III SA/Gd 295/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2015 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Wojewody z dnia 14 stycznia 2015 r. nr w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta dnia 21 listopada 2014 r. nr. Decyzją z dnia 21 listopada 2014 r. Prezydent Miasta, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 1650), odmówił wymeldowania D. K. z pobytu stałego – z lokalu przy ul. [...] w G. W uzasadnieniu organ wskazał, że z wnioskiem o wymeldowanie wystąpił B. K. Organ ustalił, że D. K. nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania od lipca 2013 roku. Wyprowadził się z powodu konfliktów rodzinnych. W lokalu wymieniono zamki w drzwiach i nie mógł się do niego swobodnie dostać, wobec tego wystąpił do Sądu Rejonowego w G. z pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu. W związku z powyższym organ uznał, że w sprawie nie spełniono przesłanek wymeldowania zawartych w ustawie o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ponieważ D. K. nie opuścił dobrowolnie i trwale spornego lokalu. Odwołanie od ww. rozstrzygnięcia wniósł B. K. podnosząc, że decyzja jest dla niego krzywdząca. Dodał, że syn opuścił sporny lokal dobrowolnie. Wojewoda decyzją z dnia 14 stycznia 2015 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013 r. poz. 267) w związku z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wyjaśnił, że na mocy art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, podmiotem decyzji o wymeldowaniu może być jedynie osoba, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Decyzję o wymeldowaniu można wydać wyłącznie po wcześniejszym ustaleniu przez organ, że opuszczenie miejsca pobytu stałego miało charakter dobrowolny i trwały. Organ zaś nie może ograniczyć się tylko do ustalenia wyłącznie samego faktu opuszczenia lokalu. Organ II instancji uznał, że D. K. opuścił lokal, jednak nie w sposób dobrowolny i trwały. W lipcu 2013 roku wyjechał na dwa tygodnie do pracy poza miejscem zamieszkania, a po powrocie nie mógł dostać się do lokalu, gdyż zamki w drzwiach zostały wymienione. Składając wyjaśnienia podał, że w lokalu pozostawił część swoich rzeczy osobistych, których nie może uzyskać od ojca. Do Sądu Rejonowego w G. złożył w tej sprawie pozew o przywrócenie naruszonego posiadania przedmiotowego lokalu. Postępowanie sądowe nie zostało jeszcze zakończone. Dalej organ wyjaśnił, że zgodnie z przepisami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych opuszczenie lokalu, aby mogło skutkować wymeldowaniem, musi być dobrowolne i trwałe. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Natomiast w niniejszej sprawie bezsporne jest, że D. K. wymienionych przesłanek nie spełnił. Został wbrew swojej woli pozbawiony możliwości dalszego zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. W sprawie widoczny jest głęboki konflikt rodzinny, który prawdopodobnie stanowi podłoże wszelkich działań. B. K. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody, wnosząc o jej uchylenie. Wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem Wojewody. Zarzucił, że organ nie przeprowadził wyczerpująco postępowania administracyjnego, ponieważ wg jego wiedzy D. K. wyprowadził się ze spornego lokalu dobrowolnie w lipcu 2013r. wraz ze swoją konkubiną i jej dziećmi. Zabrał swoje wszystkie rzeczy osobiste wraz z meblami. Pozostawił pusty pokój. Od sąsiadów dowiedział się, że syn wyprowadzał się nocą. Potem nie odbierał od niego telefonów i nie odpisywał na esemesy. Skarżący podniósł także, że wg jego wiedzy syn nigdzie nie wyjeżdżał w delegacje. Miał stał pracę zmianową. W aktach sprawy nie ma też żadnego dokumentu potwierdzającego pobyt w delegacji. Nie otrzymał także żadnego pozwu z Sądu Rejonowego w G. o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu. D. K. przed złożeniem wniosku o wymeldowanie nie podejmował czynności zmierzających do powrotu do spornego lokalu. Organ natomiast dał wiarę zeznaniom M. T. - konkubiny syna, która zeznała na szkodę skarżącego, ponieważ skarżący odmówił zameldowania jej z dziećmi w lokalu. Zdaniem skarżącego organ jest zobowiązany do wymeldowania osoby z lokalu jeśli przyczyna opuszczenia lokalu była dobrowolna, opuszczenie trwa odpowiednio długo i gdy osoba ta nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Kwestię wymeldowania osoby z miejsca stałego pobytu normuje przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ( tj. Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz.993 ze zm.), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że przez opuszczenie miejsca stałego pobytu w rozumieniu przywołanego przepisu należy rozumieć dobrowolne i trwałe zaniechanie dalszego zamieszkiwania w nim, w wyniku którego miejsce to przestało być miejscem koncentracji życiowych interesów osoby w nim zameldowanej. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Opuszczeniem jest zatem nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Stosowne ustalenia winny się koncentrować jedynie wokół tego, czy dana osoba opuściła lokal i czy opuszczenie to nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały. Co istotne, takie ustalenia muszą być dokonane w sposób rzetelny z poszanowaniem reguł wyznaczonych przez kodeks postępowania administracyjnego, przy czym organ administracji zobowiązany jest mieć na względzie zwłaszcza art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Generalnie zadaniem organu administracji publicznej jest bowiem wyczerpujące zebranie materiału dowodowego i wyjaśnienie okoliczności sprawy w sposób przekonywujący. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia zaistnienia przesłanki do wymeldowania prowadzi do wniosku, że stanowisko organów, iż brak jest podstaw do wymeldowania D. K. z pobytu stałego w lokalu, należało uznać za przedwczesne. Organy orzekające w sprawie stanęły na stanowisku, że D. K. nie zamieszkuje w lokalu nr [...] przy ul. [...] w G., jednak nie opuścił go w sposób dobrowolny i trwały. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać sytuację, w której osoby dotychczas zameldowane zostały usunięte z lokalu i do niego nie dopuszczone, a nie skorzystały we właściwym czasie z przysługujących im środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu ( patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 521/06, z dnia 12 kwietnia 2001 r sygn. V SA 3078/00, wyrok z dnia 26 października 2006 r. sygn. II OSK 1244/05, wyrok z dnia 21 listopada 2008 r. sygn. II OSK 1426/07– Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). A contrario podjęcie w trybie powództwa posesoryjnego działań zmierzających do odzyskania utraconego posiadania lokalu, z którego strona została usunięta, zaliczyć należy do działań pozbawiających opuszczenie lokalu cech dobrowolności. W uzasadnieniu swojego stanowiska organy wskazywały na fakt, że D. K. złożył do Sądu Rejonowego w G. pozew o przywrócenie naruszonego posiadania przedmiotowego lokalu. Jak wynika z akt sprawy złożony przez D. K. pierwszy pozew z dnia 2 czerwca 2014 r. o przywrócenie naruszonego posiadania został nieprawomocnie zwrócony ( k. 85), zaś w dniu 18 grudnia 2014 r. D. K. złożył kolejny pozew o przywrócenie naruszonego posiadania. Na rozprawie w dniu 17 września 2015 r. B. K. oświadczył, że do tej pory nie otrzymał odpisu pozwu posesoryjnego wniesionego przez syna. Zgodnie z art. 344 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j.: z 2014 r., poz. 121 ze zm.), dalej "k.c.", przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. Roszczenie to nie jest zależne od dobrej wiary posiadacza ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym, chyba że prawomocne orzeczenie sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem. W myśl art. 344 § 2 k.c. roszczenie wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. W toku postepowania ustalono, że D. K. nie przebywa w przedmiotowym lokalu od lipca 2013 r. Wobec tego powstaje wątpliwość, czy organy mogły powołać się na okoliczność wniesienia przez ww. pozwu posesoryjnego, uznając to za potwierdzenie braku dobrowolności opuszczenia lokalu. Z akt sprawy nie wynika by pozew z dnia 2 czerwca 2014 r. był wniesiony skutecznie. Organ odwoławczy tej okoliczności nie wyjaśnił, pomimo, że dysponował informacją, iż został on nieprawomocnie zwrócony. Z kolei pozew z dnia 18 grudnia 2014 r. został wniesiony po upływie roku od chwili naruszenia. W takim stanie sprawy stanowisko organów, że D. K. podjął skutecznie działania zmierzające do przywrócenia naruszonego posiadania lokalu nie znajduje oparcia w materiale dowodowym sprawy. Nadto należy zauważyć, że stanowiska stron i przesłuchanych w toku postępowania świadków w kwestii kluczowej – trwałego i dobrowolnego opuszczenia lokalu były rozbieżne, wobec czego organ pierwszej instancji powinien był ustalić stan faktyczny tak, by w sposób jednoznaczny i bezsporny dowodził okoliczności, na podstawie których organy podjęły decyzje. W przedmiotowej sprawie niesporna była okoliczność, że D. K. w przedmiotowym lokalu nie zamieszkuje. Sporna natomiast była kwestia, czy opuszczenie przez niego tego lokalu było, czy nie było dobrowolne. Skarżący B. K. w toku postępowania administracyjnego twierdził, że syn dobrowolnie, z własnej woli wyprowadził się z przedmiotowego lokalu, a D. K. wywodził, że pozostawanie przez niego poza lokalem jest niezależne od jego woli i ma charakter nie dobrowolny, a przymusowy – spowodowany działaniami B. K. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie, poprzez ocenę zebranych dowodów, ustalenie na ich podstawie stanu faktycznego i wskazanie motywów rozstrzygnięcia, pozwala na kontrolę jego poprawności. W uzasadnieniu faktycznym organ administracji publicznej powinien zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje stanowisko, a w szczególności uzasadnić, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za prawdziwe. W rozpatrywanej sprawie, pomimo istniejącej rozbieżności stanowisk stron i świadków co do kwestii dobrowolności opuszczenia lokalu przez D. K., orzekające w sprawie organy nie wykazały w uzasadnieniu decyzji, dlaczego uznały, że opuszczenie to nie było dobrowolnie. Tak w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, jak i organu odwoławczego brak przekonującej argumentacji dlaczego organy nie dały wiary wyjaśnieniom skarżącego tylko oparły się na wyjaśnieniach D. K. i świadków zeznających na jego korzyść - co uniemożliwia kontrolę czy oceny tych dowodów dokonano w granicach prawem przewidzianej swobody (art. 80 k.p.a.). W konsekwencji pozbawiło to również skarżącego możliwości merytorycznej polemiki z oceną organów. W skardze B. K. wskazał, że do dnia złożenia przez niego wniosku o wymeldowanie syna z lokalu ten nie przejawiał chęci powrotu do lokalu. Dopiero złożenie tego wniosku spowodowało, że podjął działania zmierzające do utrzymania w nim zameldowania. Zauważyć należy, że z ustalonego przez organ pierwszej instancji stanu faktycznego sprawy, nie wynika by D. K. podejmował próby wejścia do lokalu, czy też by miały miejsce interwencje Policji związane z wyrzuceniem go z lokalu i odmową – jak twierdzi - wydania przez ojca jego osobistych rzeczy. Organy nie podjęły również próby ustalenia, czy D. K. przeniósł swoje centrum życiowe w inne miejsce, na co wskazywał B. K. w skardze, a co mogło przyczynić się do prawidłowego wyjaśnienia sprawy. Z zaprezentowanych rozważań wynika, że materiał dowodowy w sprawie nie był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji. Wobec stwierdzonych uchybień dotyczących przeprowadzonego postępowania i wad uzasadnienia obu decyzji, niemożliwym było odniesienie się do prawidłowości bądź nie zastosowania przepisu prawa materialnego, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia w sprawie. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Wskazania, co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy powinny ustalić, na podstawie obiektywnych okoliczności, a nie tylko twierdzeń zainteresowanych stron, czy faktycznie doszło do opuszczenia lokalu przez D. K. i czy opuszczenie to miało charakter dobrowolny. Organy winny mieć na uwadze, że stosownie do przepisu art. 69 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2010 r. Nr 217, poz. 1427 z późn. zm.) postępowania administracyjne wszczęte na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (1 marca 2015 r.), w sprawach indywidualnych o zameldowanie, uchylenie czynności materialno-technicznej zameldowania oraz wymeldowanie, udostępnienie danych ze zbioru PESEL i gminnych zbiorów meldunkowych - prowadzi się na podstawie ustawy o ewidencji ludności.