpliwego wskazania, że odwołanie można wnieść za pośrednictwem organu I instancji. W takim przypadku pouczenie nie powoduje dla strony negatywnych konsekwencji, gdyż może ona złożyć odwołanie na adres organu I instancji. Należy też zauważyć, że zgodnie z orzecznictwem na przepis art. 112 k.p.a może powołać się strona, która zastosowała się do błędnego pouczenia zawartego w decyzji. Dla wystąpienia skutku przewidzianego w tym przepisie nie jest zatem wystarczające, że w decyzji zawarto błędne pouczenie, lecz jest konieczne, aby strona zastosowała się do tego pouczenia, tj. zgodnie z pouczeniem wniosła środek zaskarżenia przewidziany w tym przepisie (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 9 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 1102/20; wyrok NSA z 19 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 3246/18). W niniejszej sprawie skarżąca nie zastosowała się jednak do pouczenia zawartego w decyzji organu I instancji, gdyż we wskazanym terminie nie wniosła odwołania, nawet bezpośrednio do organu I instancji bez wskazania organu odwoławczego. W takim wypadku Burmistrz byłby zobowiązany do przekazania tego środka odwoławczego właściwemu organowi odwoławczemu, a badanie zachowania terminu do wniesienia środka odwoławczego uwzględniałoby te okoliczności. Zatem skarżąca mogłaby powoływać się na błędne pouczenie i domagać zastosowania art. 112 k.p.a., gdyby po zapoznaniu się z treścią pouczenia z decyzji z 3 grudnia 2021 r. wniosła odwołanie do niewłaściwego organu, bo tylko w tym zakresie owo pouczenie było dotknięte błędem. Skarżąca jednak nie podjęła żadnych działań zmierzających do zaskarżenia decyzji z 3 grudnia 2021 r. w wyznaczonym terminie 14 dni, ani w niedługim okresie czasu po tym terminie. W związku powyższym uzna należy, że brak w spornym pouczeniu wskazania do jakiego organu wnosi się odwołanie, nie wywołał więc dla strony de facto negatywnych skutków w postaci niezłożenia tego odwołania w terminie. Zauważyć także należy, że skarżąca w istocie nie kwestionuje, iż zapoznała się ze spornym pouczeniem. Skoro tak, to powinna dostrzec, że w dalszej jego części organ I instancji wyjaśnił, iż "w trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec tutejszego Ośrodka. Z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwoła przez ostatnią ze stron postępowania decyzja staje się ostateczna i prawomocna, co oznacza brak możliwości zaskarżenia decyzji do SKO w Gdańsku [...]" (podkreślenie własne Sądu). Zatem, choć w pierwszej części pouczenia Burmistrz nie wskazał konkretnego organu odwoławczego, to z dalszej treści tego pouczenia jasno wynika, że tym organem jest SKO w Gdańsku. Wnikliwe odczytanie całego pouczenia powinno więc skłonić stronę należycie dbającą o swoje interesy do wniesienia odwołania choćby i do organu pośrednio wskazanego w tym pouczeniu. W złożonym wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania skarżąca wskazała także, że po otrzymaniu decyzji z 3 grudnia 2021 r. w siedzibie MOPS otrzymała informację, że ostateczną decyzję w sprawie podejmie Wojewoda. Natomiast po otrzymaniu decyzji Wojewody z 26 września 2023 r. zobowiązującej ją do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami, podjęła działania mające na celu wniesienie odwołania od decyzji z 3 grudnia 2021 r. W ocenie Sądu powyższa argumentacja, w świetle pozostałych przedstawionych okoliczności, nie uzasadnia twierdzenia, że doszło do wprowadzenia w błąd skarżącej w zakresie możliwości wniesienia odwołania od decyzji z 3 grudnia 2021 r. Przede wszystkim skarżąca nie uprawdopodobniła, że udzielenie takiej informacji miało miejsce, ale także nie wykazała, by taka ewentualna informacja od osób trzecich mogła mieć wpływ na możliwość dochowania terminu do wniesienia odwołania. Ponadto należy zauważyć, że przepis art. 112 k.p.a. pozwala na zwolnienie strony z winy w niedochowaniu terminu w sytuacji błędnego pouczenia zawartego w decyzji administracyjnej, nie zaś w sytuacji uzyskania ustnych informacji od pracowników organu administracji. W tym miejscu należy podkreślić, że w doktrynie i orzecznictwie panuje zgodność, że kryterium "uprawdopodobnienia braku winy" polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności. Obiektywnym miernikiem należytej staranności jest taka staranność, jakiej można oczekiwać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Pojęcie braku winy postrzegane jest jako obejmujące istnienie przeszkody nie do pokonania, czyli siły wyższej (por. postanowienie NSA z dnia 22 maja 2019 r., sygn. II GZ 81/19; A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, s. 368-70). Zgodnie z utrwalonym poglądem judykatury, uchybienie terminu jest niezawinione wówczas, gdy nawet przy dołożeniu najwyższej staranności strona nie mogła w terminie dopełnić czynności procesowej. Przeszkody te zatem muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny, a brak winy w uchybieniu terminu można uznać tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Strona musi więc uwiarygodnić swą staranność, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu była od niej niezależna (por. postanowienia NSA: z dnia 5 października 2012 r., sygn. II OZ 862/12; z dnia 7 czerwca 2013 r., sygn. II FZ 70/13). Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że Kolegium prawidłowo uznało, że skarżąca nie spełniła przesłanki przywrócenia terminu z art. 58 § 1 k.p.a. Nie uprawdopodobniła bowiem zaistnienia niezależnej przeszkody uniemożliwiającej jej wniesienie odwołania we właściwym terminie. Wobec powodów wyjaśnionych powyżej Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 119 pkt 3 powyższej ustawy, który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.