II SA/Gd 661/25
WyrokWSA w Gdańsku2026-01-14
Skład orzekający: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski, Sędzia WSA Diana Trzcińska, Asesor WSA Jakub Chojnacki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości może zostać wydane na podstawie stwierdzenia braku interesu prawnego lub braku podstaw do prowadzenia postępowania, bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, gdy te okoliczności nie są oczywiste?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, uznając, że odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości była przedwczesna. Sąd stwierdził, że organy administracji naruszyły przepisy postępowania (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.) oraz prawo materialne (art. 61a § 1 k.p.a.), ponieważ przyczyny odmowy wszczęcia postępowania nie były oczywiste i wymagały przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Sąd podkreślił, że prawo do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym musi być realizowane w ramach tego postępowania, a nie poza nim.Stan faktyczny
Skarżąca B. P. wniosła o zwrot majątku rodziny K. Starosta Wejherowski odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu majątku Ł. z uwagi na brak interesu prawnego oraz w sprawie zwrotu majątku G. z uwagi na brak podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego. Wojewoda Pomorski utrzymał w mocy postanowienie Starosty. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów k.p.a. i Konstytucji RP, wskazując na brak wykazania przez organy podstawy prawnej przejęcia majątków przez Skarb Państwa.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżone postanowienie Wojewody Pomorskiego oraz poprzedzające je postanowienie Starosty Wejherowskiego, zasądzono od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącej kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2026 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. P. na postanowienie Wojewody Pomorskiego z dnia 8 sierpnia 2025 r. nr NSP-II.7581.1.4.2025.MG w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Starosty Wejherowskiego z dnia 6 lutego 2025 r. GN.6821.42.2024.DA, 2. zasądza od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącej B. P. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
T. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Wojewody Pomorskiego w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z dnia 28 listopada 2024 r. B. P. (dalej jako: "wnioskodawczyni", "strona", "skarżąca"), działając w imieniu swoim oraz pozostałych spadkobierców majątku rodziny K., zwróciła się do Starosty Wejherowskiego, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej (dalej jako: "organ I instancji", "Starosta") o zwrot majątku rodziny K. głównym spadkobiercom. Do wniosku załączyła: upoważnienie do reprezentowania spadkobierców rodziny K., postanowienie Sądu Rejonowego w Wejherowie z dnia 8 lipca 2015 r. sygn. akt Ns [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po J.F. K., J. K. i J. K., akt notarialny Repertorium A nr [...] z dnia 2 sierpnia 2024 r. stanowiący protokół wykazu inwentarza, w którym strona oraz B. L. i A. L. oświadczyli, że w skład spadku wchodziły: majątek G. i majątek Ł. Uzasadniając wniosek wnioskodawczyni wyjaśniła, że cały majątek został zabrany bezprawnie oraz, że nikt nie dysponuje dokumentami stwierdzającym podstawę prawną zaboru tegoż majątku.
Na podstawie akt odrębnej sprawy, prowadzonej w I instancji przez Wojewodę Pomorskiego, a w II instancji przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi organ ustalił, że nie udało się odnaleźć jakichkolwiek dokumentów wskazujących podstawę przejęcia przez Skarb Państwa obu majątków. Ponadto ustalono, że poprzednik prawny wnioskodawczyni nie był właścicielem majątku Ł. gdyż przed jego przejściem na Skarb Państwa - właścicielem tej nieruchomości było państwo pruskie. W związku z powyższym organ I instancji, postanowieniem z dnia 6 lutego 2025 r., orzekł o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie: zwrotu majątku Ł. z uwagi na brak interesu prawnego w myśl art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej jako: "k.p.a." lub "kodeks") oraz - zwrotu majątku G. z uwagi na brak podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu majątku przejętego na rzecz Skarbu Państwa w trybie administracyjnym.
Wojewoda Pomorski (dalej jako: "Wojewoda", "organ odwoławczy"), po rozpoznaniu zażalenia strony, postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2025 r., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Uzasadniając postanowienie Wojewoda wyjaśnił, że podstawą prawną wydania przez Starostę postanowienia z dnia 6 lutego 2025 r. był przepis art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis wyróżnia dwie przesłanki stanowiące podstawę dla takiego rozstrzygnięcia. Pierwsza przesłanka to brak przymiotu strony postępowania, druga to inne uzasadnione przyczyny, do których zalicza się m. in. ostateczne wcześniejsze rozstrzygnięcie sprawy decyzją administracyjną, brak drogi administracyjnej w rozpoznawanej sprawie czy wyraźne wyłączenia dochodzenia niektórych praw lub wygaśnięcie roszczeń.
