III SA/Gd 13/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie zasiłku celowego oraz odmowy jego przywrócenia postanawia I. umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; II. odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – 25 lutego 2014 r.) M. W. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 13 marca 2014 r., wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń: - zaświadczenia z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w przedmiocie wysokości wszelkich środków pieniężnych otrzymanych przez wnioskodawczynię w związku z prowadzonym gospodarstwem rolnym w okresie ostatnich dwóch lat (1 marca 2012 r. – 1 marca 2014 r.); - kompleksowego oświadczenia w przedmiocie środków pieniężnych uzyskanych od osób trzecich w okresie ostatnich trzech miesięcy (uwzględniającego podanie ilości zaciągniętych pożyczek, wysokości uzyskanych środków oraz wskazanie osób udzielających wsparcia); - wykazu rachunków oraz faktur VAT za energię elektryczną, wodę i odprowadzanie ścieków oraz za paliwo gazowe, które zostały przez wnioskodawczynię opłacone w okresie ostatnich sześciu miesięcy. Stosowne wezwanie w ww. materii zostało wnioskodawczyni doręczone na podany przez nią adres do korespondencji w dniu 31 marca 2014 r. (vide: potwierdzenie odbioru – akta sprawy – k. [...]). W dniu 15 kwietnia 2014 r. wnioskodawczyni za pośrednictwem poczty elektronicznej przesłała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (w formie zeskanowanej) następujące dokumenty: - zaświadczenie z dnia 27 marca 2014 r. wydane przez A w przedmiocie braku operacji na rachunku bankowym należącym do wnioskodawczyni w okresie 27 grudnia 2013 r. – 27 marca 2014 r.; - zaświadczenie z dnia 22 października 2013 r. r. wydane przez A w przedmiocie wpłat na rachunek bankowy należący do wnioskodawczyni kwot 8.034 zł, 1.333,55 zł, 5.580,93 zł i 5.092,50 zł z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w okresie 1 stycznia – 23 września 2013 r.; - decyzję w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012; - informację z dnia 28 lutego 2014 r. w przedmiocie przesunięcia terminu załatwienia sprawy zainicjowanego wnioskiem o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013; - zaświadczenie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 7 marca 2014 r. w przedmiocie zadłużenia z tytułu składek; - fakturę za energię elektryczną (za okres 6 września 2013 r. – 7 marca 2014 r. na kwotę 1.258,89 zł); - faktury za paliwo gazowe z terminami płatności 22 października 2013 r. (na kwotę 355,84 zł) oraz 18 kwietnia 2014 r. (na kwotę 1.006,23 zł); - fakturę za dostawę wody i odprowadzanie ścieków z terminem płatności 20 marca 2014 r. na kwotę174,19 zł. W tym stanie należało uznać, co następuje. W pierwszej kolejności należy wskazać, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku skarżąca zakwestionowała postanowienie wydane w sprawie z zakresu pomocy społecznej. Z tego względu, w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wnioskodawczyni nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych gdyż jest od tych kosztów zwolniona z mocy prawa. W konsekwencji powyższego postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych należało umorzyć jako bezprzedmiotowe, o czym orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Merytorycznego rozpoznania wymagało jednakże żądanie wnioskodawczyni ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 ww. ustawy, adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z konstrukcji ww. regulacji normatywnej wynika, że to na podmiocie wnioskującym o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Prawa pomocy należy zaś odmówić, jeżeli podawane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami i oświadczeniami dotyczącymi majątku i dochodów. Mając na uwadze powyższe regulacje normatywne stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie udowodniła dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Z dokumentów przedłożonych wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy jak i nadesłanych w następstwie ww. zarządzenia referendarza sądowego nie wynika ponad wszelką wątpliwość, że ustanowienie pełnomocnika z wyboru może spowodować dla skarżącej uszczerbek, o którym mowa w ww. przepisie. Należy bowiem zauważyć, że świetle znajdujących się w aktach oświadczeń źródłem utrzymania wnioskodawczyni pozostają w istocie pożyczki od osób trzecich oraz wsparcie finansowe otrzymywane z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Jeżeli wnioskodawczyni uważa przedmiotowe oświadczenia za fundamentalne w kwestii zasadności jej wniosku zobligowana jest chociażby do uprawdopodobnienia okoliczności z nich wynikających. Właściwą formą winno być m.in. przedłożenie stosowanej dokumentacji źródłowej bądź pisemnych oświadczeń. Z przedłożonego zaświadczenia bankowego z dnia 22 października 2013 r. wynika wprost, że w roku 2013 wnioskodawczyni otrzymała wsparcie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w łącznej kwocie 20.040,98 zł. Z przedłożonej do akt informacji wynika ponadto, że sprawa przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013 nie została jeszcze definitywnie zakończona, co oznacza, że ewentualne płatności wnioskodawczyni otrzyma w roku bieżącym. O ile kwestia wsparcia ze strony Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest klarowna o tyle wątpliwy jest rzeczywisty zakres wsparcia dla wnioskodawczyni ze strony osób trzecich. Wnioskodawczyni – wbrew nałożonemu obowiązkowi - nie wskazała ilości zaciągniętych pożyczek od osób trzecich, wysokości uzyskanych w ten sposób środków oraz osób udzielających jej wsparcia. Powyższa okoliczność rzutuje zaś na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawczyni gdyż podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie może swojej sytuacji materialnej przedstawiać w sposób selektywny i niepełny. Co oczywiste, koniecznością jest ażeby oświadczenia strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy były jak najbardziej rzetelne i kompletne (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 164/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyjątkowość instytucji prawa pomocy oznacza bowiem, że jeśli wnioskodawczyni ma możliwość – bądź we własnym zakresie, bądź przy pomocy osób bliskich – poniesienia kosztów postępowania, koszty te nie powinny być przerzucane na budżet państwa, a w konsekwencji na ogół obywateli. Skoro natomiast w przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni nie wykazała się wolą pełnej współpracy w zobrazowaniu uzyskiwanych dochodów (pomocy od osób trzecich), w dalszym ciągu nie wiadomo, jakie w istocie są jej realne możliwości finansowe. W ocenie referendarza sądowego rozpatrującego złożony wniosek niemożliwe jest w powyższym świetle stwierdzenie, że koszty niniejszego postępowania pozostają rzeczywiście poza zakresem tych możliwości. Niezależnie od powyższego należy również wskazać, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest warunkiem koniecznym dla skutecznego rozpoznania złożonej przez wnioskodawczynię skargi. Postępowanie przed sądem pierwszej instancji nie jest bowiem obwarowane przymusem adwokacko – radcowskim. Ponadto sąd pierwszej instancji będzie oceniał zaskarżony akt (w tym wypadku postanowienie organu administracji publicznej) biorąc pod uwagę wszelkie ewentualne uchybienia, a nie tylko te wskazywane przez skarżącą czy jej ewentualnego pełnomocnika (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, prawidłowość stanowiska, że udzielenie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji winno mieć charakter wyjątkowy potwierdza w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny (vide: postanowienia z dnia 19 maja 2011 r. i z dnia 26 października 2011 r. - sygn. akt II GZ 245/11 i II FZ 509/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy orzeczono jak w punkcie drugim sentencji postanowienia odmawiając przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego.