II SA/Gd 980/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 lutego 2025 r. sprawy ze skargi P. Z. na czynność Wójta Gminy Stary Targ w przedmiocie włączenia obiektu do gminnej ewidencji zabytków 1. stwierdza bezskuteczność czynności włączenia do Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy Stary Targ karty adresowej zabytku nieruchomego położonego w Dąbrówce Malborskiej 34 (działka nr 165, obręb 0012 Dąbrówka Malborska), 2. zasądza od Wójta Gminy Stary Targ na rzecz skarżącego P. Z. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: P. Z. (dalej: "Skarżący") wniósł skargę na zarządzenie Wójta Gminy Stary Targ (dalej: "Wójt", "Organ") w sprawie ujęcia stodoły i jednorodzinnego budynku mieszkalnego (dalej: "Budynki") zlokalizowanych w D. M. [..] w Gminnej Ewidencji Zabytków (dalej: "GEZ") Gminy Stary Targ. Skarżący zaznaczył, że z uwagi na brak odpowiedzi Organu na wniosek o udostępnienie informacji publicznej oraz wezwanie do usunięcia naruszenia prawa nie ma możliwości bliższego sprecyzowania przedmiotu zaskarżenia. Na wypadek uznania, że powyższe nie stanowi podstawy wpisu nieruchomości do GEZ Skarżący zaskarżył czynność Wójta z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: "P.p.s.a.", tj. ujęcie kart adresowych GEZ dla Budynków zlokalizowanych w D. M. [..] w GEZ. Zdaniem Skarżącego zaskarżone zarządzenie (zaskarżona czynność) zostało (została) wydane (dokonana) z naruszeniem przepisów: 1. prawa materialnego, tj. art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022 r., poz. 840 ze zm.) - dalej: "u.o.z.", w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (dalej: "TK") z 11 maja 2023 r. w sprawie P 12/18 poprzez ograniczenie prawa własności nieruchomości przez dokonanie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w GEZ, bez zapewnienia właścicielowi udziału w procedurze skutkującej ujęciem nieruchomości w GEZ, co skutkowało ograniczeniem przysługującego mu prawa własności; 2. prawa materialnego, tj. art. 22 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z. w zw. z § 18 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę (Dz. U. z 2021 r., poz. 56), niezgodnie z prawem, polegającym na niewłaściwym zastosowaniu przepisów poprzez: bezpodstawne i dowolne uznanie Budynków za zabytek w sytuacji, gdy nie posiadają one cech zabytku w myśl art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z. oraz poprzez umieszczenie karty adresowej Budynków w GEZ bez sprawdzenia, czy dane w niej zawarte są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym oraz czy Budynki spełniają przesłanki definicji zabytku w myśl u.o.z., w szczególności braku stosownej dokumentacji potwierdzającej kluczowe w tej sprawie ustalenia; 3. art. 31 ust. 2 i 3 w zw. z art. 64 ust. 1-3 Konstytucji RP poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na dopuszczeniu ograniczenia własności pomimo braku przyczyny uzasadniającej takie ograniczenie i przy zaniechaniu wyjaśnienia, czy przyczyna taka w istocie wystąpiła oraz poprzez brak wyważenia interesu indywidualnego Skarżącego jako właściciela nieruchomości z interesem publicznym zgodnie z zasadą proporcjonalności, a tym samym arbitralne przyznanie prymatu ochronie zabytków nad ochroną własności, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego ograniczenia prawa własności Skarżącego. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o orzeczenie o niezgodności z prawem zarządzenia Wójta w sprawie ujęcia Budynków zlokalizowanych w D. M. [..] w GEZ, ewentualnie, na wypadek uznania przez Sąd, że Budynki zostały ujęte w GEZ w drodze dokonania czynności - stwierdzenie bezskuteczności czynności Wójta z zakresu administracji publicznej dotyczącej obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a, tj. ujęcia kart adresowych GEZ dla Budynków zlokalizowanych w D. M. [..]