II SO/Gd 20/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku T. P. o wymierzenie grzywny Energa – Operator S.A. Oddziałowi z powodu nieprzekazania skargi dotyczącej bezczynności w sprawie udostępnienia informacji publicznej postanawia odrzucić wniosek. T. P., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie o wymierzenie grzywny A. za nieprzekazania skargi na bezczynność A. w sprawie udostępnienia informacji publicznej do sądu administracyjnego. W odpowiedzi na wniosek A. wniósł o odrzucenie wniosku na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 oraz art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi bądź o oddalenie wniosku. W uzasadnieniu odpowiedzi zarzucono błędne wskazanie w skardze jako uczestnika postępowania A., podczas gdy podmiot taki nie istnieje w obrocie prawnym. Oddział nie posiada samodzielnej zdolności prawnej ani sądowej. Właścicielem linii energetycznych B. i ten podmiot powinien być wskazany jako strona postępowania przez sądem administracyjnym. Odwołano się w tym zakresie do poglądów literatury i orzecznictwa sadów powszechnych oraz sądów administracyjnych (w tym postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SAB/Gd 22/13). Zarzucono również brak wezwania strony przeciwnej do usunięcia naruszenia prawa, co powinno uzasadniać odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 52 § 1 – 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc się merytorycznie do treści wniosku w odpowiedzi kwestionuje się stanowisko, że A. jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej na gruncie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. nr 112, poz. 1198, ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. akt II SO/Sz 10/13 przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. Zarządzeniem z dnia 16 października 2013 r., doręczonym w dniu 21 października 2013 r., zwrócono się do pełnomocnika wnioskodawcy, czy podtrzymuje wniosek skierowany przeciwko A., czy domaga się wymierzenia grzywny B., zobowiązując do udzielenia odpowiedzi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia wniosku skierowanego przeciwko oddziałowi spółki. Na powyższe zobowiązanie nie wpłynęła odpowiedź od pełnomocnika wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sąd administracyjny z urzędu winien zbadać w pierwszej kolejności dopuszczalność wniosku o wymierzenie grzywny organowi ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek jego odrzucenia w świetle art. 58 w związku z art. 64 (regulującym sposób wszczęcia postępowania sadowego z wniosku składanego bezpośrednio do sądu) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Przepis art. 58 określa przesłanki i procedurę odrzucenia skargi przez sąd administracyjny, odpowiednio podlega zastosowaniu w sprawie wszczynanej przed sądem z wniosku strony. Odrzucenie skargi jest następstwem jej niedopuszczalności, a więc sytuacji, w której sąd administracyjny nie może przyjąć skargi do merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Skarga będzie niedopuszczalna gdy nie będzie wypełniała ustawowo określonych wymagań, a więc warunków odnośnie do podmiotu wnoszącego skargę, przedmiotu skargi, jej formy i treści. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd odrzuca skargę m.in. jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej. Stosownie do treści art. 25 § 1 tej ustawy zdolność sądową, a więc zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona, ma osoba fizyczna i osoba prawna. Zdolność sądową mają także państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz organizacje społeczne nieposiadające osobowości prawnej (§ 2), inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (§ 3) oraz organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób (§ 4). Przedmiotowy wniosek wszczynający postępowanie sądowe w sprawie wymierzenia organowi grzywny dotyczy nieprzekazania skargi na bezczynność dotyczącą udostępnienia informacji publicznej na podstawie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. nr 112, poz. 1198 ze zm.). Ustawa ta w art. 4 ust. 1 stanowi, że obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności: 1) organy władzy publicznej, 2) organy samorządów gospodarczych i zawodowych, 3) podmioty reprezentujące zgodnie z odrębnymi przepisami Skarb Państwa, 4) podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego, 5) podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów. W myśl art. 4 ust. 2 ustawy, obowiązane do udostępnienia informacji publicznej są organizacje związkowe i pracodawców reprezentatywne, w rozumieniu ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego (Dz. U. Nr 100, poz. 1080, ze zm.), oraz partie polityczne. We wniosku złożonym w trybie art. 54 i art. 55 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wnioskodawca reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wskazał A. jako podmiot, któremu zarzuca nieprzekazania skargi na bezczynność tego oddziału w udostępnieniu informacji publicznej. Na wstępie sąd zauważa, że samo skierowanie wniosku o udostępnienie informacji publicznej na adres A. nie oznacza, że strona przeciwna nie była zobowiązana do jego rozpatrzenia. Jeżeli struktura podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej polega na wydzieleniu jednostek organizacyjnych, takich jak oddziały, wniosek o udostępnienie informacji publicznej może być wniesiony do oddziału, którego działalności dotyczy. Natomiast rzeczą spółki jest zorganizowanie właściwego obiegu dokumentów w ramach istniejącej struktury organizacyjnej, który zapewni rozpatrzenie wniosku w przewidzianym ustawą terminie. Jest w sprawie niesporne, że B. działa przez oddziały, w tym przez Oddział w K., do którego mogą być adresowane pisma, w tym również wnioski w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Wewnętrzna organizacja pracy i obiegu dokumentów w B. oraz w jej oddziałach powinna pozwalać na rozpatrzenie tego rodzaju wniosków w sposób i terminie przewidzianych w ustawie. Niemniej trzeba stwierdzić, że niniejszy wniosek skierowany przeciwko oddziałowi spółki nie oznacza, że w sprawie tej taki oddział powinien być wskazany jako podmiot zobowiązany do rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej, a zatem pozostający w bezczynności i nieprzekazujący w terminie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zawsze należy wskazać jako stronę przeciwną spółkę akcyjną, tylko ona bowiem posiada zdolność sądową. Oddział spółki akcyjnej takiej zdolności nie posiada. Z przepisu art. 25 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że zdolność sądową, czyli zdolność do występowania przed sądem administracyjnym jako strona, ma osoba fizyczna i osoba prawna, a ponadto państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz organizacje społeczne nieposiadające osobowości prawnej, jak też inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Zdolność sądową mają także organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. Stronami postępowania sądowoadministracyjnego, w myśl art. 32 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, są skarżący oraz podmiot, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Spółka akcyjna powstaje z chwilą wpisania jej do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (art. 306 pkt 4 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, Dz. U. nr 94, poz. 1037 ze zm.). Kodeks spółek handlowych nie normuje kwestii tworzenia oddziałów spółek akcyjnych mających siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jednak na taką możliwość wskazują przepisy ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r., nr 220, poz. 1447 ze zm.). Zgodnie z art. 5 pkt 4 tej ostatniej ustawy przez oddział rozumie się wyodrębnioną i samodzielną organizacyjnie część działalności gospodarczej, wykonywaną przez przedsiębiorcę poza siedzibą przedsiębiorcy lub głównym miejscem wykonywania działalności. Jeżeli przedsiębiorca posiada oddziały, to w rejestrze przedsiębiorców obok danych dotyczących przedsiębiorcy powinny być ujawnione także siedziby i adresy jego oddziałów, co wynika z art. 38 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2007 r., nr 168, poz. 1186 ze zm.). Pomimo jednak organizacyjnego, technicznego, kadrowego i finansowego wyodrębnienia, oddział nie posiada odrębnej podmiotowości (zdolności) prawnej, bowiem podstawą jego funkcjonowania jest zawsze osobowość (zdolność) prawna przedsiębiorcy. Także z przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej nie wynika, by zawierała ona odrębne, szczególne unormowania, które wyposażałyby oddział przedsiębiorcy w zdolność sądową i pozwalały występować takiemu oddziałowi samodzielnie, niezależnie od przedsiębiorcy, w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Oddział przedsiębiorcy nie został wymieniony w katalogu podmiotów zobowiązanych do udostępniania informacji publicznej, określonym w art. 4 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, ani w art. 4 ust. 2 tej ustawy. Nie może być uznany za podmiot reprezentujący inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne, a tym samym nie może być zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej. Oddziały B. nie są podmiotami władzy publicznej, jak również nie są żadnym z podmiotów wykonujących zadania publiczne, wymienionych w art. 4 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Przykładowe wyliczenie, zawarte w tym przepisie, wskazuje m.in. na osoby prawne, jednak nie wymienia oddziałów osoby prawnej. Tylko zatem B. jest podmiotem wykonującym zadania publiczne w rozumieniu art. 4 tej ustawy, aczkolwiek może je wykonywać poprzez swoje oddziały, co nie wpływa na obowiązek oznaczenia w postępowaniu sądowym jako strony przeciwnej jedynie posiadającą zdolność sądową spółkę akcyjną. Tym samym oddział spółki akcyjnej nieposiadający zdolności sądowej nie może występować w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako strona. Podobne stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych, między innymi w postanowieniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2013 r., sygn. akt II SAB/Rz 16/13 i z dnia 4 marca 2013 r., sygn. akt II SAB/Rz 15/13, postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt II SAB/Wa 484/12 oraz postanowieniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 2013 r.: sygn. akt II SAB/Gd 19/13 i II SAB/Gd 22/13 (wszystkie postanowienia dostępne w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro osobowość prawną i zdolność sądową posiada jedynie spółka akcyjna, oznacza to, że tylko spółka akcyjna może być stroną w postępowaniu sądowym wszczętym wnioskiem o ukaranie organu grzywną za nieprzekazania skargi, na podstawie art. 55 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Mimo wezwania sądu w niniejszej sprawie skarżący zaniechał właściwego oznaczenia strony przeciwnej. Wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 w związku z art. 64 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek odrzucił.