III SA/Gd 189/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi S. R na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia w celu przygotowania zawodowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia 2 grudnia 2013 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego S. R. 200 (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. S. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 stycznia 2014 r., którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia 2 grudnia 2013 r. odmawiającą S. R. przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika K. G. w oparciu o art. 70b ust. 6 i 11 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) W uzasadnieniach decyzji organy przytoczyły następujące okoliczności faktyczne: S. R. prowadził działalność gospodarczą w zakresie konserwacji i napraw samochodów w czasie od 18 czerwca 2007 r. do 28 lutego 2013 r. W dniu 4 listopada 2013 r. S. R. wniósł do Burmistrza Miasta o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika K. G. w zawodzie mechanika samochodowego, którego zatrudniał i uczył zawodu w okresie od 1 września 2010 r. do 28 września 2012 r. Organ I instancji nie uwzględnił wniosku wskazując, że w dniu jego złożenia S. R. nie prowadził już działalności gospodarczej i nie był pracodawcą ucznia. Powyższe ustalono na podstawie wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji Działalności Gospodarczej. W odwołaniu od decyzji S. R. wskazał, że co prawda zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej w lutym 2013 r. ale spełniał wszystkie warunki przyznania dofinansowania określone w art. 70 b ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Zawarł z młodocianym umowę o pracę, ma kwalifikacje do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, a K. G. w dniu 26 sierpnia 2013 r. zdał, z wynikiem bardzo dobrym, egzamin czeladniczy. Odwołujący się zaznaczył ponadto, że wystąpił o dofinansowanie w terminie wynikającym z art. 70b ust. 7 cyt. ustawy o systemie oświaty. Zgodnie z art. 70b ust. 5 tej ustawy, możliwość odmowy przyznania dofinansowania istnieje jedynie w przypadku rozwiązania umowy o pracę z winy pracodawcy, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie. Organ odwoławczy nie uwzględnił zarzutów odwołania z następujących powodów. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 70 b ust. 1 ustawy o systemie oświaty, dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika może nabyć wyłącznie podmiot prowadzący działalność gospodarczą w dacie ubiegania się o jego przyznanie. Zasadniczo w myśl powołanego przepisu dofinansowanie przysługuje pracodawcy, którym niewątpliwie od 1 września 2010 r. do 28 lutego 2012 r. był S. R.. Kolegium zauważyło jednakże, że na mocy przepisów ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz innych ustaw (Dz.U Nr 205, poz. 1206) do art. 70b dodano ust. 11, w myśl którego dofinansowanie stanowi pomoc de minimis udzielaną zgodnie z warunkami określonymi w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1998/2206 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie dostosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L 379 z dnia 28 grudnia 2006 r.). Powołane rozporządzenie wraz z przepisami ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach pomocy publicznej (Dz.U 2007 Nr 59, poz. 404 ze zm.) przesądza, że pomoc de minimis dotyczy wyłącznie podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. W takiej sytuacji, zdaniem Kolegium, organ I instancji zasadnie odmówił uwzględnienia wniosku, bowiem w czasie rozpatrywania wniosku S. R. nie spełniał jednego z warunków przyznania dofinansowania tj. nie był podmiotem gospodarczym, prowadzącym działalność gospodarczą, do którego stosuje się przywołane przepisy normujące zasady udzielania pomocy de minimis. W skardze do Sądu S. R. wskazał, że jest zawiedziony wydaną wobec niego decyzją o odmowie przyznania dofinansowania tylko z tego powodu, że nie prowadzi już działalności gospodarczej. Skarżący podniósł, że kształcił młodocianego pracownika przez 24 miesiące i 28 dni. Przypadek losowy sprawił, że skarżący uległ wypadkowi w pracy, a w konsekwencji musiał zamknąć działalność gospodarczą oraz przestać kształcić ucznia. Skarżący podkreślił, że starał się wyszkolić ucznia tak, aby zdał egzamin i był dobrze przygotowany do zawodu. W nauczanie zawodu młodocianego włożył wiele pracy. Gdyby nie problemy zdrowotne, z pełnością kształciłby ucznia do końca szkoły, przypadek losowy sprawił, ze stało się inaczej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.), dalej – p.p.s.a. Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Burmistrza Miasta naruszają przepisy prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Jak wynika z akt, S. R. w 1999 r. uzyskał tytuł mistrza w rzemiośle mechanika pojazdowa. W okresie od 18 czerwca 2007 r. do dnia 28 lutego 2013 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie konserwacji i naprawy pojazdów samochodowych. W dniu 1 września 2010 r. S. R. zawarł z K. G. umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego i kształcił młodocianego pracownika w zawodzie do dnia 28 września 2012 r. Stosunek pracy z młodocianym uczniem został rozwiązany za wypowiedzeniem w dniu 28 września 2012 r. tj. na podstawie art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy. S. R. podnosi i wykazuje, przedkładając dokumentację medyczną, że nie był w stanie dokończyć szkolenia ucznia i kontynuować prowadzenia działalności gospodarczej z powodu poważnych kłopotów zdrowotnych. K. G. po ukończeniu rzemieślniczej nauki zawodu - którą przez okres 2 lat 28 dni prowadził S. R., a przez kolejne 10 miesięcy 11 dni kontynuował Zakład Mechaniki Pojazdowej Z. P.i – w dniu 28 września 2013 r. zdał egzamin zawodowy z wynikiem bardzo dobrym i uzyskał tytuł czeladnika w zawodzie mechanika pojazdów samochodowych. W dniu 4 listopada 2013 r. S. R. wystąpił do Burmistrza Miasta z wnioskiem o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Wskazując, że S. R. złożył wniosek o dofinansowanie w czasie, kiedy nie był już pracodawcą ucznia, organy oceniły, że skarżącemu nie przysługuje prawo do uzyskania kwoty, stanowiącej należną część dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika K. G. przeprowadzonego przez skarżącego w okresie od 1 września 2010 r. do 28 września 2012 r.. Art. 70 b ust. 1 ustawy o systemie oświaty wyraźnie wskazuje bowiem, że dofinansowanie przysługuje tylko pracodawcom. Dokonując wykładni wskazanego przepisu organy stanęły tym samym na stanowisku, że dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika może nabyć wyłącznie pracodawca prowadzący działalność gospodarczą w dacie ubiegania się o przyznanie dofinansowania. W ocenie organu odwoławczego takie rozumienie ust. 1 art. 70 b cyt. ustawy, implikuje ust. 11 art. 70 b cyt. ustawy, zgodnie z którym dofinansowanie kształcenia młodocianego pracownika stanowi pomoc de minimis udzielaną zgodnie z warunkami określonymi w rozporządzeniu komisji (WE) nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu o pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L 379 z dnia 28 grudnia 2006 r.) tylko podmiotom gospodarczym. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, nie podziela stanowiska organu, aby z art. 70 b ustawy o systemie oświaty wynikał warunek umożliwiający przyznanie dofinansowania jedynie podmiotom gospodarczym prowadzącym działalność w chwili złożenia wniosku o dofinansowanie. Wyniki wykładni gramatycznej, celowościowej i stytemowej powołanego przepisu wskazują jednocześnie na zasadność stanowiska strony skarżącej, że dofinansowanie może być przyznane każdemu podmiotowi, niezależnie od tego, czy w dalszym ciągu jest pracodawcą ucznia i czy kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej, o ile tylko spełnia przesłanki określone w art. 70 b ustawy o systemie oświaty W myśl art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty, pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określone w odrębnych przepisach; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami. Mając na uwadze treść cytowanego przepisu należy zauważyć, iż ustawodawca wskazuje na trzy przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, by można było przyznać dofinansowanie na rzecz pracodawcy: zawarcie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, posiadanie przez pracodawcę lub osobę zatrudnioną u pracodawcy kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych oraz ukończenia przez młodocianego pracownika nauki zawodu lub przyuczenia zawodowego i zdanie egzaminu zgodnie z odrębnymi przepisami. Z utrwalonego już w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądu wynika, iż powyższe przesłanki muszą istnieć w czasie trwania całego okresu przygotowania zawodowego, a nie w dacie rozstrzygania wniosku (zob. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 8 maja 2013 r., sygn. akt III Sa/Łd 289/13, wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1194/10, wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 października 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 586/11, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 12 grudnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl 426/08 – publ.: www. orzeczenia.nsa.gov.pl.). Jednocześnie ustawodawca w art. 70b ust. 5 ww. ustawy, wskazał na możliwość uzyskania dofinansowania również w przypadku rozwiązania umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego. Przepis ten pozwala na proporcjonalny podział kwoty dofinansowania pomiędzy pracodawców w sytuacji, gdy umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została rozwiązana z przyczyn niezależnych od pracodawcy, a młodociany pracownik podjął naukę zawodu na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego u innego pracodawcy. Wówczas podział kwoty dofinansowania następuje proporcjonalnie do liczby miesięcy nauki zawodu przeprowadzonej przez pracodawców. Wyjaśnić przy tym należy, że "przyczyny niezależne od pracodawcy" to np. zmiany organizacyjne lub likwidacja działalności, skutkujące niemożliwością dalszego zatrudniania młodocianego (tak: M. Pilich, Ustawa o systemie oświaty. Komentarz, Warszawa 2012). Jeżeli natomiast umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została rozwiązana z winy pracodawcy, a więc z powodu okoliczności bezprawnych, za które pracodawca ponosi odpowiedzialność, wówczas temu pracodawcy dofinansowanie nie przysługuje. Nadto stosownie do art. 70b ust. 7 ww. ustawy, dofinansowanie jest przyznawane na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od ukończenia przez młodocianego pracownika nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy. Ustawodawca w art. 70b ustawy o systemie oświaty nie wskazuje na możliwość pozbawienia pracodawcy prawa do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika w przypadku likwidacji prowadzenia działalności gospodarczej. Utratę prawa do otrzymania przedmiotowego dofinansowania przewiduje jedynie ust. 5 wskazanego przepisu w sytuacji, gdy stosunek prawny łączący pracodawcę i młodocianego pracownika ustał wskutek rozwiązania umowy o pracę z winy pracodawcy. Tylko w sytuacji takiego rozwiązania umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego organ ma obowiązek wydania decyzji o odmowie przyznania dofinansowania. Stwierdzić zatem należy, iż fakt nie prowadzenia w dacie złożenia wniosku, działalności gospodarczej, w ramach której zatrudniany był młodociany pracownik na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, nie jest przesłanką pozwalającą na odmowę przyznania dofinansowania. Istotne jest bowiem, aby w toku kształcenia młodocianego pracownika pracodawca spełniał wszystkie wymienione wyżej ustawowe przesłanki warunkujące uzyskanie dofinansowania kosztów kształcenia.(zob. wyroki WSA w Łodzi z dnia 8.05.2013 r. w sprawach IIISA/Łd 282/13 Lex 1317283 i IIISA/Łd 289/13 Lex 1317284). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd zauważa, że organy odmawiając dofinansowania w ogóle nie rozważały, czy w okresie od dnia 1 września 2010 r. do dnia 28 września 2012 r. S. R. - jako pracodawca K. G. - miał kwalifikacje do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianego (warunek przyznania dofinansowania z art. 70 b ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy), ani też czy młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał egzamin (warunek przyznania dofinansowania z art. 70 b ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy). Organy nie odniosły się także do terminowości złożenia wniosku przez skarżącego. Nie rozważono zatem, czy skarżący spełniał wymogi stawiane przez ustawodawcę w całym okresie trwania nauki zawodu przez młodocianego pracownika oraz czy nauka zawodu odniosła oczekiwany skutek tj. doprowadziła do wykształcenia ucznia w stopniu który pozwolił mu zdać egzamin rzemieślniczy, uprawniający do samodzielnego wykonywania wybranego zawodu. Wbrew treści art. 70 b cyt. ustawy uznano natomiast, że warunki przyznania dofiananowania muszą być spełnione na dzień składania wniosku, co jest sprzeczne z literalnym zapisem powołanego przepisu. Takie rozumienie omawianych przepisów niweczy cel, dla którego wprowadzono możliwość prowadzenia nauki zawodu przez wykwalifikowanych rzemieślników poza szkołą zawodową, z którego to tytułu mogą oni starać się o "dofinansowanie", które de facto jest jednak dla rzemieślników jedynie zwrotem kosztów kształcenia młodocianych, którego podjęli się w zastępstwie Państwa. Z treści omawianych przepisów wynika, że młodociany może pobierać naukę u kilku pracodawców. Ważne, aby w okresie szkolenia pracodawcy