. W obu przypadkach wniesiono o zasądzenie od Wójta na rzecz Skarżącego kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi wskazano, że Skarżący jest właścicielem nieruchomości mieszczącej się pod adresem D. M. [..], na której zlokalizowane są stodoła i jednorodzinny budynek mieszkalny ujęte w GEZ Stary Targ. Wyjaśniono, że w nieznanej Skarżącemu dacie dla Budynków sporządzono karty adresowe GEZ, w których wskazano obydwa budynki mieszczące się na nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Skarżący wskazał, że nie wie, kiedy zostało wydane zarządzenie o ujęciu Budynków w GEZ - pismem z 6 czerwca 2024 r. skierował do Organu wniosek w trybie dostępu do informacji publicznej zawierający zapytanie dotyczące daty wpisu nieruchomości oraz podstawy jego dokonania. W tym samym dniu Skarżący skierował również do Wójta wezwanie do usunięcia naruszenia prawa poprzez usunięcie Budynków z GEZ. Pisma pozostały jednak bez odpowiedzi ze strony Organu. Odwołując się do treści art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r., poz. 609 ze zm.) podniesiono, że zaskarżone zarządzenie zostało podjęte w sprawie z zakresu administracji publicznej i narusza uprawnienia oraz interes prawny Skarżącego. W ocenie strony skarżącej wydane zarządzenie w sprawie ujęcia Budynków w GEZ doprowadzające do włączenia do niej kart adresowych Budynków, stanowiło nieproporcjonalne ograniczenie prawa własności Skarżącego. Podkreślono, że Skarżącemu nie umożliwiono zapoznania się z argumentami przemawiającymi za zasadnością ujęcia Budynków w GEZ, nie wzięto również pod uwagę rozmiaru ograniczeń i obowiązków nałożonych na Skarżącego jako właściciela nieruchomości po dokonaniu wpisu. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych podniesiono, że wskazane przez TK pominięcie prawodawcze musi skutkować stwierdzeniem, iż zastosowano wadliwą procedurę, która poprzedzała ujęcie Budynków w GEZ. Spowodowało to naruszenie prawa (w szczególności przepisów Konstytucji RP), poprzez zastosowanie niedającej gwarancji ochrony właścicielskiej procedury poprzedzającej wydanie zarządzenia. Procedura ta nie tylko nie umożliwiła udziału w niej właściciela nieruchomości, ale też determinowała bardzo uproszczone postępowanie o charakterze dowodowym (co do ustalenia, czy zabytek włączony do GEZ jest rzeczywiście zabytkiem w rozumieniu u.o.z.), nie pozwalała na zapoznanie się z wynikiem postępowania wyjaśniającego (ustalającego wartości ocenianej nieruchomości) podmiotu, którego prawo (poprzez ujęcie w GEZ) mogło zostać znacząco osłabione. Skarżący wyjaśnił następnie, że 6 czerwca 2024 r. skierował do Wójta wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, lecz do dnia sporządzenia skargi Organ nie udzielił odpowiedzi na to wezwanie. Skarżący zaznaczył, że pozostawał w przekonaniu, iż ujęcie Budynków w GEZ nastąpiło w drodze aktu prawnego wydanego przez Wójta, tj. zarządzenia, którego zaskarżenie nie jest ograniczone w czasie. Zatem w przypadku uznania, że doszło do uchybienia terminowi do wezwania organu do usunięcia naruszenia, przyjąć należy, że uchybienie to było niezawinione (art. 52 § 3 P.p.s.a.). W dalszej części uzasadnienia skargi podniesiono, że zaskarżone zarządzenie (zaskarżona czynność) zostały dokonane z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Organ odpowiedzialny za prowadzenie GEZ nie dokonał odpowiedniej weryfikacji stanu faktycznego pod kątem spełniania przez Budynki przesłanek uprawniających do uznania ich za zabytki. W wymiarze skutków prawnych doszło do ograniczenia prawa własności nieruchomości Skarżącego poprzez wskazanie Budynków w GEZ bez weryfikacji stanu faktycznego i sprawdzenia, czy rzeczywiście posiadają one walory zasługujące na umieszczenie ich w ewidencji zabytków. A jeżeli nawet takie czynności zostały przeprowadzone przez Organ to nie umożliwiono właścicielowi zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wyrażenia swojego stanowiska w tym zakresie. Zdaniem strony skarżącej w niniejszej sprawie nie przeprowadzono żadnego postępowania dowodowego, do którego właściciel nieruchomości mógłby się ustosunkować. Nie sposób tym samym dokonać weryfikacji kryteriów, którymi kierował się Wójt włączając Budynki do GEZ, kryteria te nie zostały w żaden sposób wyrażone przez Organ. Stanowi to ograniczenie