III SA/Gd 370/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi T. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pilęgnacyjnego postanawia: przyznać radcy prawnemu A. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, obejmujące udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. Skarżącemu T. Z. zostało przyznane postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 370/17, prawo pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła tym radcą prawnym – A. K. Wyznaczony pełnomocnik brał udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, albowiem w dniu 3 lipca 2017 r. zapoznała się z aktami sprawy oraz stawiła się na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2017 r. i przedstawiła swoje stanowisko w sprawie. W dniu 5 lutego 2018 r. wpłynął wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w kwocie 900 zł wraz z oświadczeniem, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani też w części. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W odniesieniu do radców prawnych powyższe zasady rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715 ze zm.) – dalej "rozporządzenie". W myśl § 4 ust. 1 rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. W § 4 ust. 2 pkt 1-4 rozporządzenia określono okoliczności, których wystąpienie uzasadnia ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4. Opłata w sprawie przed sądem administracyjnym, w której przedmiotem sporu nie jest należność pieniężna oraz która nie należy do właściwości Urzędu Patentowego, wynosi w pierwszej instancji - w myśl § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia - 240 zł. W ocenie referendarza sądowego przedmiotowa kwota jest adekwatna do udziału pełnomocnika w postępowaniu po wzięciu pod uwagę niezbędnego nakładu pracy pełnomocnika, a także charakteru przedmiotowej sprawy, której stopień zawiłości nie jest znaczny. Z uwagi na brak złożenia oświadczenia, czy wykonywane usługi na zasadzie prawa pomocy wchodzą w zakres prowadzonej działalności gospodarczej, uznano, że usługi te są działalnością wykonywaną osobiści. Z tych względów nie znajdował zastosowania § 4 ust. 3 rozporządzenia, zgodnie z którym należną opłatę podwyższa się o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności. Wyjaśnić nadto należy, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 265), o którym mowa we wniosku złożonym przez pełnomocnika, nie mają zastosowania w przypadku przyznawania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Również, wskazywany przez wnioskującego pełnomocnika skarżącego z urzędu, sposób obliczenia należnej opłaty z tytułu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy nie znajduje uzasadnienia w świetle obowiązujących przepisów prawa. Wyjaśnić należy, że w postanowieniu z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt II FZ 693/13 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl), Naczelny Sąd Administracyjny sprecyzował, że przez sprawy, których przedmiotem jest należność pieniężna należy rozumieć sprawy, w których przedmiotem zaskarżenia są akty lub czynności kreujące określoną należność pieniężną, bądź stwierdzające jej istnienie. Z istoty pomocy społecznej i świadczeń z tego zakresu, w tym także pieniężnych (zasiłków) wynika natomiast, że świadczeń tych nie można uznać za należności pieniężne w rozumieniu art. 216 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Celem pomocy społecznej jest bowiem wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz.U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.). Przepisy tej ustawy przyznają więc jej adresatom określone uprawnienia, a związane z nimi ewentualne obowiązki, m.in. obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, mają charakter jedynie pochodny. Zaskarżenie decyzji w przedmiocie świadczeń z zakresu pomocy społecznej z uwagi na odmowę przyznania określonego świadczenia lub na jego wysokość nie oznacza zatem, że przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna oraz, że w takiej sprawie sądowoadministracyjnej występuje wartość przedmiotu zaskarżenia w rozumieniu art. 215 i 216 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2007 r., sygn. akt I OZ 625/07, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Dotyczy to również decyzji orzekających o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, których celem jest jedynie odwrócenie skutków, jakie wywołało wykonanie decyzji dotychczasowej przez wypłatę lub udzielenie świadczenia (W. Maciejko w: W. Maciejko, P. Zaborniak, "Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz", LexisNexis 2010, s. 398). W związku z powyższym, w sprawach skarg na decyzje w przedmiocie świadczeń z zakresu pomocy społecznej, w tym świadczeń rodzinnych, przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna o jakiej mowa w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia – ówcześnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 515/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach dotyczących płatności obszarowych, których celem również jest wsparcie finansowe rolników, stwierdzając że: "w sprawach ze skarg na decyzje odmawiające przyznania różnego rodzaju płatności mieszczących się w ramach pomocy udzielanej rolnikom ze środków unijnych i krajowych, zaskarżone decyzje należy traktować jako odmawiające przyznania określonego świadczenia, a nie decyzje o odmowie przyznania świadczenia w określonej wysokości" (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GZ 110/13 i powołane w nim postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2011 r., II GZ 239/11 i z dnia 28 stycznia 2011 r., II GZ 419/10, wszystkie opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Z tych względów – skoro nie można przyjąć, że niniejsza sprawa jest sprawą, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, niedopuszczalne było ustalenie opłaty dla radcy prawnego na podstawie z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z § 8 pkt 3 ww. rozporządzenia. Z powyższych względów, referendarz sądowy działając na podstawie art. 250 § 1 i art. 258 § 2 pkt 8 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz cytowanych powyżej przepisów orzekł jak w sentencji postanowienia.