III SA/Gd 348/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. D. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego postanawia: 1) umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; 2) odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Skarżący R. D. wniósł na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Odnośnie stanu rodzinnego wnioskodawca oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z trojgiem małoletnich dzieci. Jest właścicielem działki budowlanej w G. o pow. [...] mkw. oraz posadowionego na niej domu. Wnioskodawca oświadczył, że posiada oszczędności zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości [...] zł, Wśród przedmiotów wartościowych wymienił samochód osobowy marki [...] o wartości [...] zł oraz motocykl [...] o wartości [...] zł. Wnioskodawca osiąga miesięcznie z tytułu umowy o pracę dochód netto w wysokości [...] zł. Jako swoje miesięczne zobowiązania wnioskodawca wymienił obsługę kredytu w wysokości [...] zł, najem mieszkania z rachunkami w wysokości [...] zł oraz alimenty w wysokości [...] zł. Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a." nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Niniejsza sprawa jest sprawą dotyczącą świadczenia wychowawczego. Powyższe oznacza, że skarżący jest w niniejszej sprawie ustawowo zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych, a zatem nie ma obowiązku ich uiszczania. W konsekwencji spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, o czym referendarz sądowy, działając na podstawie art. 249a w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Odnośnie żądania ustanowienia zawodowego pełnomocnika z urzędu uznano natomiast, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z analizy złożonych w treści wniosku oświadczeń wynikało, że są one wystarczające do wydania orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy. Z tych względów zbędnym było kierowanie do wnioskodawcy wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów w trybie art. 255 p.p.s.a. Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynikało bowiem, że posiada on zgromadzone na rachunku bankowym oszczędności w wysokości [...] zł, a nadto w jego gospodarstwie domowym osiągany jest regularny dochód w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Dochód ten pochodzi z wynagrodzenia za pracę. Wnioskodawca wskazując, że część uzyskiwanego dochodu przeznaczana jest na spłatę kredytu, najem mieszkania z rachunkami oraz alimenty, nie wykazał, aby zachodziły jakiekolwiek trudności w regularnym realizowaniu tychże zobowiązań i wydatków. Po odjęciu łącznej kwoty wskazanych wydatków od kwoty uzyskiwanego dochodu skarżącemu nadal pozostaje do dyspozycji kwota ponad [...] zł miesięcznie, z której nawet po uwzględnieniu zwykłych kosztów utrzymania, powinien mieć możliwość poczynienia odpowiednich oszczędności w celu pokrycia kosztów obrania pełnomocnika zawodowego z wyboru. Mieć należy również na uwadze, że już z samej okoliczności posiadanych oszczędności wynikało, że wnioskodawca z uzyskiwanych dochodów jest w stanie poczynić znaczne oszczędności. Zgromadzone aktualnie na rachunku bankowym wielokrotnie przewyższają wysokość mogących powstać w niniejszej sprawie kosztów postępowania obejmujących koszt wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika, które jest ustalane, co do zasady, swobodnie pomiędzy stronami, tj. mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie skarżący musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość opłat, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715). Wnioskodawca nie podał przy tym jakichkolwiek powodów, dla których nie mógłby pokryć kosztów niniejszego postępowania ze zgromadzonych oszczędności. Ponadto z oświadczenia o majątku wynikało, że wnioskodawca jest właścicielem działki budowlanej oraz domu, jak również pojazdów mechanicznych. Majątek powyższy może i powinien być źródłem pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania. Podkreślić przy tym należy, że w sytuacji, w której wnioskodawca nie podnosi jakichkolwiek trudności w terminowej spłacie ewentualnych zobowiązań czy w pokryciu stałych wydatków, które zadeklarowała na łączną kwotę 6100 zł, to przyjąć należy, że jej sytuacja dochodowa pozwala na poczynienie niezbędnych oszczędności na pokrycie kosztów postępowania. Ocena sytuacji dochodowej, możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanu jej majątku nie pozwala zatem przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie sfinansować kosztów postępowania związanych z niniejszą sprawą, a tym samym, że spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Wskazać należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił. Trzeba w tym miejscu wyjaśnić, że w judykaturze przyjmuje się, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe, bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 października 2017 r. sygn. akt II GZ 808/17, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W postanowieniu z dnia 8 maja 2014 r,. sygn. akt II OZ 423/14 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu, bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 237/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Do osób takich skarżący nie należy. Natomiast podstawową zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu – art. 199 p.p.s.a. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.