prawa własności Skarżącego bez umożliwienia mu odniesienia się do stanowiska Organu. Procedura nie przewidywała bowiem zebrania materiału dowodowego, z którym właściciele mogliby się zapoznać i do którego mogliby się odnieść. Zwrócono uwagę, że wyrokiem z 11 maja 2023 r. w sprawie P 12/18 TK orzekł, iż art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w GEZ, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W oparciu o ten wyrok wojewódzkie sądy administracyjne przyjmują, że wpisy w GEZ zostały dokonane w wyniku zastosowania wadliwej procedury, która skutkowała pozbawieniem właścicieli udziału w sprawie i możliwości odniesienia się do ustaleń dokonanych przez organ przed umieszczeniem nieruchomości w GEZ. W odpowiedzi na skargę Wójt wniósł o jej odrzucenie w całości na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a., ewentualnie o jej oddalenie w całości. W obu przypadkach wniesiono o zasądzenie od Skarżącego na rzecz Organu zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych. Wniesiono również o przeprowadzenie dowodu: 1) z treści uchwały Rady Gminy Stary Targ z dnia 25 stycznia 2007 r. nr IV/27/2007 (Dz. Urz. Woj. Pom. Nr 142, poz. 2635) na okoliczność ustalenia daty, w której Skarżący mógł się dowiedzieć o tym, że przedmiotowa nieruchomość jest zabytkiem ujętym w rejestrze, 2) z treści księgi wieczystej [...] na okoliczność tego, że 20 lutego 2015 r. Skarżący powinien wiedzieć o ujęciu nieruchomości w ewidencji, 3) z wojewódzkiej ewidencji zabytków prowadzonej przez Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (dalej: "PWKZ") poprzez zobowiązanie tegoż do wskazania, czy nieruchomość w D. M. [..] jest ujęta w rejestrze zabytków oraz w wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz od kiedy. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z art. 53 § 2 P.p.s.a. skargę w sytuacji w niej opisanej wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Zdaniem Organu z uwagi na treść tego przepisu obowiązkiem skarżącego jest wykazanie, że czynności procesowej dokonuje terminowo. Tymczasem skarga nie zawiera jakichkolwiek informacji o okolicznościach i czasie uzyskania wiedzy o skarżonej czynności. Wskazano, że w niniejszym przypadku skarga wpłynęła do Organu 7 sierpnia 2024 r. - to zdarzenie determinuje wykazanie przez Skarżącego, że o czynności, której niezgodności z prawem lub bezskuteczności się domaga, dowiedział się nie wcześniej niż 8 lipca 2024 r. Organ przyznał, że przywołany przepis wprawdzie daje Sądowi uprawnienie do uznania uchybienia terminu do złożenia skargi za niezawinione, jednak nie jest to równoznaczne z nakazem takiego postępowania. Dając wyłącznie uprawnienie do uznania zmusza do przeprowadzenia pewnej logicznej procedury, opartej na jakichś przesłankach lub dowodach, pozwalających na podjęcie stosownego rozstrzygnięcia. Wójt zwrócił uwagę, że Skarżący nabył nieruchomość w D. M. [..] w dniu 20 lutego 2015 r. W ocenie Organu tę datę należy uznać za czas, w którym Skarżący powinien i mógł się dowiedzieć o istnieniu obecnie podważanej czynności. Prawo do takiego stwierdzenia tkwi w istocie czynności przenoszącej własność polegającej na przyjęciu od darczyńcy nie tylko aktywów, ale i pasywów. Darowizna ma bowiem charakter dwustronny i dochodzi do skutku za zgodą obdarowanego. W jego interesie było więc zbadanie wszystkich aspektów faktycznych i prawnych związanych z przedmiotem darowizny. Gdyby więc Skarżący dołożył minimum staranności w prowadzeniu swoich spraw najpóźniej w dniu zawarcia umowy powinien wiedzieć o wpisie do ewidencji. Organ zwrócił uwagę, że 25 stycznia 2007 r. Rada Gminy Stary Targ uchwaliła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego wsi Dąbrówka Malborska. Dokonano tego uchwałą nr IV/27/2007 (dalej: "Uchwała IV/27/2007"), a załącznikiem do niej (nr 4) jest lista zabytków obejmująca również nieruchomość w D. M. [..]