W przedmiotowej sprawie ustalono, że poprzednik prawny strony nie był właścicielem majątku Ł. przed jego przejściem na Skarb Państwa - właścicielem tej nieruchomości było państwo pruskie, a zatem uznać należało, że żądanie zwrotu majątku zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną. Nie udało się ponadto odnaleźć jakichkolwiek dokumentów wskazujących podstawę przejęcia przez Skarb Państwa majątków Ł. i G. Tym samym – w ocenie organów administracji - brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. W związku powyższym, w ocenie Wojewody organ I instancji zasadnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu majątku Ł. oraz majątku G.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz o zobowiązanie organu do ponownego rozpatrzenia sprawy i ustalenia podstawy prawnej przejęcia obu majątków Ł. i G. przez Skarb Państwa. Zaskarżonym rozstrzygnięciom zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, albowiem organy nie wykazały żadnej decyzji, aktu notarialnego czy innego dokumentu stanowiącego podstawę przejęcia majątków przez Skarb Państwa. Wskazała ponadto na naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne uznanie, że nie posiada ona interesu prawnego – w ocenie skarżącej zarówno ona, jak i jej bracia są spadkobiercami, o czym orzekł Sąd Rejonowy w Wejherowie w prawomocnym postanowieniu z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt NS [...]. Zarzuciła ponadto naruszenie przepisu art. 21 Konstytucji RP a także art. 2 Konstytucji RP poprzez twierdzenie, że brak dokumentów uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania, podczas gdy brak dokumentów obciąża organy, które odpowiadają za prawidłowość wpisu Skarbu Państwa, pomijając prawowitego właściciela do ksiąg wieczystych w 1994 r. Końcowo podniosła, że organy pominęły istotne okoliczności faktyczne, w szczególności nie uwzględniły, że J. K. był obywatelem polskim zarówno przed wojną, jak i po wojnie. Był on także osobą represjonowaną aż do śmierci w roku 1974, co wskazuje na przymusowe pozbawienie go majątku z przyczyn politycznych i narodowościowych.
Wojewoda Pomorski w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację, jak w zaskarżonym postanowieniu.
W piśmie procesowym z dnia 16 grudnia 2025 r. skarżąca uzupełniła skargę poprzez stwierdzenie, że kwestionowane rozstrzygnięcie narusza także przepisy art. 7 Konstytucji RP, zasadę pewności prawa i stabilności prawomocnych orzeczeń, a także art. 8 k.p.a. i art. 11 k.p.a. – zasadę pogłębiania zaufania obywatela do państwa. W ocenie skarżącej twierdzenie organu o utracie prawa własności przez jej dziadka – J. K. – na skutek zawarcia umowy dzierżawy wieczystej w 1930 r. jest bezpodstawne. Umowa dzierżawy jest bowiem stosunkiem obligacyjnym, który nie przenosi własności, nie wygasza jej i nie może prowadzić do wywłaszczenia. Dodatkowo podniosła, że organ w sposób nieuprawniony przenosi skutki dzierżawy z 1930 r. na nieruchomości w G., mimo że dzierżawa obejmowała wyłącznie Ł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna, lecz z przyczyn innych, niż w niej wskazane.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.
W jej wyniku postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Na wstępie wskazać należy, że Sąd orzekał w sprawie w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie. Rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym we wskazanych okolicznościach nie jest przy tym uzależnione od woli skarżącej. Nawet więc złożenie przez skarżącą wniosku o rozpoznanie takiej sprawy na posiedzeniu jawnym nie pozbawia sądu ustawowego uprawnienia do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym we wskazanym trybie.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Wojewody Pomorskiego z 8 sierpnia 2025 r. utrzymujące w mocy postanowienie Starosty Wejherowskiego z 6 lutego 2025 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku B. P. z dnia 28 listopada 2024 r. w zakresie: 1) zwrotu majątku Ł. z uwagi na brak interesu prawnego w myśl art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz 2) zwrotu majątku G. z uwagi na brak podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu majątku przejętego na rzecz Skarbu Państwa w trybie administracyjnym.
Podstawą prawną rozstrzygnięcia organów administracji był art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej jako: "k.p.a." lub "kodeks"), który stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a. (tj. żądanie wszczęcia postępowania - przyp. Sądu) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 k.p.a. stosuje się odpowiednio.
Z treści powołanej podstawy prawnej wynika, że zawiera ona dwie odrębne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania - wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, oraz istnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania.