ci spełniali warunki do otrzymania dofinansowania. Reasumując, fakt, iż przed ukończeniem szkolenia młodocianego pracownika i zdaniem przez niego egzaminu potwierdzającego kwalifikacje, skarżący utracił status pracodawcy z uwagi na wyrejestrowanie działalności gospodarczej nie ma, zdaniem Sądu, wpływu na ocenę uprawnienia do dofinansowania, o którym mowa w art. 70b ust. 1 ww. ustawy. Jak wskazano wyżej nie bez znaczenia pozostaje, że zatrudnienie w celu przygotowania zawodowego jest zatrudnieniem celowym, a zatem jego zadaniem jest przyuczenie ucznia do zawodu w sposób praktyczny. Co za tym idzie, w sytuacji, gdy cel przygotowania został osiągnięty, nie ma podstaw do odmowy dofinansowania. Zdaniem Sądu brzmienie ust. 11 art. 70b, który wyraźnie nawiązuje do ust. 1 nie oznacza, jak to wyinterpretował organ odwoławczy, konieczności odmowy dofinansowania kosztów kształcenia tym pracodawcom, którzy zlikwidowali działalność gospodarczą przed zdaniem egzaminu przez młodocianego pracownika, jeżeli w momencie zawarcia umowy (do czego nawiązuje ust. 1 art. 70b) i w całym okresie prowadzonego u nich kształcenia, spełniali warunki do otrzymania dofinansowania. To wcześniej zawarta umowa jest później podstawą do uzyskania przez pracodawcę dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Ustawodawca wprowadzając w art. 70b ust. 1 regulację dotyczącą wspierania pracodawców zakładał, iż przyznanie dofinansowania dotyczyć będzie tych pracodawców, którzy w sposób skuteczny i efektywny prowadzą kształcenie młodocianych pracowników albowiem warunkiem dofinansowania jest m.in. uzyskanie przez młodocianego pracownika po zakończeniu kształcenia, pozytywnego wyniku egzaminu zawodowego. Przedstawiona przez organ odwoławczy interpretacja przepisów ustawy czyniłaby zaś niemożliwym uzyskanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, przez tych pracodawców, którzy kształcili ucznia posiadając odpowiednie kwalifikacje i przyczynili się do zdania przez ucznia egzaminu rzemieślniczego, tylko z tego powodu, że w momencie złożenia wniosku nie prowadzili już działalności gospodarczej. W ocenie Sądu interpretacja taka pozostaje w sprzeczności z założeniem racjonalnego prawodawcy, który wprowadzając ust. 11 pozostawił w stanie niezmienionym przepis ust. 1, 5 i 7 art. 70b, a przede wszystkim - z celowym charakterem zatrudnienia tego typu . W ocenie Sądu w tej sytuacji, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, odmowa dofinansowania oznaczałaby również naruszenie art. 2 i 32 Konstytucji RP. Z powyższych względów, okoliczność, że w chwili rozpoznawania wniosku przez organ, S. R. nie był już podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, może więc oznaczać tylko tyle, że ust. 11 art. 70 b cyt. ustawy nie mógł mieć w przedmiotowej sprawie w ogóle zastosowania. Udzielanie pomocy de minimis ma bowiem na celu utrzymanie konkurencyjności przedsiębiorców. Skoro skarżący nie jest już przedsiębiorcą, to - w przypadku stwierdzenia, że spełnił wszystkie przesłanki dofinansowania, o których mowa w art. 70b ust. 1, 5 i 7 cyt. ustawy, dofinansowanie zostanie mu przyznane ze środków Funduszu Pracy, o czym stanowi ust. 8 art. 70 b cyt. ustawy. W tym kontekście, co istotne, należy wskazać, że zgodnie z art. 106 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. 2013, poz. 674 ze zm.) na przychody Funduszu Pracy składają się nie tylko środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej, ale środki z wielu różnych źródeł, w tym, przede wszystkim, obowiązkowe składki na Fundusz Pracy, opłacane przez pracodawców. Okoliczność, że do skarżącego nie mają zastosowania przepisy o pomocy de minimis dla przedsiębiorców, nie może tym samym stanowić realnej przeszkody w znalezieniu środków do wypłaty dofinansowania. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy p.p.s.a. zobligowany był do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na podstawie art. 152 p.p.s.a., określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem, zdaniem Sądu, obligatoryjne tylko wówczas, gdy zaskarżona decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania (wyegzekwowania). Decyzja odmawiająca przyznania kosztów kształcenia młodocianego pracownika nie nadaje się do wyegzekwowania, w związku z tym zbędne było orzekanie w powyższym zakresie. Ponownie rozpatrując sprawę organy administracji uwzględnią ocenę prawną wyrażoną w niniejszym orzeczeniu i rozważą, czy skarżący spełnia wszystkie przesłanki przyznania dofiananowania, wynikające z art. 70b ustawy o systemie oświaty.