. W ocenie Wójta jest to okoliczność istotna nie tylko z punktu widzenia daty wejścia w życie prawa miejscowego pozwalającej na zapoznanie się z załącznikiem nr 4. Wskazano, że Uchwała IV/27/2007 była poprzedzona szeregiem obowiązkowych czynności polegających na wywieszeniu planu, konsultacjach społecznych, powiadomieniach. Nie sposób tym samym uznać, że poprzednik prawny Skarżącego nie wiedział o wpisie do ewidencji oraz rejestru zabytków. Uzasadniając wniosek o oddalenie skargi Organ w pierwszej kolejności wyjaśnił, że GEZ w gminie Stary Targ powstała w wyniku czynności faktycznej, z całą pewnością nie było to zarządzenie. Następnie Wójt wskazał, że nieruchomość w D. M. [..] nie została ujęta w GEZ przy zastosowaniu art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z., nieruchomość ta ujęta była wcześniej w wojewódzkiej ewidencji zabytków sporządzanej przez PWKZ. Mając to na uwadze podniesiono, że cała argumentacja skargi oparta na uzasadnieniu wyroku TK z 11 maja 2023 r. w sprawie P 12/18 nie ma w tym wypadku znaczenia, gdyż orzeczenie to dotyczy wyłącznie procedury wynikającej z art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z., zaś w niniejszym przypadku Wójt nie podjął inicjatywy wyznaczenia nieruchomości w D. M. [..] jako zabytku. Końcowo wskazano, że w wyroku z 11 maja 2023 r. w sprawie P 12/18 TK nie stwierdził niezgodności przepisu z Konstytucją in plena, zredukował ją do zakresu, w jakim przepis ogranicza prawo własności nieruchomości poprzez ujęcie nieruchomości jako zabytku nieruchomego w GEZ, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia. Jeśli więc Skarżący wskazał taką, a nie inną podstawę prawną zaskarżenia, to do jego obowiązków należało wskazanie zakresu ograniczenia własności, jakiej doznała nieruchomość wskutek ujęcia w GEZ. Mając to na uwadze Organ podniósł, że wpis do GEZ nie ogranicza prawa własności, gdyż jest wyłącznie czynnością techniczną zmierzającą do utworzenia i prowadzenia ewidencji, czyli spisu zabytków. Nie ma więc charakteru konstytutywnego, lecz deklaratoryjny. W piśmie procesowym z 10 października 2024 r. Skarżący podniósł, że twierdzenia Organu o tym, iż faktyczną podstawą ujęcia Budynków w GEZ był art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z. są niczym niepoparte, w szczególności nie wynikają z żadnych dokumentów pozostających w dyspozycji Organu. Zgodnie zaś z § 11 rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 14 maja 2004 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2004 r. Nr 124, poz. 1305), które obowiązywało w dacie sporządzania karty adresowej nieruchomości Skarżącego (20 listopada 2010 r.) o włączeniu zabytku nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków wojewódzki konserwator zabytków zawiadamia właściwą gminę, w celu ujęcia tego zabytku w gminnej ewidencji zabytków. Z kolei § 12 ust. 2 ww. rozporządzenia stanowił, że wójt (burmistrz, prezydenta miasta) włącza kartę adresową do GEZ po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym. Zdaniem strony skarżącej Organ nie zaoferował żadnych dowodów na okoliczność, że powyższa procedura została dochowana. Skoro Wójt nie dysponuje dokumentami na okoliczność ujęcia nieruchomości Skarżącego w ewidencji wojewódzkiej, to w jaki sposób miałby dokonać wpisu do ewidencji w oparciu o procedurę wynikającą z art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z.? Podstawą takiego wpisu jest fakt pozostawania nieruchomości w ewidencji wojewódzkiej, co powinno być należycie udokumentowane w aktach Organu. Za niedopuszczalne uznano natomiast, aby dopiero w toku postępowania przed sądem administracyjnym Organ, korzystając z pomocy Sądu, retrospektywnie ustalał, czy możliwy był wpis w oparciu o aktualnie dogodną dla Organu podstawę prawną (zwrócono przy tym uwagę, że nawet na obecnym etapie Wójt nie podaje podstawy wpisu w sposób kategoryczny - wskazuje na art. 22 ust. 5 pkt 1 lub 2 u.o.z.). W przekonaniu Skarżącego podstawą wpisu był art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z., zaś Organ tego twierdzenia nie jest w stanie skutecznie podważyć. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do złożenia kompletnych i uporządkowanych akt administracyjnych Organ oświadczył, że przesłane dotychczas dokumenty stanowią całość akt sprawy administracyjnej. Odnosząc się do argumentacji zaprezentowanej w piśmie z 10 października 2024 r. Wójt podniósł, że § 11 rozporządzenia z 14 maja 2004 r. nie może mieć w tym wypadku zastosowania z uwagi na to, że reguluje stany faktyczne po jego wejściu w życie. Tymczasem nieruchomość Skarżącego ujęta była w wojewódzkich spisach już przed wejściem w życie u.o.z. oraz ww. rozporządzenia. Za nieprawdzie Organ uznał twierdzenie, że "wyręcza się" sądem w postępowaniu dowodowym. Wyjaśniono, że wiedza Organu pochodzi z prowadzonej i publikowanej na mocy prawa wyciągów z wykazów wojewódzkiej ewidencji zabytków. Te zaś dostępne są na internetowej stronie PWKZ. W związku z tym, że publikowane zestawienia nie mają cech dokumentów nie można z nich przeprowadzić dowodu. W ocenie Wójta pismo Skarżącego ujawniło nieprawidłowe wskazanie tezy dowodowej wniosku Organu. Wnioskowany dowód ma bowiem na celu ustalenie, nie czy nieruchomość w D. M. [..] jest ujęta w ewidencji, lecz od kiedy figuruje w rejestrach jako właśnie taka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., Sąd uchyla ten akt albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. W sprawach skarg na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa (art. 146 P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (czynności), nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na przedmiot zaskarżenia i rozbieżności związane z określeniem działań organów administracji publicznej związanych z ujęciem nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków, o której mowa w art. 22 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2024 r., poz. 1292), Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę podziela pogląd wyrażony w szeregu orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA"), że ujęcie zabytków w GEZ stanowi czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.). Jak wskazano m.in. w wyroku NSA z 18 października 2023 r. sygn. akt II OSK 2326/18 (wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl) ujęcie nieruchomości w GEZ nie jest aktem organu samorządowego w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 P.p.s.a., lecz czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Ujęcie nieruchomości w GEZ rozstrzyga o podporządkowaniu indywidualnej nieruchomości pod obowiązki określone w u.o.z., jednak sama treść obowiązku jest określona w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Ponadto czynność ta ma charakter publicznoprawny i będąc skierowana do indywidualnego podmiotu dotyczy jego obowiązków wynikających z przepisów prawa (zob. również wyroki: z 19 grudnia 2023 r. sygn. akt II OSK 1771/22 i z 21 listopada 2023 r. sygn. akt II OSK 1573/22 oraz postanowienie z 18 maja 2021 r. sygn. akt II OZ 218/21). Przesądzenie, z jakim rodzajem zaskarżonego aktu bądź zaskarżonej czynności mamy do czynienia w sprawie rzutuje m.in. na kwestię terminu do wniesienia skargi. Zgodnie bowiem z art. 53 § 2 P.p.s.a jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. W odpowiedzi na skargę Organ argumentował, że skoro Skarżący nabył nieruchomość w D. M. [..] w dniu 20 lutego 2015 r. to tę datę należy uznać za czas, w którym powinien i mógł się dowiedzieć o istnieniu podważanej czynności. Wójt wskazał również, że w dniu 25 stycznia 2007 r. Rada Gminy Stary Targ podjęła uchwałę nr IV/27/2007 w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi Dąbrówka Malborska, zaś załącznikiem do niej jest lista zabytków obejmująca również nieruchomość w D. M. [..]