III SA/Gd 24/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.) Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Felicja Kajut Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Wojewody z dnia 20 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 22 października 2012 r. nr [...]. Decyzją z dnia 22 października 2012 r. Prezydent Miasta G., w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.),odmówił wymeldowania J. J. z pobytu stałego w lokalu nr 10 budynku nr 5 przy ul. [...] w G.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że z wnioskiem o wymeldowanie J. J. wystąpiła K. W. (najemczyni mieszkania) informując, że były mąż, J. J., przebywa w zakładzie karnym w G.. W toku postępowania ustalono, że w dniu 21 stycznia 2010 r., bezpośrednio po pobiciu wnioskodawczyni, J. J. został aresztowany w mieszkaniu przy ul. [...] 5 /10 w G. i odbywa karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym w G. w związku ze skazaniem m.in. za przestępstwo znęcania się psychicznego i fizycznego nad rodziną, w tym wnioskodawczynią. K. W. wyjaśniła, że J. J. wyprowadził się wcześniej z mieszkania przy ul. [...]. Powrócił do lokalu jedynie na miesiąc przed aresztowaniem ale np. nie zdołał przeprowadzić wszystkich swoich osobistych rzeczy. J. J. stwierdził natomiast, że opuścił lokal dopiero w związku z zatrzymaniem przez Policję. Zebrany w sprawie materiał dowodowy dał w ocenie organu podstawę do stwierdzenia, że J. J. nie opuścił miejsca stałego zameldowania w sposób trwały i dobrowolny. Jego nieobecność w lokalu przy ul. [...] ma charakter czasowy i uzasadniony osadzeniem w zakładzie karnym, co zgodnie z zapisem art. 8 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności i dowodowych osobistych jest traktowane jako pobyt czasowy. W odwołaniu od decyzji K. W. wniosła o jej uchylenie. Opisując sposób znęcania się i zaniedbywania rodziny przez J. J. podczas wspólnego zamieszkiwania w mieszkaniu przy ul.[...], wnioskodawczyni wskazała, że bardzo boi się powrotu byłego męża do domu, w którym obecnie wreszcie spokojnie zamieszkuje z trojgiem swoich dzieci. Zachowanie byłego męża spowodowało, że wcześniej dwukrotnie targnęła się na własne życie nie widząc innego wyjścia z sytuacji. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia 20 listopada 2012 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zdaniem organu odwoławczego, pomimo niewątpliwie trudnej sytuacji w jakiej znajduje się skarżąca, materiał dowodowy sprawy jednoznacznie wskazał, że J. J. nie opuścił w sposób trwały i dobrowolny lokalu przy ul. [...]. Osadzenie w zakładzie karnym nie jest bowiem tożsame z opuszczeniem miejsca stałego pobytu. Aresztowanie miało miejsce w styczniu 2010 r., a w toku postępowania aresztowany akcentował, że w lokalu są jego rzeczy osobiste oraz zgromadzane w trakcie trwania małżeństwa dobra materialne. Ponadto oświadczył, że po opuszczeniu aresztu zamierza powrócić do lokalu, z którego ma być wymeldowany. K. W. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jej uchylenia, jak również uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Skarżąca zarzuciła organom, że nie ustaliły stanu faktycznego sprawy. Wskazała, że nie jest prawdą aby w lokalu pozostały rzeczy osobiste oraz sprzęty zgromadzone w trakcie trwania małżeństwa przez J. J.. Między skarżącą, a uczestnikiem postępowania w 2008 r. orzeczono separację, a następnie w 2010 r. rozwód. Po orzeczeniu separacji J. J. utrzymywał praktykę, że wprowadzał się do mieszkania na okres miesiąca do dwóch miesięcy po czym się wyprowadzał. W tym czasie zabrał z domu wszystkie swoje rzeczy. Skarżąca potwierdziła to w trakcie przesłuchania przed organem I instancji. Twierdzenia te zostały jednak pominięte przez organy obu instancji. Skarżąca wyjaśniła, że na dzień przed aresztowaniem uczestnik wrócił do przedmiotowego lokalu obiecując poprawę. Jednak następnego dnia wrócił do domu pod wpływem alkoholu i wszczął awanturę. W ocenie skarżącej J. J. nie pozostawił w lokalu żadnych przedmiotów należących do niego. Zgromadzone w lokalu przedmioty zostały natomiast zakupione przez skarżącą po orzeczeniu separacji, stąd nie weszły w skąd majątku wspólnego małżonków. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody [...] z dnia 20 listopada 2012 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 22 października 2012 r. o odmowie wymeldowania J. J. z pobytu stałego przy ul. [...] 5/10 w G. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie był art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej ustawą o ewidencji. Przepis ten stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z art. 1 ust. 2 omawianej ustawy, ewidencja ludności polega na rejestracji – między innymi - danych o miejscu pobytu osób. Wydanie decyzji o wymeldowaniu danej osoby może nastąpić po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu, w wyniku którego zostanie bezspornie ustalone, że dana osoba w określonym miejscu nie zamieszkuje, a miejsce to (lokal) opuściła w sposób trwały i dobrowolny. W niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniach do decyzji organów obu instancji, okoliczności sprawy nie zostały ustalone w sposób pozwalający na podjęcie prawidłowej decyzji o odmowie wymeldowania J. J. z miejsca stałego pobytu w lokalu nr 5 przy ul. [...]10 w G.. Organy przeoczyły, że strony postępowania złożyły - w kwestii zamieszkiwania J. J. w omawianym lokalu – całkowicie sprzeczne oświadczenia. Mianowicie K. W. podała, że: "wyżej wymieniona osoba opuściła z własnej woli przedmiotowy lokal, w mieszkaniu nie pozostawiła swoich rzeczy osobistych i innych przedmiotów stanowiących jej własność oraz nie posiada kluczy do wskazanego lokalu". (wniosek o wymeldowanie z dnia 15.05.2012 r. k – 5 akt adm.) oraz, że : " przed aresztowaniem wymieniony nie mieszkał przez dłuższy czas, a przed aresztowaniem w styczniu 2010 r. zamieszkał ponownie i nie zdążył przeprowadzić swoich rzeczy" (przesłuchanie strony k-18 akt adm.). Natomiast J. J. w piśmie z dnia 16 lipca 2012 r. napisał, że: "opuściłem mieszkanie [...] ponieważ zostałem zatrzymany przez Policję w tymże mieszkaniu w obecności teściowej D. W. i pasierba S. D. W mieszkaniu pozostawiłem wszystkie swoje rzeczy, które posiadałem i były dorobkiem mojego życia [...]."(k-23 akt adm.). Powyższe rozbieżności nie zostały w żaden sposób wyjaśnione ani usunięte w toku postępowania, ponieważ organy obu instancji zgodnie przyjęły, że: "Pan J. J. nie opuścił stałego miejsca zameldowania w sposób trwały i dobrowolny, jego nieobecność w lokalu /..../ ma charakter czasowy i uzasadniony osadzeniem wymienionego w Areszcie Karnym w G., co jest traktowane jako pobyt czasowy" (cyt. z uzas. dec. org. I instancji k-28 akt adm.). Tymczasem K. W. napisała w odwołaniu od decyzji organu I instancji, że nie wyobraża sobie powrotu byłego męża do mieszkania, w którym – nareszcie w spokoju, zamieszkuje ze swoimi dziećmi. Jest jedyną najemczynią lokalu, a osobami uprawnionymi do zamieszkiwania w lokalu są dzieci odwołującej się. Wcześniej b. mąż wiele lat znęcał się psychicznie i fizycznie nad rodziną, co doprowadziło dwukrotnie do próby samobójczej odwołującej się, przepił pieniądze przeznaczone na leczenie syna odwołującej się, który zmarł na białaczkę, nie łożył na utrzymanie dzieci i domu. Do odwołania skarżąca dołączyła dokumenty dowodzące prawdziwości oświadczeń, w tym: kartę informacyjną leczenia szpitalnego, dokumentację lekarską- psychiatryczną, wyrok sądu karnego skazujący J. J. za znęcanie się nad członkami rodziny i psem, uporczywe niełożenie na utrzymanie dzieci, wyrok sądu karnego skazujący J. J. za inne drastyczne przestępstwa, wyrok rozwodowy, umowę najmu przedmiotowego lokalu zawartą z odwołująca się. Nie ulega zatem wątpliwości, że przedkładany przez stronę odwołującą się materiał dowodowy wymagał dogłębnej analizy również w celu ustalenia, czy deklarowana przez J. J. chęć wspólnego zamieszkiwania i powrotu po odbyciu kary pozbawienia wolności nie są gołosłowne i nie pozostają w sprzeczności z ustaleniami w sprawie. Rozpatrując sprawę o wymeldowanie należy w każdym przypadku rozważyć wnikliwie jej indywidualne okoliczności, między innymi również w kontekście wyjaśnień zawartych w bogatym orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym – Naczelnego Sądu Administracyjnego, który, na przykład w wyroku z dnia 15 marca 2012 r. w sprawie sygn. akt II OSK 2551/10 stwierdził, że: "Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - poprzez złożenie oświadczenia woli, ale także w sposób domniemany - poprzez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby"; LEX nr 1219115. Podążając za wyjaśnieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartymi w cytowanym wyroku, które Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela i które, co należy podkreślić, odnoszą się do podobnej sytuacji faktycznej, jak w sprawie niniejszej, tj. głębokiego skonfliktowania b. małżonków, godzi się wyjaśnić, że "sprawy meldunkowe (zameldowanie, wymeldowanie), należące do kategorii zagadnień prawa administracyjnego, służą wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie mają wobec tego żadnego związku z ustalaniem prawa do lokalu, ani tym bardziej nie dotyczą uprawnień w zakresie ich przyznawania tudzież pozbawiania. Postępowanie w sprawie o wymeldowanie nie wkracza zatem w sferę stosunków cywilnoprawnych (np. własnościowych, najmu etc.), ani nie wpływa na stosunki prawne z zakresu prawa rodzinnego, choć pewne okoliczności faktyczne i prawne ukształtowane w wyniku tych postępowań mogą mieć znaczenie w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym w ramach ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, na ich tle bowiem dochodzić może do różnych zdarzeń, które muszą być brane pod uwagę przez organ administracyjny prowadzący postępowanie, w kontekście badania, czy doszło do spełnienia przesłanek przewidzianych w cytowanej normie prawnej, znajdującej zastosowanie w sprawie. Reasumując, "decyzja o wymeldowaniu z pobytu stałego ma charakter ewidencyjny i potwierdza jedynie zaistniały stan faktyczny. Nie ma ona charakteru nieodwracalnego. Nie ogranicza ona prawa do przebywania w lokalu, ani też nie powoduje utraty prawa własności, czy współwłasności do tego lokalu" (vide postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2011 r., II OZ 530/11, LEX 844606). W świetle przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie danej osoby z miejsca jej dotychczasowego stałego zameldowania jest jednoznaczne ustalenie przez organ administracji publicznej, że osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego art. 15 ust. 2, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (tak m.in. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, LEX nr 190969, wyrok WSA z dnia 18 grudnia 2001 r. sygn. akt II SA/Ka 613/00, niepubl.). W myśl art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobytem stałym jest właśnie zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Przesłanki te (dobrowolność i trwałość opuszczenia, zamiar zamieszkania w innym miejscu i tam skoncentrowanie swych spraw) winny być stwierdzone na podstawie obiektywnie istniejących okoliczności faktycznych, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić. Stan prawny oraz ugruntowane stanowisko judykatury w szczególny sposób zobowiązuje organy administracji publicznej do precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Wydanie przez organ orzeczenia o wymeldowaniu danej osoby z pobytu stałego winno być poprzedzone postępowaniem dowodowym, którego rezultaty nie pozostawiałyby jakiejkolwiek wątpliwości, co do istnienia, wymienionej