III SA/Gd 376/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak po rozpoznaniu w dniu 18 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. L. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 sierpnia 2017 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 21 lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie weryfikacji zgłoszenia celnego co do pochodzenia towaru, określenia długu celnego i cła antydumpingowego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 sierpnia 2017 r. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Wnioskodawca oświadczył, że jedynym jego dochodem jest dochód z pracy na stanowisku prezesa zarządu "A" Spółki z o.o., której jest również wspólnikiem. Działalność tej spółki jest tożsama z prowadzoną uprzednio przez wnioskodawcę działalnością gospodarczą A. L. "B". Wnioskodawca dodał, że jego stan majątkowy nie daje mu możliwości zapłaty wpisu, nie jest bowiem w stanie wygenerować tak wysokiej kwoty. Skarżący oświadczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają z nim żona oraz dwoje małoletnich dzieci oraz że ani on, ani jego żona nie osiągają jakiegokolwiek dochodu. Oświadczył , że jest właścicielem domu o pow. 300 m2 o wartości 2.500.000 zł, obciążonego hipoteką z tytułu kredytu, którego miesięczna rata wynosi 3.300 zł. Posiada 12.000 zł oszczędności w gotówce, a nadto udziały w: "A" Spółce z o.o. o wartości nominalnej 495.000 zł oraz [...] Spółce z o.o. o wartości nominalnej 49.500 zł. Posiada rozdzielność majątkową z żoną. Ponosi koszty opłat za energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci, oraz utrzymania rodziny w łącznej wysokości 2.000 zł. Powołał się również na okoliczność obciążenia go kosztami sądowymi w innych sprawach, które łącznie z wpisem sądowym ustalonym w niniejszej sprawie wynoszą 24.864 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2017 r. wnioskodawca oświadczył, że nie korzystał w okresie ostatnich sześciu miesięcy z pomocy społecznej. Kredyt, który został zaciągnięty na budynek przy ul. [...] w K. spłacany jest przez "A" Spółkę z o.o. W dniu 16 stycznia 2017 r. nastąpiło przekształcenie działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawcę w spółkę z o.o. pod firmą "A", zaś w okresie ostatnich sześciu miesięcy z tytułu prowadzonej uprzednio indywidualnej działalności gospodarczej nie uzyskano żadnych przychodów, nie wygenerowano kosztów, nie zatrudniano również pracowników. Wszystkie rachunki bankowe działalności gospodarczej "A" A. L. zostały przekształcone na podmiot pod nazwą "A" Spółka z o.o. Spółka ta od momentu przekształcenia ponosi również wszystkie koszty utrzymania nieruchomości przy ul. [...] w K.. Wnioskodawca nie posiada zarejestrowanych na siebie lub żonę pojazdów mechanicznych. Przedłożył akt notarialny umowy sprzedaży na jego rzecz prawa użytkowania wieczystego działki gruntu wraz z budynkami i urządzeniami wraz z udziałami w prawie współużytkowania wieczystego działek stanowiących drogi dojazdowe, położonych w K. w dzielnicy Nowa Huta oraz ustanowienia hipotek łącznych na nabytych w ten sposób prawach do nieruchomości. Nadto dołączył 1) deklaracje VAT-7 za miesiące styczeń, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2017 r. dotyczące prowadzonej indywidualnej działalności gospodarczej, w których nie wykazano podstawy opodatkowania, ani podatku należnego, 2) wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP dotyczący firmy A. L. [...], ze wskazaniem statusu przedsiębiorcy jako aktywnego, 3) oświadczenie, że w firmie A. L. [...] nie zatrudnia pracowników, 4) zaświadczenie [...] Spółki z o.o. w K., że z tytułu pełnienia funkcji prezesa wnioskodawca nie uzyskuje dochodów, nie ma wypłacanych dywidend oraz nie osiąga innych przychodów z tytułu posiadania udziałów w spółce, 5) zaświadczenie "A" Spółki z o.o. w K., że z tytułu pełnienia funkcji prezesa wnioskodawca nie uzyskuje dochodów, nie ma wypłacanych dywidend oraz nie osiąga innych przychodów z tytułu posiadania udziałów w spółce, zaś z tytułu zatrudnienia w spółce od dnia 16 stycznia 2017 r. na czas nieokreślony pobiera