. Tym samym, poprzednik prawny Skarżącego musiał wiedzieć o wpisie do ewidencji oraz rejestru zabytków. Odnosząc się do powyższej argumentacji należy zwrócić uwagę, że przywołana przez Organ Uchwała IV/27/2007 nie dotyczy uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi Dąbrówka Malborska, lecz obszaru zainwestowania wsi Łoza. Najprawdopodobniej Wójtowi mogło chodzić o uchwałę Rady Gminy Stary Targ nr IV/26/2007 z dnia 27 stycznia 2007 r., jednakże ani tej uchwały, ani załącznika do niej Organ nie nadesłał. Co więcej, w odpowiedzi na wezwanie Sądu do złożenia kompletnych i uporządkowanych akt administracyjnych pełnomocnik Organu oświadczył, że przesłane dotychczas dokumenty stanowią całość akt sprawy administracyjnej. Przesłane dokumenty to zaś wyłącznie skarga (wraz z załączonymi do niej przez Skarżącego dokumentami) i odpowiedź na skargę. Mając na uwadze zarówno powyższe okoliczności, jak i formę, w jakiej doszło do potwierdzenia ujęcia Budynków w GEZ i związane z tym wątpliwości oraz rozbieżności co do prawnego charakteru tej czynności, Sąd uznał, że uchybienie wynikającego z art. 53 § 2 zdanie pierwsze P.p.s.a. terminu do wniesienia skargi miało miejsce bez winy Skarżącego. Skarżący mógł mieć bowiem uzasadnienie przekonanie, że włączenie Budynków do GEZ nastąpiło na podstawie zarządzenia Wójta (wniosek z 6 czerwca 2024 r., którym starano się pozyskać informacje, w jaki sposób dokonano ujęcia Budynków w GEZ, pozostał bez odpowiedzi Organu). W takim przypadku zastosowanie znalazłby art. 53 § 2a P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku innych aktów (w tym aktów, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 6 P.p.s.a.), jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, skargę można wnieść w każdym czasie. W judykaturze wskazuje się, że wniesienie skargi na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. z uchybieniem terminu, nie powoduje bezwzględnego obowiązku jej odrzucenia, bowiem ustawodawca w art. 53 § 2 zdanie drugie P.p.s.a. przyznał sądowi kompetencję do rozpoznania skargi, jeżeli uchybienie terminu do jej wniesienia nastąpiło bez winy skarżącego (zob. postanowienia NSA: z 8 czerwca 2022 r. sygn. akt II OZ 335/22 i z 18 maja 2021 r. sygn. akt II OZ 218/21). Z treści art. 45 ust. 1 Konstytucji RP jednoznacznie wynika wola ustawodawcy, aby prawem do sądu objąć możliwie najszerszy zakres spraw, zaś z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) wynika dyrektywa interpretacyjna zakazująca stosowania zawężającej wykładni prawa do sądu. W sferze interpretacji prawa dyrektywalna rola prawa do sądu łączy się z techniką wykładni przyjaznej Konstytucji (prokonstytucyjnej), która stanowi zabieg, w toku którego, w oparciu o wyniki wykładni dokonanej różnymi, dopuszczalnymi i akceptowanymi metodami, dochodzi do ustalenia treści normy prawnej zrekonstruowanej na podstawie przepisów o randze podkonstytucyjnej, które w możliwie najpełniejszy sposób pozwala na realizację postanowień Konstytucji RP. Techniki wykładni w zgodzie z Konstytucją należy stosować zwłaszcza wtedy, gdy brzmienie przepisu nie jest jednoznaczne lub zachodzi możliwość jego interpretacji w różny sposób, a z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej (zob. postanowienie NSA z 18 czerwca 2024 r. sygn. akt II OZ 287/24). Przechodząc na grunt przepisów prawa materialnego należy wskazać, że zgodnie z art. 22 ust. 4 i 5 u.o.z. wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy, w której powinny być ujęte: 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru; 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków; 3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Z kolei art. 3 pkt 1 u.o.z. stanowi, że zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Dana rzecz lub nieruchomość stanowi zatem zabytek, jeżeli jej wartości historyczne, naukowe lub artystyczne są wyższe niż przeciętne. Niewątpliwie stwierdzenie, że dany obiekt ma charakter zabytku wymaga poczynienia ustaleń w tym zakresie. Jakkolwiek przepisy u.o.z. nie przewidują, aby ujęcie zabytku w GEZ stanowiło rozstrzygnięcie podejmowane przez organ gminy w formie decyzji administracyjnej, niemniej ujęcie danego obiektu w GEZ nie może nastąpić bez zbadania przesłanek uzasadniających przypisanie temu obiektowi wartości zabytkowych. Umieszczając zabytek w GEZ organ gminy stwierdza, że obiekt ten charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony nieruchomości ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tego rodzaju czynność kwalifikująca stwarza wymóg określenia przez organ podstaw sformułowania oceny o wartości zabytkowej obiektu, której poprawność stanowi przedmiot kontroli sądu administracyjnego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 29 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Po 751/23). Zarówno w odpowiedzi na skargę, jak i w piśmie procesowym z 12 listopada 2024 r. Organ argumentował, że nieruchomość w D. M. [..] została ujęta w GEZ przy zastosowaniu przepisu art. 22 ust. 5 pkt 1 lub 2 u.o.z. Na okoliczność tą Wójt nie przedstawił jednak jakiegokolwiek dowodu. Sanować tych braków nie mógł przy tym sformułowany w skardze wniosek o zobowiązanie Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do wskazania, czy sporna nieruchomość jest ujęta w rejestrze zabytków oraz w wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz od kiedy. Jak słusznie zauważyła strona skarżąca niedopuszczalne jest, aby dopiero w toku postępowania przed sądem administracyjnym Organ, korzystając z pomocy Sądu, retrospektywnie ustalał, na jakiej podstawie nastąpił wpis do właściwego rejestru lub ewidencji. Sąd przyjął tym samym, że Budynki zlokalizowane w D. M. [..] zostały ujęte w GEZ na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. W wyroku z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 (OTK-A 2023/46) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W uzasadnieniu ww. wyroku TK stwierdził m.in., że osłabienie ochrony własności, przez wyłączenie udziału właściciela w postępowaniu skutkującym wpisem nieruchomości do GEZ, nie służy realizacji żadnych konstytucyjnie określonych wartości. Sytuacja, w której właściciel dowiadując się, że należąca do niego nieruchomość ma zostać wpisana do GEZ, nie ma możliwości zajęcia stanowiska w postępowaniu administracyjnym oraz zakwestionowania działań podejmowanych przez organ gminy w porozumieniu z konserwatorem uznana została za niezgodną z fundamentami demokratycznego państwa prawnego, do których należy możliwość obrony oraz ochrony swoich dóbr. W ocenie TK postępowanie w przedmiocie wpisu do GEZ powinno zostać oparte na możliwie jak najpełniejszych i najbardziej precyzyjnych kryteriach, wykluczających arbitralne działanie organu. Choć ww. wyrok ma charakter zakresowy, w konsekwencji czego uznany za niekonstytucyjny przepis w określonym w tym orzeczeniu zakresie nie został w dosłownym sensie derogowany z systemu prawnego, to w niniejszej sprawie konieczne jest dokonanie wykładni art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. z uwzględnieniem tego orzeczenia TK. Wyrok zakresowy powoduje, że z systemu prawnego usuwane jest niekonstytucyjne rozumienie przepisu. Wyrok TK z 11 maja 2023 r. w sprawie P 12/18 usunął zatem z obrotu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z., co oznacza, że sąd musi tę okoliczność brać pod uwagę i zastosować ww. wyrok jako formę stosowania Konstytucji. Powyższe skutkuje stwierdzeniem, że dokonując zaskarżonej czynności Organ zastosował wadliwą (niekonstytucyjną) procedurę, która uniemożliwiła czynny udział Skarżącego. W wyniku zastosowanej procedury, sprzecznej z Konstytucją RP, Skarżący jako właściciel Budynków nie mógł zakwestionować przyjętych przez Organ ustaleń, formułować wniosków dowodowych, czy w inny sposób bronić się przed ograniczeniem jego prawa własności (zob. wyroki NSA: z 27 listopada 2023 r. sygn. akt II OSK 1573/22, z 18 października 2023 r. sygn. akt II OSK 2326/18 i z 13 września 2023 r. sygn. akt II OSK 2748/18). Skoro powołany wyrok TK usunął z systemu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w GEZ, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, to zarówno sądy, jak i organy administracji publicznej powinny dokonywać prokonstytucyjnej wykładni powyższego przepisu. Mając na względzie wskazany wyżej wyrok TK w ocenie Sądu nie jest dopuszczalne stosowanie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. bez zapewnienia właścicielom obiektów umieszczanych w GEZ gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia. Należy zapewnić takiemu właścicielowi choćby minimalne uprawnienia w procesie umieszczania