w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przesłanki wymeldowania." Przedstawione stanowisko jest w pełni akceptowane przez Sąd w składzie orzekającym. Sąd nie kwestionuje także, że osadzenie w zakładzie karnym w innych okolicznościach faktycznych nie może być traktowane jako dobrowolne opuszczenie miejsca pobytu. W sprawie nie wyjaśniono jednak czy pobyt J. J. w dniu aresztowania w mieszkaniu przy ul. [...] miał charakter czasowy i incydentalny, jak na to konsekwentnie wskazuje skarżąca, a zatem - czy trwałe i dobrowolne opuszczenie lokalu nie miało miejsca jeszcze przed aresztowaniem. W sprawie poza sporem pozostaje, że J. J. został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w G. w sprawie II K 759/10 na karę 4 lat pozbawienia wolności m.in. za to, że w okresie od grudnia 1997 r. do 21 stycznia 2010 r. w G. znęcał się psychicznie i fizycznie nad rodziną poprzez wszczynanie awantur, podczas których używał obelżywych słów powszechnie uznanych za obelżywe, groził pozbawieniem życia E.D.J. (obecnie K.W.), szarpał ją, popychał, przewracał na ziemię, bił rękoma po ciele i twarzy, wylewał gorące napoje, podpalał przedmioty w domu, uderzał ją pogrzebaczem, zmuszał do seksu, w wyniku czego pokrzywdzona dwukrotnie targnęła się na życie poprzez zażycie tabletek przeciwbólowych. Nie jest także kwestionowane, że skarżący został aresztowany w dniu 21 stycznia 2010 r. w lokalu z którego ma być wymeldowany i od tej pory odbywa karę pozbawiania wolności (okres zatrzymania i tymczasowego aresztowania od dnia 21 stycznia 2010 r. do 20 czerwca 2011 r. został zaliczony na poczet orzeczonej kary). Sąd podziela stanowisko strony skarżącej, że przy rozpoznaniu sprawy nie wzięto po uwagę jej wyjaśnień, a orzeczenie wydano jedynie na podstawie zeznań J. J., że opuścił lokal dopiero w związku z aresztowaniem. Okoliczność, czy skarżący trwale i dobrowolnie opuścił lokalu w czasie wcześniejszym nie została wyjaśniona. Nie wyjaśniono przy tym, czy w lokalu faktycznie pozostały rzeczy osobiste J. J., czy też - zgodnie z twierdzeniami skarżącej - zabrał on je już wcześniej, powracając do lokalu jedynie od czasu do czasu, w celu znęcania się nad skarżącą i jej dziećmi. W sprawie nie wyjaśniono zatem wszystkich okoliczności sprawy. Naruszając art. 7 i art. 77 § 1 Kpa nie ustalono bowiem w sposób bezsprzeczny, czy - niezależnie od faktu późniejszego aresztowania - opuszczenie lokalu przez J. J. miało charakter trwały i dobrowolny. Jak wskazano wyżej, należy w dalszym postępowaniu ustalić, czy J. J., zgodnie z twierdzeniami skarżącej, w chwili aresztowania jedynie chwilowo przebywał w lokalu przy ul. [...]w G. Czyli - czy opuszczenie lokalu nie nastąpiło trwale jeszcze przed aresztowaniem, o czym świadczyć może m.in. wcześniejsze zabranie rzeczy osobistych. Po wtóre należy rozważyć, czy opisany w wyroku karnym sposób postępowania J. J. wobec skarżącej i jej dzieci podczas powrotów do domu nie wskazuje, że opuszczanie lokalu miało w istocie charakter trwały i dobrowolny. Przed aresztowaniem skarżąca i J. J. przebywali w separacji. Powroty J. J. do domu i przebywanie z rodziną wzbudzały agresję i doprowadzały do popełniania czynów zabronionych. W tych okolicznościach w ocenie Sądu trudno uznać, aby J. J. chciał zamieszkiwać wspólnie z członkami rodziny, których chciał pozbawić życia, jak to wynika z treści wyroku karnego. Zdaniem Sądu, w zaistniałej sytuacji procesowej, organom można postawić skuteczny zarzut, że zebrany w sprawie materiał dowodowy był niewystarczający. Materiał dowodowy nie pozwalał bowiem na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Orzekanie w przedmiocie tego czy organy zasadnie odmówiły K. W. wymeldowania J. J. było zatem co najmniej przedwczesne. Mając na uwadze powyższe, Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie do rozpatrzenia kwestii zasadności wymeldowania J. J. w oparciu o kompletny materiał dowodowy.