W przedmiotowej sprawie organy administracji (Starosta Wejherowski, a następnie Wojewoda Pomorski utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji) w jednym postanowieniu odniosły się do dwóch żądań B. P. Innymi słowy, jednym postanowieniem odmówiły wszczęcia dwóch postępowań. Należy podkreślić, że k.p.a. nie przewiduje możliwości połączenia do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia żądań wszczęcia dwóch postępowań, nawet jeśli pochodzą one od tego samego podmiotu. Takie działanie organów administracji jest wadliwe i nie znajduje uzasadnienia w przepisach kodeksu. Tym bardziej, że każda z odmów oparta została na innej podstawie.
W odniesieniu do żądania zwrotu majątku Ł. podstawą odmowy wszczęcia postępowania było stwierdzenie braku interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. Odmowa wszczęcia postępowania na tej podstawie jest możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskodawca nie posiada zdolności prawnej lub nie ma interesu prawnego w sprawie (nie jest stroną postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a.), a ustalenie tej kwestii jest oczywiste i nie wymaga złożonego procesu wykładni. W odniesieniu do tej przesłanki w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania powinno ograniczać się do sytuacji, w której żądanie takie zostało zgłoszone przez podmiot oczywiście nieuprawniony, przy czym stwierdzenie tej okoliczności powinno być na tyle proste, że nie powinno wymagać prowadzenia postępowania wyjaśniającego lub złożonego procesu wykładni przepisów prawa materialnego (por.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2774/12; z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2980/12; z 18 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2035/20, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA).
W niniejszej sprawie organ I instancji podjął czynności (wystąpienie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi), a następnie oparł się na uzasadnieniu decyzji tego organu z 11 września 2018 r. dotyczącej umorzenia postępowania w sprawie o stwierdzenie, że majątki Ł. oraz G. nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13 ze zm.; dalej jako: "dekret z 1944 r.").
W ocenie Sądu brak legitymacji w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia, że dana nieruchomość nie podlega pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 1944 r. nie jest równoznaczny z brakiem legitymacji do żądania zwrotu tej nieruchomości. Należy też zwrócić uwagę, że w sytuacji szczególnego rodzaju postępowania jakim jest postępowanie o zwrot majątku, organy administracji powinny zweryfikować stan faktyczny sprawy na moment rozstrzygania, a nie ograniczać się do ustaleń sprzed blisko 7 lat dokonanych w innej sprawie. Z treści decyzji na którą powołały się organy administracji wynika, że spadkobierca strony nie był właścicielem majątku, którego dotyczy żądanie zwrotu. Nie można jednak wykluczyć, że w okresie od wydania przywołanej decyzji doszło do ujawnienia nowych dokumentów w tej kwestii. Z powyższych względów odmowa wszczęcia postępowania w tym zakresie jawi się jako przedwczesna.
W odniesieniu do drugiej z podstaw odmowy wszczęcia postępowania to jest braku podstaw do prowadzenia postępowania w trybie administracyjnym ze względu na brak potwierdzenia przejęcia majątków Ł. i G. na Skarb Państwa należy wskazać na brak konsekwencji w stanowisku organów administracji. W punkcie 2 postanowienia Starosty Wejherowskiego (utrzymanego w mocy przez Wojewodę Pomorskiego) podano, że dotyczy on odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu majątku G. podczas gdy w uzasadnieniu postanowienia przyczyna ta powoływana jest w odniesieniu do obu majątków objętych żądaniem strony. Brak dokumentacji dotyczącej przejęcia nieruchomości w trybie administracyjnym (na marginesie zaznaczyć należy, że nic nie wskazuje by mógł to być inny tryb) stwierdzony w 2018 r. nie stanowi "innej przyczyny" w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a. uzasadniającej odmowę wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu tych nieruchomości.
Podkreślenia wymaga, że dokonując wykładni art. 61a § 1 k.p.a., jej rezultaty nie mogą prowadzić do wniosków niedających się pogodzić z wywodzoną z art. 7 Konstytucji RP zasadą demokratycznego państwa prawnego, której konsekwencją dla osoby wnoszącej podanie do organu administracji jest prawo do czynnego udziału w postępowaniu, które obejmuje nie tylko prawo zaskarżenia, ale przede wszystkim prawo do wysłuchania. Prawo do czynnego udziału w postępowaniu znajduje swoje odzwierciedlenie w różnych gwarancjach procesowych określonych przepisami k.p.a., jak np. prawo do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1, art. 81), prawo dostępu do akt sprawy (art. 73 § 1), prawo wnioskowania o przeprowadzenie dowodu (art. 78 § 1), czy udziału w jego przeprowadzeniu (art. 79 § 2). Stanowiące korelat powyższych uprawnień obowiązki organu administracji w zakresie realizacji zasady czynnego udziału, mogą zostać zrealizowane w postępowaniu administracyjnym, a nie "poza nim" - przed jego wszczęciem.
