III SA/Gd 347/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego [...] z dnia 19 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia 19 marca 2014 r. nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. 2011 Nr 212, poz. 1263 ze zm.) oraz § 8 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. 2013, poz.1367), po rozpatrzeniu odwołania M. B. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia 22 stycznia 2014 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - zespół wibracyjny - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Jak ustaliły organy, M. B. w okresach od 1 października 2007 r. do 12 maja 2008 r. i od 1 lipca 2008 r. do 17 sierpnia 2008 r. był zatrudniony w zakładzie A. w B., kolejno na stanowisku lakiernika (0,25 etatu) i mechanika - lakiernika (pełen etat). Następnie od 3 listopada 2008 r. do 4 kwietnia 2009 r. pracował w pełnym wymiarze godzin na stanowisku lakiernika w Przedsiębiorstwie Produkcyjno - Usługowym B. w S., a w okresach od 2 grudnia 2009 r. do 18 czerwca 2010 r. i od 3 listopada 2010 r. do 31 grudnia 2011 r. był zatrudniony jako lakiernik samochodowy w firmie C. w S. Czynności zawodowe wykonywane przez M. B. w trakcie zatrudnienia polegały na montażu i demontażu wózków widłowych, pracach lakierniczych, malowaniu, szlifowaniu, szpachlowaniu, polerowaniu elementów laminatów i elementów karoserii samochodowej. Pomimo, że żaden z pracodawców wymienionych zakładów pracy nie odniósł się do narażenia na wibrację miejscową i nie dysponuje pomiarami tego czynnika na ww. stanowiskach pracy, przyjęto, że za wysoce prawdopodobną obecność tego czynnika w środowisku pracy pacjenta (jednak bez możliwości określenia szkodliwości działania wibracji miejscowej na organizm). Wydane wobec M. B. decyzje, organy inspekcji sanitarnej oparły na orzeczeniach lekarskich o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wystawionych przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w G. (orzeczenie nr [...] z dnia 30 kwietnia 2013 r.) i Instytut Medycyny Pracy w Ł. (orzeczenie nr [...] z dnia 25 listopada 2013 r.) oraz karcie oceny narażenia zawodowego, sporządzonej w dniu 10 grudnia 2013 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny podkreślił, że pomimo braku dokumentacji świadczącej o nieprzekraczaniu dopuszczalnych najwyższych wskaźników narażeń na czynniki szkodliwe środowiska pracy, zarówno organ I instancji, jak i jednostki orzecznicze, zgodnie uznały za wysoce prawdopodobne narażenie M. B. na szkodliwy czynnik środowiska pracy - drgania mechaniczne. Jednak ani WOMP w G., ani IMP w Ł. nie znalazły podstaw medycznych do rozpoznania u M. B. choroby zawodowej w postaci zespołu wibracyjnego, w związku z brakiem rozpoznania klinicznych cech zespołu wibracyjnego u badanego. Wobec powyższego w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. B. wniósł o uchylenie decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego. Skarżący wskazał, że pracował w warunkach w których był narażony na hałas, działanie toksycznych substancji chemicznych oraz wibracje. Podkreślił, że powyższego ustalenia nie kwestionują również organy. Pomimo tego wobec skarżącego wydana została decyzja o odmowie stwierdzenia choroby zawodowej. Skarżący podtrzymał stanowisko, że pomiędzy istniejącymi w jego środowisku pracy szkodliwymi czynnikami, a chorobą słuchu, zawrotami głowy oraz objawami zespołu wibracyjnego istnieje związek przyczynowo skutkowy. W ocenie skarżącego dolegliwości, na które cierpi, pojawiły się właśnie w związku z warunkami jakie panowały w środowisku pracy, a skarżący był z tego powodu wielokrotnie hospitalizowany. Jeśli zaś w konkretnym stanie faktycznym występuje zbieg okoliczności, który uniemożliwia stwierdzenie, że warunki pracy, a nie inne czynniki wywołały chorobę zawodową, wątpliwość taka musi być tłumaczona na korzyść pracownika. Organ w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W myśl zaś art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) za chorobę zawodową uważa się schorzenie ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy zwanych "narażeniem zawodowym". Jak wynika z treści przywołanego przepisu, aby określone schorzenie mogło być uznane za chorobę zawodową, muszą zostać spełnione łącznie dwie przesłanki: po pierwsze, rozpoznane schorzenie musi odpowiadać chorobie ujętej w wykazie chorób zawodowych; po drugie, winno być spowodowane czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi na stanowisku pracy osoby zainteresowanej, albo w związku ze sposobem wykonywania przez nią pracy. W związku z powyższym organy inspekcji sanitarnej rozpoznając sprawę dotyczącą stwierdzenia choroby zawodowej winny postępowanie wyjaśniające ukierunkować na ustalenie takich okoliczności istotnych dla jej rozstrzygnięcia, jak: 1) stwierdzenie istnienia u danej osoby typu jednostki chorobowej wymienionej w wykazie chorób zawodowych; 2) określenie rodzaju pracy i warunków, w jakich osoba ta wykonywała bądź wykonuje pracę, wskazujących na występowanie w środowisku pracy obiektywnych czynników wpływających (narażających) na powstanie choroby zawodowej; 3) wykazanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzonymi warunkami wykonywanej pracy bądź sposobem jej wykonywania a wpływem tych okoliczności na powstanie u danej osoby choroby zawodowej. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 1¹ Kodeksu pracy, Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. 2013.1367 ze zm.), które określa sposób i tryb postępowania dotyczący rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych. W niniejszej sprawie zaskarżeniu do sądu administracyjnego poddano decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, który w oparciu o § 8 ww. rozporządzenia nie stwierdził u skarżącego choroby zawodowej. W związku z powyższym przedmiotem sądowej kontroli jest ocena prawidłowości postępowania organów administracji oraz zasadności przesłanek, na których oparto wydane w sprawie rozstrzygnięcia. Stosownie do postanowień § 2 powołanego rozporządzenia wykaz chorób zawodowych określa załącznik do rozporządzenia. Pod pozycją 22 tego załącznika wskazuje się jako chorobę zawodową zespół wibracyjny. Wykaz chorób zawodowych, stanowiący załącznik do ww. rozporządzenia określa zamknięty katalog chorób zawodowych. Oznacza to, że za chorobę zawodową może zostać uznana wyłącznie choroba wymieniona w wykazie, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Okolicznością bezsporną w przedmiotowej sprawie jest, że skarżący w okresach od 1 października 2007 r. do 12 maja 2008 r. i od 1 lipca 2008 r. do 17 sierpnia 2008 r. był zatrudniony w zakładzie A. w B., kolejno na stanowisku lakiernika (0,25 etatu) i mechanika - lakiernika (pełen etat), a od 3 listopada 2008 r. do 4 kwietnia 2009 r. pracował w pełnym wymiarze godzin na stanowisku lakiernika w Przedsiębiorstwie Produkcyjno - Usługowym B. w S., a w okresach od 2 grudnia 2009 r. do 18 czerwca 2010 r. i od 3 listopada 2010 r. do 31 grudnia 2011 r. był zatrudniony jako lakiernik samochodowy w firmie C. w S. Sumując, okres zatrudnienia skarżącego wynosi 2 lata i 3 miesiące, w tym 7 miesięcy na 0,25 etatu. W związku z wykonywaną pracą skarżący był narażony na działanie wibracji, a aktualnie - jak zgłasza - odczuwa drętwienie palców prawej ręki, bóle prawego łokcia oraz obserwuje blednięcie palców u rąk po ekspozycji na zimno. Kwestią sporną w sprawie było zatem zbadanie, czy skarżący rzeczywiście cierpi na dolegliwości wynikające z zespołu wibracyjnego oraz czy jest możliwe aby ta choroba wystąpiła u skarżącego w związku z wykonywana pracą. W aktach sprawy znajdują się orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - orzeczenie lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy (orzeczenie nr [...] z dnia 30 kwietnia 2013 r.) i orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy (orzeczenie nr [...] 200/13 z dnia 25 listopada 2013 r.), w których wykluczono wystąpienie u skarżącego choroby w postaci zespołu wibracyjnego w jakiejkolwiek postaci z powodu nie stwierdzenia objawów tej choroby. Obie jednostki orzekły zgodnie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Odnosząc się do spornej w niniejszej sprawie kwestii należy w pierwszej kolejności wskazać, że zgodnie z § 5 w zw. z § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych, a więc do wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej rozpoznania jest wyłączne lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach dotyczących służby medycyny pracy, zatrudniony w jednostce orzeczniczej I stopnia wymienionej w § 5 ust. 2, bądź w jednostce orzeczniczej II stopnia określonej w § 5 ust. 3 rozporządzenia. Wskazany lekarz wydaje orzeczenie lekarskie na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności o wskazane orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu bądź o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej oraz formularz oceny narażenia zawodowego, właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do jej stwierdzenia (§ 8 ust. 1 rozporządzenia). Należy podkreślić, że w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej organy inspekcji sanitarnej są związane rozpoznaniem choroby podanym w orzeczeniu lekarskim i nie są uprawnione do samodzielnej oceny zebranej dokumentacji medycznej. W orzecznictwie administracyjnym wielokrotnie podkreślano, że wydane w sprawie orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nim związany. Organ nie ma więc prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów oraz z faktu, że zgodnie z ww. przepisem § 5 ust. 1 rozporządzenia tylko uprawniony lekarz, zatrudniony w jednostce orzeczniczej I lub II stopnia, jest właściwy do rozpoznania choroby zawodowej. Organy administracji są zatem związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia danej osoby kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących postawę orzeczeń lekarskich (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06, czy wyrok WSA w Łodzi z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt III SA/Łd 272/10, opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie przyjmuje, że bez orzeczenia lekarskiego (opinii) bądź sprzecznie z nim organ nie może dokonać rozpoznania choroby, tym samym oznacza to, że ustalenie jednego z ważnych elementów zaliczenia schorzenia do choroby zawodowej uzależnione jest od treści specjalistycznego orzeczenia lekarskiego. Takie stanowisko, akceptowane przez Sąd w przedmiotowej sprawie, zostało przedstawione m.in. w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2002 r. (OPS 3/02). Jest ono w pełni aktualne mając na uwadze okoliczność, że w dniu 3 lipca 2009 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, zastępujące mający za przedmiot tę samą materię, co akt normatywny z 2002 r. Podkreślenia wymaga, że związanie organu sanitarnego orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, jako że podlega ono - jak każdy dowód w postępowaniu - ocenie pod kątem zachowania kryteriów wyznaczonych treścią art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., w tym pod kątem spełnienia wymagań opinii biegłego. Odnosząc poczynione uwagi do przedmiotu postępowania, należy wskazać, że w niniejszej sprawie organ II instancji nie miał podstaw do poddania w wątpliwość, w świetle wskazanych wyżej przepisów proceduralnych, orzeczeń lekarskich wydanych przez uprawnione jednostki orzecznicze tj. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy jako jednostkę orzeczniczą I stopnia oraz Instytut Medycyny Pracy, jako jednostkę orzeczniczą II stopnia. W toku postępowania organy dążyły do jak najpełniejszego i wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie. Orzeczenia lekarskie, na których oparto wydane w sprawie decyzje, są sporządzone w sposób wyczerpujący, przez uprawnionych lekarzy, zawierają jasne uzasadnienie, wskazują na przeprowadzone w sprawie badania lekarskie i ich wyniki oraz precyzyjnie wyjaśniają przyczyny braku rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej. W orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy wyjaśniono, że wyniki przeprowadzonych badań (termometria skórna, badanie czucia wibracji, próba oziębieniowa, uciskowa, białej plamy, rentgen) nie pozwalają na rozpoznanie u badanego żadnej postaci zespołu wibracyjnego. Niezależnie od tego podkreślono, że wystąpienie choroby jest mało prawdopodobne z uwagi na krótki efektywny czas ekspozycji pacjenta na wibracje w sugerowanym okresie narażenia zawodowego wynoszącego 2 lata i 3 miesiące, w tym 7 miesięcy na 0, 25 etatu. W orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy potwierdzono, że z uwagi na brak udokumentowanego narażenia na ponadnormatywną ekspozycję na drgania mechaniczne przenoszone na kończyny górne oraz wobec braku klinicznych cech zespołu wibracyjnego, choroba ta nie może być zdiagnozowana u skarżącego. Podczas hospitalizacji w Klinice Chorób Zawodowych i Toksykologii IMP przeprowadzono bowiem u pacjenta badanie czucia wibracji, próbę uciskową z termometrią skórną i próbę oziębieniową oraz pletyzmografię, które dały wyniki prawidłowe. Reasumując, w ocenie Sądu organy podjęły w sprawie rozstrzygnięcie w oparciu o prawidłowo zgromadzony i wiarygodny materiał dowodowy, który nie potwierdził wystąpienia u skarżącego choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych pod pozycją 22. Orzeczenia lekarskie o braku rozpoznaniu choroby zawodowej wyłączyły możliwość wydania przez organy innej decyzji niż o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Pomimo zgłaszanych przez skarżącego dolegliwości i przyjęcia, że skarżący mógł być w jakimś stopniu narażony na drgania wibracyjne, badania lekarskie wykluczyły, aby M. B. był chory na zespół wibracyjny, ponieważ faktycznie nie ma objawów tej choroby. Stwierdzenie choroby zawodowej jest natomiast możliwe tylko w przypadku zdiagnozowania choroby określonej w zamkniętym katalogu chorób zawodowych, zawartym w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. W przypadku skarżącego tą możliwość wykluczyła okoliczność, że nie jest chory na zespół wibracyjny, wobec czego nie było już potrzeby ustalania związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby, a środowiskiem pracy skarżącego. Pomimo narażenia na wibracje, brak wystąpienia choroby w postaci zespołu wibracyjnego był możliwy dzięki krótkiemu czasowi ekspozycji skarżącego na szkodliwe działania wibracji mechanicznych. Okres ten ustalono na 2 lata i 3 miesiące. Jednocześnie, jak zasadnie zauważyły organy, zmniejszony zakres ekspozycji na szkodliwy czynnik, wynika również z tego, że skarżący przez cały wskazany okres nie pracował na pełen etat. Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę M. B. na podstawie art. 151 p.p.s.a.