obiektu w ewidencji. W przeciwnym wypadku właściciel nie ma możliwości wypowiedzenia się co do tej kwestii, a nawet może być zupełnie zaskoczony faktem takiego wpisania jego własności do tego typu ewidencji. Umieszczenie zaś obiektu w ewidencji zabytków niesie za sobą szereg konsekwencji i obowiązków prawnych po stronie właściciela, a także ograniczeń co do dysponowania przez niego nieruchomością o takim statusie. Nie może być zatem tak, że właściciel nie jest nawet poinformowany o takim zamiarze (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 29 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 885/23). W okolicznościach rozpoznanej sprawy Skarżący jako właściciel nieruchomości położonej w D. M. [..] nie został powiadomiony o zamiarze umieszczenia znajdujących się na tej nieruchomości Budynków w GEZ, nie miał możliwości zajęcia stanowiska w tej kwestii, jak też zakwestionowania działań podejmowanych przez Organ. Wskazany powyżej wyrok TK, który stwierdził niezgodność art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w GEZ, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, zobowiązuje Sąd do stwierdzenia bezskuteczności czynności polegającej na umieszczeniu należących do Skarżącego Budynków w GEZ, przy czym na tym etapie postępowania Sąd nie przesądza o trafności ich w tej ewidencji. Mając na uwadze powyższe rozważania Wójt może zdecydować o ujęciu, bądź nie ujęciu wskazanych obiektów w GEZ. Jednak obowiązkiem Organu jest zapewnienie Skarżącemu gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem ewentualnego wpisu do ewidencji. Rzetelna, udokumentowana i wiarygodna ocena charakteru przedmiotowej zabudowy powinna zostać dokonana przez Organ w postępowaniu poprzedzającym umieszczenie danego obiektu nieruchomego w GEZ z poszanowaniem uprawnień właściciela, z uwzględnieniem przedstawianej przez niego dokumentacji podważającej kwalifikację dokonaną przez Organ oraz z poszanowaniem zasady praworządności i państwa prawa. Odnosząc się końcowo do stanowiska Wójta, że Skarżący nie wskazał zakresu ograniczenia własności, jakiej doznała jego nieruchomość wskutek ujęcia w GEZ, należy zwrócić uwagę, że z chwilą włączenia karty adresowej obiektu do GEZ powstają obowiązki obciążające jego właściciela i posiadacza, które to obowiązki są określone w przepisach art. 5 u.o.z. Obowiązki te związane są, ogólnie mówiąc, z opieką nad zabytkiem i obowiązkami informacyjnym. Obowiązki związane z włączeniem danego obiektu do GEZ wynikają także z innych przepisów. Dla przykładu są to obowiązki związane z uzgadniania z wojewódzkim konserwatorem zabytków decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy oraz decyzji o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę dla inwestycji planowanych na obszarach lub w odniesieniu do budynków ujętych w gminnej ewidencji zabytków (art. 53 ust. 4 pkt 2 oraz art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane). Dla właściciela lub posiadacza danego obiektu kwestia wpisania tego obiektu do GEZ ma zatem doniosłe, prawne znaczenie, gdyż nakłada na niego obowiązki, jakich nie mają właściciele obiektów, które do tej ewidencji wpisane nie są. Postępowanie, jakie toczy się w tym przedmiocie, nie może być zatem pobieżne, czy obarczone brakami w ustaleniach dotyczących danego obiektu pod względem jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 146 P.p.s.a., stwierdził bezskuteczność czynności włączenia do Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy Stary Targ karty adresowej zabytku nieruchomego położonego w D. M. [..] (działka nr [..], obręb [..] D. M.). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964), zasądzając od Organu na rzecz Skarżącego kwotę 697 zł, na którą składa się uiszczony wpis sądowy od skargi (200 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) i opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł). Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w piśmie procesowym z 10 października 2024 r. (k. 32 akt sądowych), a Organ w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]