wynagrodzenie w wysokości 2.000 zł netto miesięcznie, 6) zeznanie podatkowe PIT 36L za 2016 r., w którym wnioskodawca wykazał przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 70.374.006,81 zł oraz dochód w wysokości 572.788,21 zł. Wnioskodawca nie wykonał w sposób pełny wezwania referendarza sądowego, bowiem nie przedłożył odpisów zeznań podatkowych żony, informacji o wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów oraz o jej stanie majątkowym, wyciągów i wykazów z rachunków bankowych przez nią posiadanych, ani też wysokości ponoszonych przez nią kosztów utrzymania domu przy ul. [...] w W., uzasadniając to konfliktem z żoną. Nie przedłożył wyciągów z własnych rachunków bankowych ani oświadczenia, że rachunków takich nie posiada, jak też dokumentów potwierdzających zadeklarowaną w formularzu wniosku okoliczność zadłużenia z tytułu kredytu na zakup domu o pow. 300 m2 ze wskazaniem, z jakich środków zadłużenie to obsługuje oraz wyciągiem z rachunku bankowego prowadzonego do obsługi tego kredytu za wskazany w zarządzeniu okres. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych referendarz sądowy stwierdził, że oświadczenie wnioskodawcy uznać należało za niewystarczające i budzące wątpliwości. Wnioskodawca oświadczył bowiem, że wraz z żoną nie osiągają żadnego dochodu, a jednocześnie ponoszą koszty utrzymania siebie i rodziny w wysokości 2.000 zł miesięcznie oraz spłaty raty kredytu na budowę domu przy ul. [...] w W. w wysokości 3.300 zł. Wnioskodawca dodał, że jest właścicielem ww. domu, którego wartość oszacował na 2.500.000 zł, przy czym nieruchomość ta obciążona jest hipoteką na rzecz banku z tytułu ww. kredytu. Oświadczył również, że posiada oszczędności w gotówce w wysokości 12.000 zł, jak również udziały w spółkach wskazując na ich wartość nominalną. Stąd wystosowano wezwanie o złożenie dodatkowych dokumentów celem ustalenia stanu majątkowego wnioskodawcy i jego dochodów. Odpowiedź wnioskodawcy na wezwanie referendarza sądowego powstałych wątpliwości nie usunęła, a wyjaśnienia wnioskodawcy nadal pozostają niekompletne. Przede wszystkim, zdaniem referendarza sądowego, samo tylko powołanie się na rozdzielność majątkową, jak to uczynił wnioskodawca, nie jest wystarczające dla pominięcia oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych żony wnioskodawcy i w konsekwencji uwzględnienia wniosku jedynie w oparciu o ocenę stanu majątkowego wnioskodawcy. Wnioskodawca, nie przedstawiając sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych małżonki uniemożliwił dokonanie wszechstronnej oceny zasadności rozpoznawanego wniosku. Akcentowany konflikt z żoną nie ma znaczenia dla rozpoznania wniosku. Ponadto wnioskodawca, nie wykonując w sposób rzetelny wezwania z dnia 14 czerwca 2017 r. uniemożliwił dokonanie pełnej oceny wysokości stale ponoszonych przez wnioskodawcę i osoby wspólnie z nim gospodarujące kosztów utrzymania, na które składają się koszty utrzymania domu oraz zobowiązanie z tytułu kredytu na zakup/budowę tego domu. Wnioskodawca nie przedłożył nadto dokumentów obrazujących wysokość opłat za utrzymanie domu, ani też dokumentów obrazujących okoliczność ponoszenia we wskazanym w wezwaniu okresie kosztów spłaty kredytu. Pozostało zatem niewyjaśnione, z jakich środków wnioskodawca dokonuje spłaty rat ww. kredytu w wysokości 3.300 zł miesięcznie. W datowanym na dzień 31 lipca 2017 r. piśmie wyjaśnił jedynie okoliczność spłacania przez "A" Spółkę z o.o. kredytu na zakup nieruchomości położonej w K., N., przy ul. [...]. W odpowiedzi na wezwanie zabrakło również przedstawienia wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego dla wnioskodawcy, jak również jego oświadczenia o ewentualnym braku takiego rachunku. Z przedłożonego przez wnioskodawcę zeznania podatkowego PIT-36L wynika z kolei, że w 2016 r. wnioskodawca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości 70.374.006,81 zł oraz dochód w wysokości 572.788,21 zł. Zdaniem referendarza sądowego, okoliczność osiągnięcia dochodu we wskazanej wysokości, która ponad dwudziestokrotnie przekracza wysokość kosztów sądowych obciążających wnioskodawcę we wszystkich sprawach zawisłych obecnie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku, a zainicjowanych przez wnioskodawcę, nie może pozostawać bez wpływu na aktualną sytuację materialną wnioskodawcy. Mimo deklarowanego zaprzestania prowadzenia indywidualnej działalności gospodarczej i braku podstawy opodatkowania podatkiem VAT w miesiącach styczeń oraz marzec - czerwiec 2017 r. (załączone deklaracje VAT-7), przyjęto, że wnioskodawca był w stanie z osiągniętego w 2016 r. dochodu poczynić oszczędności na poczet kosztów ewentualnych przyszłych postępowań sądowych związanych z należnościami określonymi w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 24 maja 2016 r., utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją Dyrektora Izby Celnej z dnia 21 lutego 2017 r. Obowiązkiem wnioskodawcy, jako przedsiębiorcy, było uwzględnienie ryzyka związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Wnioskodawca posiada też udziały w spółkach o nominalnej łącznej wartości 544.500 zł. W ocenie referendarza sądowego wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty postępowania w niniejszej sprawie zawisłej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku. W sprzeciwie od powyższego postanowienia wnioskodawca wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości podnosząc, że referendarz sądowy nie wziął po uwagę, iż skarżący ubiega się o zwolnienie od kosztów nie w jednej , lecz w trzech sprawach rozpatrywanych przez tutejszy sąd ( sygn. akt. III SA/Gd 376/17, III SA/Gd 377/17, III SA/Gd 378/17). Podkreślił, że decyzje wydane przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymywały w mocy decyzje nakładające na skarżącego cło antydumpingowe w łącznym wymiarze 2.394.229 zł. Podniósł, iż zapłacił w 2016 r. w całości nałożone cło antydumpingowe w wysokości 868.119 zł w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 377/17 oraz złożył w marcu tego roku wniosek o rozłożenie na raty zaległości z tytułu cła oraz odsetek w łącznej wysokości 1.851.024,05 zł w pozostałych sprawach. Na mocy decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 19 czerwca 2017 r. przyznano mu tzw. ułatwienie płatnicze w postaci rozłożenia zaległości na trzydzieści sześć rat po 53.033 zł miesięcznie. W decyzji tej podkreślona została dobra ocena skarżącego jako podatnika. Decyzja została wydana w czerwcu, a wniosek o przyznanie prawa pomocy złożono w maju. W związku z powyższym brak jest informacji o powyższej decyzji we wniosku oraz kolejnych pismach. Kopia decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 19 czerwca 2017 r została przez skarżącego dołączona do sprzeciwu. Zdaniem skarżącego za niezgodny z zasadami logicznego myślenia należy uznać wniosek, jakoby dochód skarżącego ponad dwudziestokrotnie przekraczał wysokość kosztów sądowych, co przedkłada się na jego stabilną sytuację finansową. Skarżący w obecnym stanie faktycznym zobowiązany jest do spłaty łącznej sumy 1.851.024,05 zł, co niewątpliwie wpływa na możliwość uiszczenia wpisu sądowego w łącznej wysokości 24.464 zł, gdyż jest to z uszczerbkiem dla możliwości utrzymania siebie i rodziny. Należy mieć nadto na uwadze konieczność uiszczenia miesięcznie raty w wysokości 53.033 zł. Skarżący podniósł , że wysokość udziałów jaką posiada w "A" Sp. z o.o. jest wartością jedynie nominalną, które może nie odzwierciedlać rzeczywistej wartości udziałów w spółce. Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem skarżącego, łączna wartość zaległości w powiązaniu z jedynie nominalną wartością udziałów w spółce sprawia, że zobowiązania skarżącego przekraczają nawet nominalną wartość ww. udziałów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 punkt 6 - 8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy mających swoją podstawę w art. 258 § 1 punkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). W świetle powyższych regulacji Sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Z kolei stosownie do treści art. 246 § 1 punkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje m.in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zaakceptować należy zawarte w zaskarżonym postanowieniu stanowisko, że na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Trafnie więc zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu, że w interesie strony leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zastosowanie wobec niej prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Ponadto skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 987/12; CBOSA). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i stosowana jest tylko wobec osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, to jest uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, skarżący sytuacji takiej nie wykazał. Nie przedstawił on w sposób pełny i nie budzący wątpliwości swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Sąd w pełni popiera stanowisko referendarza sądowego, zgodnie z którym dodatkowe wezwanie może obejmować także dokumenty źródłowe obrazujące dochody i obciążenia finansowe osoby pozostającej w związku małżeńskim z osobą wnioskującą o przyznanie prawa pomocy i z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej ani pozostawanie w separacji faktycznej. Skarżący w żaden sposób nie przedstawił sytuacji finansowej żony ani żadnego dokumentu dotyczącego tej kwestii. Referendarz sądowy wziął pod uwagę okoliczność obciążenia skarżącego również w innych sprawach zawisłych przed tutejszym sądem kosztami sądowymi, które łącznie z wpisem sądowym ustalonym w niniejszej sprawie zostały wyliczone na kwotę 24.864 zł. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że wielość spraw inicjowanych przez skarżącego nie może stanowić samoistnej podstawy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 395/13; CBOSA).). Wszczynając postępowanie sądowe czy administracyjne strona powinna liczyć się z faktem, że wiążą się one z koniecznością ponoszenia określonych kosztów i należy zabezpieczyć środki na ten cel, zaś decydując się na prowadzenie wielu postępowań sądowych należy mieć na względzie, że sytuacja finansowa strony będzie rozpoznawana odrębnie w każdej ze spraw (zob. postanowienie NSA z dnia 1 lipca 2011 r., sygn. II OZ 546/11,CBOSA). Skarżący w sprzeciwie twierdzi, że dochód z 2016 r. przeznaczył na spłatę nałożonego cła w sprawie III SA/Gd 377/17, obecnie zobowiązany jest do zapłaty łącznej kwoty 1 851 024, 05 zł , przy czym miesięcznie uiszczać musi ratę w wysokości 53 033 zł oraz że jego zobowiązania przekraczają nominalną wysokość udziałów, wobec czego nie może uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania. W tym kontekście stwierdzić należy, że - zdaniem Sądu – złożone przez skarżącego oświadczenia o majątku i dochodach nie są pełne i rzetelne. Zauważyć należy, że obecnie skarżący uiszczać ma - w ramach przyznanego ułatwienia płatniczego - 36 rat, każda w wysokości ponad 53.000 zł miesięcznie. Wysokość tych obciążeń pozostaje w sprzeczności z deklarowanymi przez skarżącego dochodami - wskazuje on bowiem na dochody z tytułu wynagrodzenia w wysokości 2000 zł miesięcznie, nie wskazując, z jakich środków uiszcza tak wysokie raty. Skarżący ponadto, kwestionując nominalną wartość posiadanych w spółkach udziałów nie wykazał, by nominalna wartość nie była równoznaczna z ich rzeczywistą wartością. Stwierdzić trzeba, że możliwości płatnicze wnioskodawcy i jego sytuacja finansowa oceniane są na czas rozpoznania wniosku. Kwota z tytułu zadłużenia skarżącego została rozłożona na raty, wobec czego istotne są aktualne obciążenia skarżącego, a nie obciążenia przyszłe. Skarżący obecnie zobowiązany będzie do zapłaty trzeciej, kolejnej raty. W tej sytuacji, uwzględniając fakt, że skarżący posiada oszczędności na rachunku bankowym oraz udziały w spółkach na nominalną kwotę 544 500 zł , jak również uwzględniając brak podania przez skarżącego danych dotyczących sytuacji majątkowej jego żony nie można uznać, że jego sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych , które w niniejszej sprawie, na obecnym etapie postępowania wynoszą 2000 zł ( wpis od skargi). Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.