Z tych też przyczyn, jeżeli podmiot występujący z żądaniem wszczęcia postępowania powołuje się na swój interes prawny, a brak tego interesu nie jest oczywisty, to ustalenie zasadności tego żądania musi być oparte na czynnościach wyjaśniających, które organ administracji zobowiązany jest prowadzić w toku postępowania administracyjnego, prowadzonego z poszanowaniem wszystkich uprawnień procesowych stron. Nie można tracić z pola widzenia także tego, że niejednokrotnie owe czynności obejmować będą złożone działania prawne organu administracji i to zarówno w zakresie wykładni norm prawa materialnego, jak i ustaleń stanu faktycznego. Przyjęcie odmiennej interpretacji prowadziłoby natomiast do sytuacji, w której organ w każdym, nawet najbardziej skomplikowanym przypadku, musiałby odmówić wszczęcia postępowania ze względu na brak legitymacji, bez możliwości wykorzystania reguł dowodowych z k.p.a. lub też odwrotnie - braku logiki w działaniu organu, który prowadziłby postępowanie dowodowe i wyjaśniające w oparciu o art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., po zakończeniu którego odmówiłby wszczęcia postępowania w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a. (tak NSA w wyroku z 7 października 2014 r., sygn. akt II OSK 716/13, CBOSA).
W związku z tym, użyte przez ustawodawcę sformułowanie "nie może być wszczęte", akcentujące termin "wszczęcie", wskazuje, że określona w art. 61 § 1 k.p.a. przyczyna musi być znana już w chwili złożenia wniosku (żądania), a więc w istocie wynikać z treści wniosku lub też być znana organowi z urzędu. Należy przy tym zwrócić uwagę, że jeżeli okoliczności sprawy budzą kontrowersje i rozbieżności, których rozstrzygnięcie przez organ wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, nie można odmówić wszczęcia postępowania (tak: A. Plucińska-Filipowicz, Komentarz do zmian wprowadzonych ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX/el 2011).
Zgadzając się z powyższym poglądem należy stwierdzić, że rozważanie przez organ interesu prawnego wnioskującego o wszczęcie postępowania administracyjnego poza formami tego postępowania, byłoby sprzeczne z zasadą demokratycznego państwa prawnego. Zatem, w każdym przypadku, kiedy brak interesu prawnego podmiotu wnoszącego żądanie wszczęcia postępowania nie jest oczywisty, budzi wątpliwości bądź wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, organ nie powinien odmawiać wszczęcia postępowania, ale wszcząć je i w jego trakcie ustalić status prawny żądającego wszczęcia postępowania.
Dodatkowo wskazać należy, że "inną przyczyną" odmowy wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a. może być brak przepisów materialnoprawnych stanowiących podstawę wszczęcia i rozstrzygnięcia danej sprawy w drodze decyzji administracyjnej (por. wyrok WSA w Poznaniu z 14 listopada 2025 r., III SA/Po 365/25). Dotyczy to jednak wyłącznie sytuacji, w której w momencie wydawania postanowienia w sposób oczywisty wynika, że wnioskodawcy nie przysługuje żadne uprawnienie, o którym rozstrzygać należy w formie decyzji administracyjnej. Należy też podkreślić, że z decyzji rozstrzygającej (nawet negatywnie) kwestię podlegania danej nieruchomości pod postanowienia dekretu PKWN nie wynika jednak niedopuszczalność prowadzenia postępowania "zwrotowego".
Sąd w składzie orzekającym podziela wyrażany w judykaturze pogląd, że odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalna wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku. Przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., muszą być oczywiste, dostrzegalne prima facie, obiektywne, a zatem których ustalenie i podanie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu (wyrok WSA we Wrocławiu z 27 listopada 2025 r., II SA/Wr 726/25).
W przedmiotowej sprawie nie można mówić o oczywistości przyczyn odmowy wszczęcia postępowania. Zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji zapadły z naruszeniem przepisów postępowania to jest art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oba wskazane postanowienia wydano także z naruszeniem przepisu prawa materialnego to jest art. 61a § 1 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy. Powyższe uchybienia obligowały Sąd dokonujący kontroli zaskarżonych rozstrzygnięć do ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c).
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 210 § 2 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w przypadku rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, gdy strona nie jest reprezentowana przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego, o kosztach należnych stronie sąd orzeka z urzędu. W niniejszej sprawie na koszty postępowania stanowiła kwota uiszczonego wpisu sądowego (100 zł).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło